Англия
English: England

Англия
ағылш. England
Flag of England.svgRoyal Arms of England.svg
БайрақЕлтаңба
Ұран: «Dieu et mon droit» «(Құдайым және құқығым)»
Әнұран: (тыңдау )
England in the UK and Europe.svg
Europe_location_ENG2.png
Тарихы
Құрылды1 мамыр 1707
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тіліағылшынша
ЕлордаЛондон
Ірі қалаларыЛондон, Бирмингем, Глазго, Белфаст, Манчестер, Эдинбург, Ливерпуль
Үкімет түріКонституциялық монархия
Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия
Құрама Патшалығының
премьер-министрі
II Елизавета
Тереза Мэй
Мемлекеттік дініангликандық
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 77-ші орын
243 809 км²
1,34%
Жұрты
• Сарап ([[жыл|]])
• Санақ
Тығыздығы

62 698 362[1] адам (2006)
50,762,900 адам
388,7 адам/км² (48-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2010)
 • Жан басына шаққанда

2,172 трлн[2] $ (7-ші)
34 919[2] $ (18-ші)
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2010)
 • Жан басына шаққанда

2,247 трлн[2] $
36 119[2] $ (20-шы)
АДИ (2011) 0,863[3] (өте жоғары) (28-ші)
Валютасыфунт стерлинг
Қосымша мәліметтер
Әуе компаниясыBritish Airways
Интернет үйшігі.uk
ISO кодыGB
Телефон коды+44
Уақыт белдеулері+0

Англия (ағылш. England [ˈɪŋɡlənd]) — Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Патшалығының ең ірі және әкімшілік орны. Ұлыбритания аралында орналасқан (ағылш. mainland). Ұлыбританияның халқының 83 % Англияда тұрады.

927 жылы Англия бірнеше жергілікті графстволардың бірігу нәтижесінде пайда болды. Өз атын V-VI ғасырда құрылған англ деген герман тайпасынан алады. Ал Англия астанасы Лондон Еуроодақтағы ең үлкен қала болып саналады.

Англия — қазіргі көптеген жаһанды нәрселердің шыққан жері. Олардың ішінде ағылшын тілі, Англикан шіркеуі, Парламент негіздері. Ол Өндірістік революциясының отаны болып саналады.

Аты

Тацит

Англия деген аты герман тайпаларының бірінен шыққан. Бұл тайпа 5-6 ғасырларда пайда болған. Ғалымдар оларды Ангелн түбегінен шыққан деп ойлайды. Бұл түбек қазіргі Дания және Германия жерінде орналасқан.

Англдар туралы бірінші жазбаша құжаттар 98 жылы шыққан. Оны сол кездің тарих зерттеушісі Тацит өзінің «Германия» деген кітабында жазған. Ал Ұлыбританиядағы англдар туралы бірінші рет 897 жылы жазған. Бұл мәлімет Оксфордтың ағылшын тілі сөздігінде бар.

Өкінішке орай Англия деген сөзді жалпы Ұлыбританияға қолданылады. Бұл жай елдің басқа ұлттарын ренжітіп, көптеген қайшылықтарға алып келеді.

Жері

Англия Ұлыбритания аралының үштен екі бөлігін алып тұр. Солтүстігінде Шотландиямен шекаралы болса, батысында Уэльс орналасқан.

Англияның әкімшілік бөлінуі

Жер көлемі аз болғанымен, Англияда бірнеше үлкен қалалар бар. Олар: Лондон, Бирмингем, Лидс, Шеффилд, Ливерпуль және Манчестер.

Тарихы

Б.ғ.д. 55 жылда Юлий Цезарь қазіргі Англия жеріне шабуыл жасаған. Ол кезде сол аумақта көптеген кельт тайпалары тұрған. Олар өздерін бритт деп атаған. Сол кездерден бастап қазіргі Англия және Уэльс аумақтары Рим империясының құрамына кірген.

Рим империясының құлдырауы Англия тұрғындарына басқа мәселелер тудырды. Көптеген көршілес тайпалар Англия жеріне басып кіре бастады. Олар ішінде герман, кельт тайпалары болған. Шабуылшылар бұл жерде өздерінің кішкене мемлекеттерін құра бастады. Сондықтан, Англияның түгелдей қосылған дәл уақытын атау өте қиын. Бірақ Англия патшасы деген титул Ұлы Альфред (871—899) кезінде пайда болған.

Тарихшылардың біреулері Англия билеушілерін 1066 жылы норман шабуылынан санап бастайды. Патшалардың нөмірлерін де бұл оқиғадан бастап санайды (мысалы, ХІІІ ғасырдағы Эдуард І 1066 жылдан бастап бірінші Эдуард есімді патша болған)

Бірақ Шапқыншы Вильгельм мемлекетті құрып, біріктірген емес. Ол тек бар Англия жаулап алып, оған франк-романдық басқару қойған.

ХІІІ ғасырдың соңында Уэльс княздігі жаулап алынып, Англия патшалығының құрамына түгелдей кірді. Тәуелсіз Англия тарихы Орта ғасыр және Жандану ғасырдан кейінгі Тюдор әулетінің Елизавета І-ден басталады. 1707 жылы Англия мен Шотландия одақ құрып, Ұлыбритания Патшалығының негізі қаланды.

Саяси құрылымы

1990-шы жылдарда Солтүстік Ирландия, Уэльс және Шотландия елдерінде өз парламенті мен үкіметін құрып алды.

Ал Англия қазіргі уақытқа дейін өз парламенті мен үкіметін құрмай, олардың міндеттерін Ұлыбритания парламенті мен үкіметі жасайды.

Англия өз парламентін және үкіметін құруды қалайтын қозғалыстар бар. Атқарушы үкіметтің жұмысын Ұлыбритания премьер-министры істейді. Қазір үкімет басында Консерваторлар партиясының өкілі Дэвид Кэмерон отыр.

Әкімшілік бөлінуі

Қазіргі уақытта Англия 45 графтықтан құрылған. Оған қоса Үлкен Лондон бар.Осы ел тарихында басқа түрлі бөлімдер болған. Англия құрамында, мысалы, патшалықтар (Сассекс және Эссекс), герцогтық (Йоркшир, Корнуолл және Ланкашир) және басқа бөліну түрлері болған.

Мәдениет

Салт-дәстүрлері

Ағылшындықтар "Ескі- демек сенімді. Ескі сөзі күмәнсіздікті білдіреді. Жаңа ой- күдікті, жаңа технология- сенімсіз." деп есептейді.Ағылшындардың неше мың жыл бұрынғы салт-дәстүрлері әлі күнге дейін сақталған. Оның дәлелі ағылшындықтар әлі күнге дейін тойды ескі дәстүр бойынша өткізеді.

Некенің алдында атастыру (яғни уәделесу) көптеген елдерде орындалады.Англияда атастыру рәсімі алдында күйеу жігіт пен келінге әр түрлі сынақтар жүргізіледі.Атап айтар болсақ, жігіт қыз айтқан, қалаған нәрсенің барлығын орындайды. Ал келін болса бір қолымен ескі сандықтың қақпағын ұстау қажет.

Ағылшындықтарда тағы бір қызықты мынандай салт-дәстүр бар. Тойға келіннің 10 құрбысы мен күйеу жігіттің 10 құрдасы міндетті түрде күйеу жігіт пен қалыңдық киімін киіп шығады. Яғни ағылшындықтардың діни- сенімі бойынша, жаман ниетті жын шайтан 10 жұп ішінен нағыз күйеу жігіт пен қалыңдықты таба алмайды және өз жаман ниетін жүзеге асыра алмайды екен. ХVІІ ғасырда тойларда қалыңдық әртүрлі түстердегі киімді киетін болған. Ал Англия ханшайымы Виктория алғаш рет тойға ақ көйлек киген. Содан бастап ақ көйлек кию дәстүрлі түрде жалғасқан. Ақ көйлек пәктікті, тазалықты білдіреді.

Ұлттық киім

Англияның бай ұлттық дәстүрлер болғанына қарамастан, бұл халықта өз ұлттық киім жоқ. Тек қана моррис халық биін билегенде, бірдей киім киетіні бар. Қазір де Англияның үлкен қаладарын да моррис киіміне ұқсайтын киім киіп жүрген кісілерді кездестіруге болады.Бұл киімді тігудің кейбір ерекшеліктер бар. Негізінен бұл би жерге қатысты магиялық белгімен байланысты.

Оған қоса Англияда ортағасырлық дәстүрлерге сай бірнеше шараларда ескі киімдерді киеді. Олардың ішінде: патша отбасы, парламент үшелері, сот кезінде, ежелгі университеттердің профессорлары мен студенттері және Патша гвардиясы.

Моррис

Морристі ауылдарда жазда билейді. Бұрын оны діни мақсаттармен билеген. Бірнеше кісі ақ шалбар, ақ көйлек киіп, аяғына қоңырау байлап, басына сабан қалпақ киіп, ортаға шығады. Бұл биді бұрын тек ер кісілер билесе, қазіргі уақытта әйелдер де билеп жүр.Үлгі:England topicsҮлгі:United Kingdom constituents and affiliationsҮлгі:British IslesҮлгі:British peoplesҮлгі:England counties

Үлгі:National personifications

  1. Ұлыбритания. The World Factbook. CIA. Тексерілді, 3 қараша 2011. (ағыл.)
  2. a b c d United Kingdom. International Monetary Fund. Тексерілді, 30 маусым 2011.
  3. Human Development Report 2011  (ағыл.). United Nations Development Program (2011). Тексерілді, 6 қараша 2011.
Other Languages
Аҧсшәа: Англиа
Acèh: Inggréh
адыгабзэ: Англие
Afrikaans: Engeland
Akan: Ngyiresi
Alemannisch: England
አማርኛ: ኢንግላንድ
aragonés: Anglaterra
Ænglisc: Englaland
العربية: إنجلترا
مصرى: انجلترا
অসমীয়া: ইংলেণ্ড
asturianu: Inglaterra
azərbaycanca: İngiltərə
تۆرکجه: اینگیلیس
башҡортса: Англия
Boarisch: England
žemaitėška: Onglėjė
Bikol Central: Inglatera
беларуская: Англія
беларуская (тарашкевіца)‎: Ангельшчына
български: Англия
भोजपुरी: इंग्लैंड
brezhoneg: Bro-Saoz
bosanski: Engleska
буряад: Англи
català: Anglaterra
Chavacano de Zamboanga: Inglatera
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-gáik-làng
нохчийн: Ингалс
Cebuano: Inglatera
کوردی: ئینگلتەرا
čeština: Anglie
Чӑвашла: Англи
Cymraeg: Lloegr
dansk: England
Deutsch: England
Zazaki: İngıltere
dolnoserbski: Engelska
डोटेली: इङ्ल्याण्ड
ދިވެހިބަސް: އިނގިރޭސިވިލާތް
Ελληνικά: Αγγλία
emiliàn e rumagnòl: Inghiltèra
English: England
Esperanto: Anglio
español: Inglaterra
eesti: Inglismaa
euskara: Ingalaterra
estremeñu: Ingalaterra
فارسی: انگلستان
suomi: Englanti
Võro: Inglüsmaa
Na Vosa Vakaviti: Peretania
føroyskt: Ongland
français: Angleterre
Nordfriisk: Ingelun
furlan: Anglie
Frysk: Ingelân
Gaeilge: Sasana
kriyòl gwiyannen: Langlétè
Gàidhlig: Sasainn
galego: Inglaterra
Avañe'ẽ: Ingyaterra
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इंग्लंड
Bahasa Hulontalo: Enggeleti
Gaelg: Sostyn
客家語/Hak-kâ-ngî: England
עברית: אנגליה
हिन्दी: इंग्लैण्ड
Fiji Hindi: England
hrvatski: Engleska
hornjoserbsce: Jendźelska
Kreyòl ayisyen: Angletè
magyar: Anglia
հայերեն: Անգլիա
Արեւմտահայերէն: Անգլիա
interlingua: Anglaterra
Bahasa Indonesia: Inggris
Interlingue: Anglia
Ilokano: Inglatera
Ido: Anglia
íslenska: England
italiano: Inghilterra
Patois: Ingglan
Jawa: Inggris
ქართული: ინგლისი
Qaraqalpaqsha: Angliya
Taqbaylit: Legliz
Gĩkũyũ: Ngeretha
ភាសាខ្មែរ: អង់គ្លេស
한국어: 잉글랜드
kurdî: Îngilistan
kernowek: Pow Sows
Кыргызча: Англия
Latina: Anglia
Ladino: Inglaterra
Lëtzebuergesch: England
лезги: Англия
Lingua Franca Nova: England
Limburgs: Ingeland
Ligure: Inghiltæra
lumbaart: Inghiltèra
lingála: Ingɛlandi
lietuvių: Anglija
latviešu: Anglija
मैथिली: इङ्ल्यान्ड
Malagasy: Angletera
Māori: Ingarangi
Minangkabau: Inggirih
македонски: Англија
മലയാളം: ഇംഗ്ലണ്ട്
монгол: Англи
मराठी: इंग्लंड
Bahasa Melayu: England
Malti: Ingilterra
မြန်မာဘာသာ: အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
Nāhuatl: Inglaterra
Napulitano: Ngreterra
Plattdüütsch: England
Nedersaksies: Engelaand (regio)
नेपाली: इङ्ल्यान्ड
Nederlands: Engeland
norsk nynorsk: England
norsk: England
Nouormand: Angliétèrre
Sesotho sa Leboa: Engêlanê
occitan: Anglatèrra
ଓଡ଼ିଆ: ଇଂଲଣ୍ଡ
Ирон: Англис
ਪੰਜਾਬੀ: ਇੰਗਲੈਂਡ
Kapampangan: Inglaterra
Papiamentu: Inglatera
Picard: Ingueltière
Norfuk / Pitkern: Ingland
polski: Anglia
Piemontèis: Anghiltèra
پنجابی: انگلستان
português: Inglaterra
Runa Simi: Inlatirra
rumantsch: Engalterra
română: Anglia
armãneashti: Anglia
русский: Англия
русиньскый: Анґлія
संस्कृतम्: इङ्ग्लेण्ड्
sicilianu: Nglaterra
Scots: Ingland
سنڌي: انگلينڊ
davvisámegiella: Englánda
srpskohrvatski / српскохрватски: Engleska
සිංහල: එංගලන්තය
Simple English: England
slovenčina: Anglicko
slovenščina: Anglija
Gagana Samoa: 'Egelani
Soomaaliga: Ingiriiska
shqip: Anglia
српски / srpski: Енглеска
SiSwati: Ngilandi
Sesotho: Engelane
Seeltersk: Änglound
Sunda: Inggris
svenska: England
Kiswahili: Uingereza
ślůnski: Yngland
తెలుగు: ఇంగ్లాండు
tetun: Inglaterra
тоҷикӣ: Ингилистон
Türkmençe: Angliýa
Tagalog: England
Tok Pisin: Inglan
Türkçe: İngiltere
Xitsonga: England
татарча/tatarça: Англия
тыва дыл: Англия
удмурт: Англия
українська: Англія
oʻzbekcha/ўзбекча: Angliya
vèneto: Inghiltera
vepsän kel’: Anglii
Tiếng Việt: Anh
West-Vlams: Iengeland
Volapük: Linglän
Winaray: Inglaterra
吴语: 英格兰
მარგალური: ინგლისი
ייִדיש: ענגלאנד
Zeêuws: Iengeland
中文: 英格兰
文言: 英格蘭
Bân-lâm-gú: Eng-lân
粵語: 英倫
isiZulu: INgilandi