Жөке

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Жөке ағашы деген бетті қараңыз.

Жөке
Tilia tomentosa
Tilia tomentosa
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Қос жарнақтылар
Сабы: Malvales
Тұқымдасы: Құлқайырлар
Кіші тұқымдасы: Tilioideae
Тегі: Tilia
Карл Линней
түрлері

30 түрі белгілі

Bombus terrestris queen - Tilia cordata - Keila.jpg

Жөке ағашы ( лат. Tilia) – құлқайырлар тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын ағаш.

Негізінен қоңыржай және субтропик белдеулерде өсетін 50-дей түрі белгілі. Жөке тұқымдасының Қазақстанның барлық жерінде өсетін бір ғана туысы, оның 1 түрі: өзекті жөке (T. cordata) бар. Биіктігі 28 м-дей. Бұтақ шоғыры цилиндр пішіндес, қабығы қара қоңыр, жапырағы дөңгелек, жиектері ара тісті иректі. Ақ сарғыш түсті ұсақ гүлі (5 – 7) хош иісті, қос жынысты. Олар бірігіп шашақ гүлшоғырына топталған. Тұқымы, бұтақшасы, тамыры арқылы көбейеді. Маусым – шілде айында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жемістенеді. Жемісі – жаңғақша. Ол желмен, кейде кеміргіштер және құстар арқылы да таралады. Жөке 150 – 500 жыл жасайды. Жөкенің гүлінен дәрі жасалады және ара бал жинайды, сүрегінен жиїаз, музыкалық аспаптар, ыдыстар, әр түрлі әшекей бұйымдар, тінінен жөке, арқан жіп, тұқымынан май алынады. Алматы қаласындағы Бас ботаникалық бақта Жөкенің Америка Жөкесі, Амур Жөкесі, Кавказ Жөкесі, Манчжур Жөкесі, т.б. түрлері қолдан өсіріледі. [1]

Ағаш туралы

Жөке ағашы – жүрек тәріздес, жиектері ара тісті әдемі жапырақтары бар ағаш. Биіктігі - 30 метрден асады. Жөке ағашы динозаврлар дәуірінен кейін пайда болған. Сол кезден бері көп өзгеріске ұшырамаған. Жөке ағашының табиғи 50-ге жуық , ал будандастырылған 100-ге тарта түрі бар. Өмір сүру ұзақтығы - орта есеппен 300-400 жыл, ал кейбір сұрыптары 1200 жыл өмір сүреді. Жөке ағашы 30 жылдан кейін гүлдей бастайды. Маусым-шілде айларында нәзік, тәтті хош иіс шығарып молынан гүлдейді. Гүлдеу мерзімі 10-15 күнге созылады.

Other Languages
Alemannisch: Linden (Botanik)
aragonés: Tilia
العربية: زيزفون
azərbaycanca: Cökə (bitki)
تۆرکجه: جؤکه (بیتکی)
беларуская: Ліпа
беларуская (тарашкевіца)‎: Ліпа
български: Липа
bosanski: Lipa (biljka)
català: Til·ler
Cebuano: Tilia
čeština: Lípa (rod)
kaszëbsczi: Lëpa
Чӑвашла: Çăка
dansk: Lind
dolnoserbski: Lipa
Ελληνικά: Φιλύρα (φυτό)
English: Tilia
Esperanto: Tilio
español: Tilia
eesti: Pärn
euskara: Ezki
فارسی: نمدار
suomi: Lehmukset
français: Tilia
Gaeilge: Teile (crann)
galego: Tileiro
עברית: טיליה
hrvatski: Lipa (biljka)
hornjoserbsce: Lipa
Հայերեն: Լորենի
interlingua: Tilia
Bahasa Indonesia: Tilia
Ido: Tilio
íslenska: Linditré
italiano: Tilia
日本語: シナノキ属
ქართული: ცაცხვი
한국어: 피나무속
Перем Коми: Нинпу
коми: Нинпу
Кыргызча: Липа
Lëtzebuergesch: Lannen
lietuvių: Liepa (augalas)
latviešu: Liepas
мокшень: Пяше
олык марий: Писте
македонски: Липа
эрзянь: Пекше
Plattdüütsch: Linnen (Boom)
Nederlands: Linde (geslacht)
occitan: Tilia
Ирон: Сусхъæд
Picard: Tilleu
polski: Lipa
português: Tilia
Runa Simi: Tilu
română: Tei
русский: Липа
sardu: Tilia
Scots: Tilia
srpskohrvatski / српскохрватски: Lipa
Simple English: Tilia
slovenčina: Lipa
slovenščina: Lipa
српски / srpski: Липа
svenska: Lindsläktet
Türkçe: Ihlamur
татарча/tatarça: Юкә
удмурт: Беризь
українська: Липа
oʻzbekcha/ўзбекча: Joʻka
vepsän kel’: Lehmuz
Tiếng Việt: Chi Đoạn
walon: Tiyoû
Winaray: Tilia
中文: 椴树
粵語: 椴樹