Wɛɛ kɩfana yaa alɩwaatʊ kɩfatʊ (Renaissance)

Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited

Wɛɛ kɩfana yaa lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ pɩkɛ alɩwaatʊ kɩfatʊ wɛɛ ndʊ pɛkpɛnda matʊ alɩwaatʊ nɛ lɔnzɩɖɛ kpɛlɛkʊʊ pɩlɩna ɛyʊ yɔɔ nɛ canaʊ taa lɛɛtʊ kpɛlɛkʊʊ ndʊ tɩpaɣzɩna Itaali ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ yɔ. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ yɔ ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ alɩwaatʊ hɩɣ pɩtɩ pɩtɩŋna nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ wonduu laɖaa tʊma yɔɔ, mba papɩzaɣ nɛ pɔyɔɔdʊʊ nɛ ɛyaa po-wonduu tɔm yɔ.

Pʊcɔ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ natʊyʊ lɩɩ Itaalii tɛtʊ sakɩyɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 13 ŋtalɩ 14 alɩwaatʊ (Duecento nɛ Trecento) pɩtalɩ kpaɣɖʊ 15 alɩwaatʊ taa ɖɔɖɔ kɛ Itaali hɔlʊʊ sɔsɔʊ taa nɛ Ɛsɩpañɩ taa nɛ ERɔpʊ nɛ Hayi kiŋ hɔɔlɩŋ cikpeŋ nɩɩyɛ taa nɛ Caama ɛzɩ mbʊ ɛyʊ yaɣ se kajalaɣ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ (Quattrocento) nɛ pɩtalɩ Erɔpʊ tɩŋga taa kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa (Cinquecento).

Pɩtɩŋna Jean Delumeau weyi ɛkɛ lʊlʊʊ kɩfam tɛ tɩlɩyʊ niye mʊyʊ yɔ ɛ-yɔɔ lɛ, ɖɩnɩɣ se lʊlʊʊ kɩfam tɔmpiye lɩna Itaali nɛ nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma laɖaa cɔlɔ kpaɣna kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa (Itaalɩ ɛyaa tɔŋ se sɔnɔ se Rinascimento). Tɔmpiyen lʊlʊʊ kɩfam walɩ wobu yɔɔ wobu yɔɔ.

Città di Stra - Villa Pisani - Facciata 45.407738,12.013244

Tɔmpiye lʊlʊʊ kɩfam ndɩ ɖɩkɛ wɛɛ pɩtɛkɛ se matʊ nɛ ñɩlɩ ñɩlɩ wonduu lɛɛzɩɣ kɩfam alɩwaatʊ ndʊ, palaba-tʊ nɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ pɩlɩna Jean-Jacques Ampère pɩnaɣ 1840 taa alɩwaatʊ ndʊ ɛkɛdaɣ Fransɩɩ canaʊ matʊ tɔm pʊcɔ kpaɖʊ 12 nɛ pʊwayɩ kɛ Jules Michelet pɩnaɣ 1855 alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛkpaɣ ɛ-tɩ mbilim kpaɣɖʊ 16 taa nɛ ɛyɔɔdʊʊ lʊlʊʊ kɩfam tɔm pɩlɩna Fransɩɩ yɔɔ yɔ. Tɔmpiye ndɩ Suwiisi nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma canaʊ tɔm kɛɖɩyʊ ɖaɣnɩ tɔmʊʊ ŋgʊ kpaɣʊ pɩnaɣ 1860 ɛyʊ ɛnʊ lɛ, Jacob Burckhardt (pɩnzɩ 1818 ŋtalɩ 1897) kɛ ɛ-takayaɣ ŋga ɛma pɩlɩna Itaali ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ kɩfam tɔm yɔɔ yɔ.

'David' by Michelangelo JBU0001

Ɛyʊ ɛnʊ ɛ-tɛ tɔm kpɛlɛkʊʊ kɛ kɔlɛzɩ ɖaŋ taa Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1942-1943 alɩwaatʊ taa lɛ, Fransɩɩ canaʊ tɔm kɛdɩyʊ Lucien Febvre wɩlɩɣ se Jules Michelet labɩna tɔmpiye ndɩ tʊmɩyɛ kɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-lɩmazaɣ yɔɔ kɛnɛ. Ɖɩnaɣ kɔyɔ Jules Michelet lakaɣ tʊmɩyɛ wɩyaʊ Louis 14 yɔɔ kɛnɛ ŋgʊ pɩwɛyɩ pɔdɔdɩyɛ nɛ ɛ-halʊʊ tɛ sɩm.

Other Languages
Afrikaans: Renaissance
Alemannisch: Renaissance
አማርኛ: ዘመነ ህዳሴ
aragonés: Renaiximiento
العربية: عصر النهضة
asturianu: Renacimientu
azərbaycanca: İntibah dövrü
تۆرکجه: رونسانس
башҡортса: Яңырыу
Boarisch: Renaissance
žemaitėška: Renesansos
беларуская: Адраджэнне
беларуская (тарашкевіца)‎: Адраджэньне
български: Ренесанс
বাংলা: রেনেসাঁস
brezhoneg: Azginivelezh
bosanski: Renesansa
català: Renaixement
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ùng-ngiê-hók-hĭng
Cebuano: Renasans
کوردی: ڕینێسانس
čeština: Renesance
Чӑвашла: Ренессанс
Cymraeg: Dadeni Dysg
Deutsch: Renaissance
Ελληνικά: Αναγέννηση
English: Renaissance
Esperanto: Renesanco
español: Renacimiento
eesti: Renessanss
euskara: Pizkundea
فارسی: رنسانس
Võro: Renessanss
føroyskt: Renessansan
français: Renaissance
furlan: Rinassiment
galego: Renacemento
עברית: רנסאנס
हिन्दी: पुनर्जागरण
Fiji Hindi: Renaissance
hrvatski: Renesansa
Kreyòl ayisyen: Renesans
magyar: Reneszánsz
հայերեն: Վերածնունդ
interlingua: Renascentia
Bahasa Indonesia: Abad Renaisans
Ilokano: Renasimiento
íslenska: Endurreisnin
italiano: Rinascimento
日本語: ルネサンス
Patois: Renesans
Basa Jawa: Abad Renaisans
ქართული: რენესანსი
қазақша: Ренессанс
한국어: 르네상스
kurdî: Ronesans
Кыргызча: Кайра жаралуу
Lëtzebuergesch: Renaissance
лезги: Ренессанс
Lingua Franca Nova: Renase
Limburgs: Renaissance
Ligure: Renascimento
lumbaart: Renassiment
lietuvių: Renesansas
latviešu: Renesanse
македонски: Ренесанса
Bahasa Melayu: Zaman Pembaharuan
Mirandés: Renacimiento
مازِرونی: رنسانس
Plattdüütsch: Renaissance
Nedersaksies: Renaissance
Nederlands: Renaissance
norsk nynorsk: Renessansen
occitan: Renaissença
polski: Renesans
Piemontèis: Arnassensa
پنجابی: نشاۃ ثانیہ
português: Renascimento
rumantsch: Renaschientscha
română: Renașterea
русский: Возрождение
русиньскый: Ренесанція
саха тыла: Ренессанс
sicilianu: Rinascimentu
srpskohrvatski / српскохрватски: Renesansa
සිංහල: පුනරුදය
Simple English: Renaissance
slovenčina: Renesancia
slovenščina: Renesansa
shqip: Rilindja
српски / srpski: Ренесанса
Seeltersk: Renaissance
svenska: Renässansen
Kiswahili: Renaissance
Türkmençe: Wozroždeniýe
Tagalog: Renasimiyento
Türkçe: Rönesans
українська: Відродження
oʻzbekcha/ўзбекча: Uygʻonish davri
vèneto: Rinasimento
Tiếng Việt: Phục Hưng
West-Vlams: Renaissance
Winaray: Renasimyento
吴语: 文艺复兴
მარგალური: რენესანსი
ייִדיש: רענעסאנס
中文: 文艺复兴
文言: 文藝復興
Bân-lâm-gú: Bûn-gē ho̍k-heng
粵語: 文藝復興