Жер алмұрты

Жер алмұрты
Sunroot top.jpg
JlmartichokeS.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі:Өсімдіктер
Бөлімі:Гүлді өсімдіктер
Табы:Қос жарнақтылар
(unranked)Asterids
Сабы:Asterales
Тұқымдасы:Asteraceae
Кіші тұқымдасы:Asteroideae
Тайпасы:Heliantheae
Кіші тайпасы:Helianthinae
Тегі:Helianthus
Түрі:H. tuberosus
Екі-есімді атауы
Helianthus tuberosus
Карл Линней
Синонимдері
  • Helianthus esculentus Warsz.
  • Helianthus serotinus Tausch
  • Helianthus tomentosus Michx.
  • Helianthus tuberosus var. subcanescens A.Gray
Жер алмұртының гүлдері
Жер алмұрты

Жер алмұрты немесе Топинамбур (лат. Helianthus tuberosus) – астралылар тұқымдасына жататын тамыр жемісті көп жылдық өсімдік. Отаны — Солтүстік Америка.

Жер алмұртыныңның сабағы, жапырағы күнбағысқа ұқсайды, бірақ жапырағының көлемі одан кішілеу, сабағы жіңішке болады. Биіктігі 1-5 м. Тамыр сабақтарынан көптеген (5 — 6, кейде 30 — 40) ақ, сары, күлгін, қызыл түйнектер дамиды. Олардың пішіні ұзынша, сопақша, домалақ болады.

Құрамында протеин, фосфор, темір, С1, В1 витаминдері бар. Түйнегі тағамға, малға жем ретінде, спирт және фруктоза алуға пайдаланылады. 100 кг тамыр түйнегі 25 — 27 азық өлшеміне тең, онда 1,5 кг сіңімді протеин бар. Жер алмұртын көктемде немесе күзде егеді. 1 га-дан 200 — 250 ц түйнек, 350 — 500 ц көк шөп алуға болады. Топинамбурда 20% инулин, 1,5—3% азотты заттар, 2—5% сахароза бар. ( Топинамбурды малға жем ретінде, 1 спирт, инулин алу үшін және қуырып тағам ретінде қолданылады.[1]

Тамыр түйнектерін топырақ астында сақтап, қажет кезде қазып алуға болады. Жер алмұрты мал азықтық дақыл ретінде Қазақстанның барлық аудандарында өсіріледі.[2]

Жер алмұртының 100 граммында 306 ккал бар. Құрамында A, B1, B2, B6, C және E дәрумендері бар. Кұрамында кремний, калий, әк, фосфор, темір және цинкпен қатар фруктоза, пектин өзегі мен аминқышқылдары бар.

Other Languages
تۆرکجه: شلقم
беларуская: Тапінамбур
беларуская (тарашкевіца)‎: Тапінамбур
català: Nyàmera
Чӑвашла: Топинамбур
dansk: Jordskok
Deutsch: Topinambur
dolnoserbski: Topinambur
Esperanto: Terpiro
eesti: Maapirn
euskara: Topinanbu
français: Topinambour
hrvatski: Čičoka
hornjoserbsce: Topinambur
հայերեն: Գետնախնձոր
íslenska: Ætifífill
日本語: キクイモ
ქართული: მიწავაშლა
한국어: 뚱딴지
kurdî: Sêvarxin
latviešu: Topinambūrs
македонски: Чичока
Nederlands: Aardpeer
norsk nynorsk: Jordskokk
norsk: Jordskokk
română: Topinambur
русский: Топинамбур
srpskohrvatski / српскохрватски: Čičoka
Simple English: Jerusalem artichoke
slovenščina: Topinambur
српски / srpski: Čičoka
Türkçe: Yerelması
тыва дыл: Топинамбур
українська: Топінамбур
oʻzbekcha/ўзбекча: Topinambur
vèneto: Topinanbur
Tiếng Việt: Cúc vu
中文: 洋姜
粵語: 菊芋