UE ŋgbɛyɛ

Eerɔpʋ kɩɖaʋ kɩdɛɛka

Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya wɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Payaɣ-ɖɩ se UE ŋgbɛyɛ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlakɩ politiki tʋmɩyɛ nɛ ɖɩlʋkɩ siŋŋ se Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya tɔsɩŋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ.

Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) nɩŋna ɖama nɛ aɖʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Ajɛya ana, a-walanzɩ tɩŋɛ kɛ km2 waa 4,5 miiliyɔɔ. Ajɛya ana, a-tɩŋa a-taa ɛyaa yaa samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyɔɔ waa 510. UE ŋgbɛyɛ ajɛya tɔzɩŋ kɩlɩna ɖɛʋ ɛsɩndaa kedeŋa yɔɔ.

UE ŋgbɛyɛ tɛlɛŋa

UE ŋgbɛyɛ taa ajɛya laba kedizasɩ sɔsɔsɩ naalɛ saŋayɩŋ fenaɣ taa, pɩnaɣ 2009 ñɩŋa taa. Palaba nakɛyɛ Maastriche tɛtʋ taa nɛ pâla lɛɛka Room tɛtʋ taa. Kedizasɩ naalɛ nzɩ sɩkpaɣna paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ pʋwɛɛ se UE ŋgbɛyɛ ɛɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ piɖena ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa ajɛya tɩŋa yɔ. UE ajɛya laba ɖɔɖɔ kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ Lisbonne tɛtʋ taa nɛ patasɩ paɣtʋ ndɩ ndɩ lɛɛtʋ kpaɣʋ se UE ajɛya ɛtɩŋna tɩ-yɔɔ nɛ pɛ-ŋgbɛyɛ tʋma ɖɛɛna ɛsɩndaa. UE ajɛya kewiisi taa ɛyaa tɔʋ caca nɛ palɩzɩ UE ŋgbɛyɛ paɣtʋ ndɩ ndɩ. UE ŋgbɛyɛ wɛna kedizaɣ nakɛyɛ labʋ paa pɩnaɣ ŋga ka-taa. UE ŋgbɛyɛ ajɛya tɛ Minisi waa wɛna ɖɔɖɔ kedizaɣ nakɛyɛ labʋ paa pɩnaɣ ŋga ka-taa.

2007 07 16 parlament europejski bruksela 26

UE ŋgbɛyɛ paɣtʋ lɩzɩyaa lɩzɩɣna UE ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ. Ɛlɛ, UE ŋgbɛyɛ kedizaɣ taa pɔyɔɔdʋʋ nɛ pʋcɔ paɣtʋ lɩzɩyaa ḿba, pɛwɛɛna ɖoŋ nɛ palɩzɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ. UE ŋgbɛyɛ tɔm hʋʋ pɩlɩʋ lʋkɩna nɛ paa ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩña UE ŋgbɛyɛ tɛ waɖɛ camɩyɛ.Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ Minisi weyi ɛcɔŋna Fransɩ ɛjaɖɛ nɛ ajɛya lɛɛna pa-taabalɩyɛ ɖʋʋ tʋma yɔɔ yɔ, ɛyɔɔda tɔm natʋyʋ agoza fenaɣ kɩyakʋ nakʋ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1950 taa. Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ Minisi ɛnʋ, payaɣ-ɩ se Robert Schuman.

Euro : UE ŋgbɛyɛ tɛ liidiye

Toovenum lɛ, tɔm ndʋ Minisi ɛnʋ ɛyɔɔdaa yɔ tiyebina nɛ UE ŋgbɛyɛ ñɔ. Eerɔpʋ tɛtʋ taa politiki laɖaa sɔsaa nabɛyɛ tɛsɩna seɣtuu Eerɔp tɛtʋ taa ajɛya siŋŋ nɛ UE ŋgbɛyɛ kpa ɖoŋ. Ɖajaanaa ḿba, pa-hɩla yɔ : ɖajaa Konrad Adenauer nɛ ɖajaa Jean Monnet nɛ ɖajaa Alcide De Gasperi. :Dajaanaa panɛ peyebina nɛ Eerɔpʋ tɛtʋ ñɔ. Pa-hɩla sɛ siŋŋ kedeŋa yɔɔ. Pɩnaɣ 1951 taa Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya loɖo naayɛ nɩna ɖama nɛ paɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ajɛya loɖo ana, akpɛndʋʋ nɛ alakɩ aka nɛ mbʋ payaɣ se asiyee (acier) yɔ pʋ-tʋma.

European flag outside the Commission

Ajɛya wena ayeba nɛ UE ŋgbɛyɛ ñɔ yɔ, anaa yɔ : Caama ɛjaɖɛ nɛ Pɛlɩziiki nɛ Fransɩ nɛ Italii nɛ Lukizambuuri ne Peyibaa. Pɩnaɣ 1957 taa UE ŋgbɛyɛ ñɔɔ. Ɛlɛ, pɩnaɣ 1973 taa lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya naadozo naayɛ sʋʋ UE ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, anaa yɔ : Tanemarɩkɩ nɛ [[Irilandɩ[] nɛ Kewiisi kpɛndʋʋ.

UE ŋgbɛyɛ tasɩ walʋʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa pɩlɩɩna ajɛya naayɛ yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se Eerɔpʋ tɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya naayɛ tasɩ sʋʋ UE ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, anaa yɔ : Krɛɛsɩ nɛ Ɛsɩpañɩ nɛ Pɔɔrɩtigaal. Krɛɛsɩ ɛjaɖɛ sʋ UE ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1981 ñɩŋa taa nɛ piyele Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ nɛ Pɔɔrɩtigaalɩ alɛ sʋʋ pɩnaɣ 1986 ñɩŋa taa.

Other Languages
Afrikaans: Europese Unie
Alemannisch: Europäische Union
aragonés: Unión Europea
asturianu: Xunión Europea
azərbaycanca: Avropa İttifaqı
башҡортса: Европа берлеге
žemaitėška: Euruopas Sājonga
Bikol Central: Union Europea
беларуская: Еўрапейскі Саюз
беларуская (тарашкевіца)‎: Эўрапейскі Зьвяз
български: Европейски съюз
bamanankan: Eropa Jɛkulu
brezhoneg: Unaniezh Europa
bosanski: Evropska unija
català: Unió Europea
Chavacano de Zamboanga: Unión Europea
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĕu-ciŭ Lièng-mèng
нохчийн: Европан барт
qırımtatarca: Avropa Birligi
čeština: Evropská unie
dolnoserbski: Europska unija
Esperanto: Eŭropa Unio
español: Unión Europea
estremeñu: Unión Uropea
Nordfriisk: Europäisch Unjoon
客家語/Hak-kâ-ngî: Êu-chû Lièn-mèn
Fiji Hindi: European Union
hrvatski: Europska unija
hornjoserbsce: Europska unija
Kreyòl ayisyen: Inyon Ewopeyèn
Արեւմտահայերէն: Եւրոպական Միութիւն
interlingua: Union Europee
Bahasa Indonesia: Uni Eropa
Interlingue: Europan Union
italiano: Unione europea
日本語: 欧州連合
la .lojban.: ropno gunma
қазақша: Еуропа одағы
kalaallisut: EU
ភាសាខ្មែរ: សហភាពអឺរ៉ុប
한국어: 유럽 연합
Перем Коми: Ӧтласа Европа
къарачай-малкъар: Европа бирлик
kernowek: Unyans Europek
Lëtzebuergesch: Europäesch Unioun
Lingua Franca Nova: Uni European
Limburgs: Europese Unie
lumbaart: Üniun Eurupea
lietuvių: Europos Sąjunga
олык марий: Европа Ушем
македонски: Европска Унија
Bahasa Melayu: Kesatuan Eropah
Mirandés: Ounion Ouropeia
မြန်မာဘာသာ: ဥရောပ သမဂ္ဂ
مازِرونی: اروپای اتحادیه
Napulitano: Aunione europea
Plattdüütsch: Europääsche Union
Nedersaksies: Europese Unie
नेपाल भाषा: युरोपियन युनियन
Nederlands: Europese Unie
norsk nynorsk: Den europeiske unionen
Chi-Chewa: European Union
ਪੰਜਾਬੀ: ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ
Papiamentu: Union Oropeo
Piemontèis: Union Europenga
پنجابی: یورپی یونین
português: União Europeia
Runa Simi: Iwrupa Huñu
rumantsch: Uniun europeica
romani čhib: Europikano Ekipen
armãneashti: Uniunea Europeană
tarandíne: Aunìone europèe
русиньскый: Европска унія
sicilianu: Unioni Europea
davvisámegiella: Eurohpá uniovdna
srpskohrvatski / српскохрватски: Evropska unija
Simple English: European Union
slovenčina: Európska únia
slovenščina: Evropska unija
Gagana Samoa: Iuni a Europa
Soomaaliga: Midowga Yurub
српски / srpski: Европска унија
Sunda: Uni Éropa
Kiswahili: Umoja wa Ulaya
Türkçe: Avrupa Birliği
татарча/tatarça: Аурупа берлеге
удмурт: Европа союз
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ياۋروپا ئىتتىپاقى
українська: Європейський Союз
oʻzbekcha/ўзбекча: Yevropa Ittifoqi
vèneto: Union Eoropea
vepsän kel’: Evropan Ühtištuz
Tiếng Việt: Liên minh châu Âu
West-Vlams: Europese Unie
Volapük: Balatam Yuropik
Winaray: Unyon Europea
吴语: 欧洲联盟
მარგალური: ევროპაშ რსხუ
Zeêuws: Europese Unie
中文: 欧洲联盟
Bân-lâm-gú: Au-chiu Liân-bêng
粵語: 歐洲聯盟