Peine capitale

Kʊñɔŋ sɩm yaa kʊñɔŋ sɔsɔʊ, pɩkɛ kʊñɔŋ ŋgʊ paɣtʊ maɣmaɣ ɖʊwa yɔ, nɛ pɩkɛna se pakʊ ɛyʊ weyi pasɩma-ɩ se ɛlaba kɩdɛkɛdɩm sɔsɔm yɔ. Tɔm ndʊ pahʊwa yɔ tɩlɩna tɔm ɖɩhʊyɛ takayaɣ taa. Yee takayaɣ nakayɛ ɛfɛyɩ yaa paasɩŋ nakayɛ kɔyɔ pɔtɔŋ se pakʊ-ɩ kɛlɛʊ yaa pana kʊtʊ yaa tɩ yɔɔ wɛʊ hʊtʊ. Kʊñɔŋ sɩm lɩna alɩwaatʊ yaa wɛɛ yaa lone cɔloɔ.

Pama-tʊ ajɛyɛ 93 paɣtʊ takayasɩ taa nɛ pasɩm-tʊ, ɛlɛ ajɛyɛ 192 kedeŋga kpeekpe lɛ, ajɛyɛ nɛɛlɛ ñakpaɣ kʊtʊ pɩnaɣ 2014. Pɩkɛ nɩgbaŋʊʊ hɔm mbʊ pasɩma paa aŋgba ɛzɩ ONU etisi kɔyɔ yaa Erɔpʊ paɣtʊ tɔm hʊʊ kpaŋ ɛsɔɔlʊʊ kɔyɔ. Ajɛyɛ sakɩyɛ lʊba se paɖɩzɩ tɔm ndʊ lɛlɛyɔ wɛɛ taa ɛlɛ awɛɛ ŋñɩɩ kedeŋga taa. Ajɛyɛ ana a-taa lɛ, naalɛ yeke koŋ lakɩna tʊmɩyɛ nɖɩ SapɔŋEtaazuunii.

Ajɛyɛ kpeekpe ɛsɩnda, saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 2007, ONU paɣtʊ lɩzɩyakpeekpe hiɣ kɔyɛ hayʊ ajɛyɛ 62/149 tisi nɛ pama takayaɣ nɛ paɖʊ alɩwaatʊ kpaagba ñɩndʊ ndʊ tɩ yɔɔ kʊñɔŋ ŋgʊ kɩsɩna yɔ ajɛyɛ kpeekpe taa. Lɩmaɣza ana ɖɔɖɔ ɛzɩ lɛna wena ONU katɛma labʊ yɔ tapazɩ akɩlɩ wɛnaʊ wazaɣ ɛlɛ pɩwɛ ajɛyɛ sakɩyɛ tisa yɔ pɩlabʊ se paɖɩzɩɣ-tʊ. Kpɛlɩ lɛ, ajɛyɛ hiu wena a-taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ yɔ akʊyɩ se cam tɔm ndʊ tɩlakɩ. Kɛlɛ paɖanɩ lɛzɩɣ takayaɣ pɩnaɣ 2014.

Pɩtɩŋna kiɖe tɛ tɔm naa nabɛyɛ yɔɔ lɛ, maɣzɩm mbʊ pɩtɛ ɖɩzʊʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ñɔɔ pɩnaɣ 1757 Paarii tɛtʊ taa pɩlɩna ɛzɩma pahɩza nɛ pamakɩ Robert François Damiens se pʊcɔ pakʊ-ɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛca tɔm Louis 15. Ɛlɛ keeke lɛ, ŋgbɛyɛ kɩlʊbɩyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔ pʊɖʊzɩna Cesar Beccaria tʊma susuu alɩwaatʊ, wena a-taa ɛtɔŋ se wɛɖɔyɛ nɛ kʊñɔŋ (pɩnaɣ 1764) ɛtɔŋ se kʊñɔŋ kʊtʊ ndʊ tɩka wazaɣ.

Ajɛyɛ kpeekpe taa ŋgbɛyɛ ndɩ laŋhɛzɩyɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Amnesty laba lɩmaɣza nɛ ɖɩñɩŋɩ ɖɔɖɔ nɛ ɖɩɖʊ ɖɩ-takayaɣ taa kɛ ɛyaa kʊñɔŋ kʊtʊ ndʊ tɩ tɔm. Etaazuunii ɛjɑɖɛ taa lɛ, paɖʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa kʊtʊ ndʊ tɩsɩna yɔ, tɩpaɣzɩ pɩnaɣ 1967 nɛ tɩtɛ pɩnaɣ 1977, pɩnaɣ ŋga pɔtɔ malɩfa Gary Gilmore Utah. Kanadaa ɛjaɖɛ taa lɛ, kewiyaɣ ɖɩzɩ tɔm ndʊ ɖooo hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1976 wɛɛ ɖɔyɛ tɩŋa yɔɔ nɛ pɩkazɩ natʊyʊ natʊyʊ sɔɔjanaa hɔɔlʊʊ taa.

Other Languages
Afrikaans: Doodstraf
Alemannisch: Todesstrafe
aragonés: Pena de muerte
مصرى: اعدام
asturianu: Pena de muerte
azərbaycanca: Ölüm hökmü
башҡортса: Үлем язаһы
žemaitėška: Smertėis bausmie
беларуская (тарашкевіца)‎: Сьмяротная кара
brezhoneg: Kastiz ar marv
bosanski: Smrtna kazna
català: Pena de mort
کوردی: سزای مەرگ
čeština: Trest smrti
Cymraeg: Y gosb eithaf
dansk: Dødsstraf
Deutsch: Todesstrafe
Zazaki: İdam
Ελληνικά: Θανατική ποινή
Esperanto: Mortpuno
español: Pena de muerte
estremeñu: Pena de Muerti
فارسی: اعدام
føroyskt: Deyðarevsing
français: Peine de mort
Frysk: Deastraf
עברית: עונש מוות
हिन्दी: मृत्युदंड
Fiji Hindi: Capital punishment
hrvatski: Smrtna kazna
հայերեն: Մահապատիժ
Bahasa Indonesia: Hukuman mati
íslenska: Dauðarefsing
italiano: Pena di morte
日本語: 死刑
қазақша: Өлім жазасы
ಕನ್ನಡ: ಮರಣದಂಡನೆ
한국어: 사형
къарачай-малкъар: Асмакъ
Кыргызча: Өлүм жазасы
Lëtzebuergesch: Doudesstrof
Limburgs: Doeadstraof
lumbaart: Pena de mort
lietuvių: Mirties bausmė
latviešu: Nāvessods
македонски: Смртна казна
മലയാളം: വധശിക്ഷ
Bahasa Melayu: Hukuman mati
မြန်မာဘာသာ: သေဒဏ်
Nederlands: Doodstraf
norsk nynorsk: Dødsstraff
occitan: Pena de mòrt
ਪੰਜਾਬੀ: ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ
Piemontèis: Pen-a ëd mòrt
پنجابی: سزائے موت
português: Pena de morte
Runa Simi: Wañuy wanay
русиньскый: Смертна кара
sicilianu: Pena di morti
srpskohrvatski / српскохрватски: Smrtna kazna
Simple English: Death penalty
slovenčina: Trest smrti
slovenščina: Smrtna kazen
Soomaaliga: Ciqaab dilka
српски / srpski: Смртна казна
svenska: Dödsstraff
Kiswahili: Adhabu ya kifo
తెలుగు: మరణశిక్ష
тоҷикӣ: Ҷазои қатл
Türkçe: Ölüm cezası
татарча/tatarça: Үлем җәзасы
українська: Смертна кара
oʻzbekcha/ўзбекча: Oʻlim jazosi
vèneto: Pena de morte
Tiếng Việt: Tử hình
West-Vlams: Dôodstraffe
吴语: 死刑
хальмг: Толһан цааҗ
მარგალური: ღურათ საჯება
ייִדיש: טויטשטראף
中文: 死刑
文言: 死刑
Bân-lâm-gú: Sí-hêng
粵語: 死刑