Инь-Ян

Тайцзи — Инь-янды бейнелейтін символ

И цзин кітабындағы философияны инь мен ян туралы ілім сипаттайды. Ежелгі Қытай мифологиясында әлемнің екі негізгі бастамаларын (рухтарын) білдіретін инь мен ян ұлы шығарма беттерінде ұғымдық түрге ие болады.

“Инь” сөзінің мағынасы таудың, жотаның, сайдың қараңғы, көлеңкелі жақтарын білдірсе, “ян” сөзінің мағынасы аталған объектілердің жарық жағын білдіреді. Жалпылама түрде айтқанда, ежелгі қытай философиясында инь мен ян ұғымдары әлемнің дуалистік сипатын бейнелейді. Яғни, әлемнің бүкіл заттары мен құбылыстарын екі қарама-қарсы топтарға жіктеуге болады:

Инь тобыЯн тобы
ҚараңғыЖарық
ЖерАспан
ӘйелЕр
ТөменгіЖоғарғы
АйКүн
ІшкіСыртқы
СалқынЖылы
Белсенді емес, енжарБелсенді
ТыныштықҚозғалыс

“Инь” мен “Ян” екеуінің дуализмі мен өзара әсері бүкіл әлемдік құбылыстардың мәнін айқындайды. Мұндай қызметті олар адамның өмірі мен парасатты іс-әрәкетіне де, таным процесіне де байланысты атқарады. Инь және ян бүкіл әлемдік хаосты реттеуші бастау болып табылады. Инь, ян ілімін Ұлы жалпы заң деп атайды. Ауысу, өзгеру және толықтыру құбылыстары инь мен янның өзара қатынасқа түсуі нәтижесінде жүзеге асып жатады. Инь, ян ұғымдары жаhандағының бәрі екі қарама-қарсы жақтардан құралғанын бейнелейді, шексіз екі қарама-қарсы жақтар бар. Дүние шексіз, инь, ян бір-бірінсіз өмір сүрмейді.

Инь мен янның өзара байланыстарын, қатынастарын, мызғылмас бірлігін тайцзы (ұлы шек) ұғымы көрсетеді. Ол графикалық түрде монема арқылы көрініс табады. Аталмыш монеманың мағынасын былай сипаттауға болады:

  1. Шеңбер шексіз әлемнің символы болып табылады.
  2. Қара (инь) мен ақ (ян) әлемнің екі қарама-қарсы жақтарын білдіреді.
  3. Инь мен ян мызғымас бірлікті құрайды: әр янда аз мөлшерде инь болады, әр иньде аз мөлшерде ян болады.
  4. Ян өз шегіне жетіп иньға өтеді, ал инь өз шегіне жетіп янға өтеді.

Сонымен, ежелгі қытай философиясындағы инь мен ян туралы ілім әлемнің бірлігін, дуализмін және ұдайы өзгерістерде болатындығын бейнелейді. [1]

  • Дереккөздер

Дереккөздер

  1. “Философия” Есіркепова Г.К., Шымкент, 2008.
Other Languages
Afrikaans: Jin en jang
asturianu: Yin y Yang
azərbaycanca: İn və Yan
беларуская: Інь і ян
български: Ин-ян
brezhoneg: Yin ha yang
català: Yin i Yang
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-iòng
čeština: Jin a jang
Deutsch: Yin und Yang
Ελληνικά: Γιν-Γιανγκ
English: Yin and yang
Esperanto: Jino kaj Jango
español: Yin y yang
euskara: Yin eta yang
فارسی: یین و یانگ
français: Yin et yang
Gaeilge: Yin agus yang
客家語/Hak-kâ-ngî: Yîm-yòng
עברית: יין-יאנג
hrvatski: Jin i jang
magyar: Jin-jang
հայերեն: Ին և յան
Bahasa Indonesia: Yin dan Yang
italiano: Yin e yang
日本語: 陰陽
Basa Jawa: Yin lan Yang
한국어: 음양
Кыргызча: Ин жана Ян
Latina: Yin et yang
Lëtzebuergesch: Yin a Yang
Lingua Franca Nova: Yin-yang
lietuvių: In ir Jang
latviešu: Jiņ un jan
македонски: Јин и јанг
മലയാളം: യിൻ യാങ്
Bahasa Melayu: Yin dan yang
Nederlands: Yin en yang
norsk nynorsk: Yin og yang
occitan: Yin e Yang
polski: Yin i yang
português: Yin Yang
română: Yin și Yang
русский: Инь и ян
srpskohrvatski / српскохрватски: Jin i jang
Simple English: Yin and yang
slovenčina: Jin a jang
slovenščina: Jin in jang
shqip: Yin-Yang
српски / srpski: Јин и јанг
svenska: Yin och yang
Tagalog: Yin at yang
Türkçe: Yin ile yang
українська: Інь і ян
Tiếng Việt: Âm dương
中文: 阴阳
Bân-lâm-gú: Im-iông
粵語: 陰陽