Elektr togı

Elektr togı — elektr zaryadlarının' ta'rtipli ha'reketi. Elektr togı payda bolıwı ha'm ha'r waqıtta payda bolıp turıwı ushın:

  • zatda erkin elektr zaryadları;
  • olardı tartipli ha'reketke keltiriwshi elektr maydan;
  • shınjır jabıwlı bolıwı kerek.

Zaryadlı za'rreler tok tasıwshılar dep ataladı. Metallar ha'm yarımo'tkizgishlerde tok tasıwshılar elektronlardan, elektrolitlarda teskeri ha'm kerisinshe ionlardan, ionlasqan ga'zlerde teskeri ha'm keri ionlar ha'mde elektronlardan iba'rat.

Zaryadlı za'rrelerdın' elektr maydan ta'sirinde jismge tiyisli ko'shiwi na'tiyjesinde payda bolatug'ın Elektr togı otkiziwshenlik togı dep, zaryadlang'an makroskopik zat (ma'selen, suyıqlıq ya'ki ga'z)lerdın' ko'shiwinen ju'zege keletug'ın elektr togı konveksion tok dep ataladı. Sıljıw togı dep atalatug'ın tok ha'm bar. Bul tok zaryadlar ha'reketine baylanıslı bolmay, kerisinshe elektr maydan ku'shlengenliginin' waqıt boyınsha o'zgeriwine baylanıslı (proportsional) boladı. Sıljıw togı magnit maydan payda qılıw imka'niyatı ushın g'ana o'tkeziwshenlik ha'm konveksion tokqa ekvivalentdir.

Elektr togının' payda bolıwına tok sebepli ju'z beretug'ın to'mendegi ta'sir ya'ki ha'diyselerge qarap biliw mu'mkin:

  • Issıllıq ta'siri — tok o'tip atqanda o'tkizgish (ata o'tkizgish onnan teskeri) qızıydı;
  • ximiyalıq ta'siri — Elektr togı o'tkizgishdin' ximiyalıq quramın o'zgertiredi (ma'selen, elektroliz ha'diysesi);
  • magnit ta'siri (ma'selen, toklı o'tkizgish qasında magnit millinin' ag'ıwı, elektromagnitler);
  • ku'sh ta'siri (ma'selen, ma'gnit maydanında toklı o'tkizgishtin' ag'ıwı, elektr dvigateller);
  • jaqtıllıq ta'siri (ma'selen, siyreklengen ga'zlerde razryad, elektr og'ıjayı). tok ku'shi ampermetr, milliampermetr, mikroampermetr ha'm galvanometr menen o'lshenedi.

Zaryadlardın' tartipli ha'reketine o'zgermes tok dеp ataladi. toktın' jo’nelisi spatında terkeri zaryadlardın' ha'reket jo’nelisi qabıl qılıng'an.

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons has media related to:
Other Languages
Alemannisch: Elektrischer Strom
العربية: تيار كهربائي
azərbaycanca: Elektrik cərəyanı
башҡортса: Электр тогы
беларуская: Электрычны ток
беларуская (тарашкевіца)‎: Электрычны ток
нохчийн: Ток
Esperanto: Elektra kurento
Nordfriisk: Stroom
עברית: זרם חשמלי
Kreyòl ayisyen: Kouran elektrik
interlingua: Currente electric
Bahasa Indonesia: Arus listrik
Ido: Korento
íslenska: Rafstraumur
日本語: 電流
қазақша: Электр тогы
한국어: 전류
Кыргызча: Электр тогу
lietuvių: Elektros srovė
Malagasy: Rianaratra
македонски: Електрична струја
മലയാളം: വൈദ്യുതധാര
Bahasa Melayu: Arus elektrik
မြန်မာဘာသာ: လျှပ်စီး
Nederlands: Elektrische stroom
norsk nynorsk: Elektrisk straum
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ
Piemontèis: Corent elétrica
پنجابی: کرنٹ
português: Corrente elétrica
română: Curent electric
srpskohrvatski / српскохрватски: Električna struja
Simple English: Electric current
slovenščina: Električni tok
српски / srpski: Електрична струја
Basa Sunda: Arus listrik
Kiswahili: Mkondo wa umeme
ślůnski: Sztrům
татарча/tatarça: Электр агымы
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: توك ئېقىمى
українська: Електричний струм
اردو: برقی رو
oʻzbekcha/ўзбекча: Elektr toki
Tiếng Việt: Dòng điện
吴语: 电流
მარგალური: ელექტრული დენი
中文: 电流
Bân-lâm-gú: Tiān-liû
粵語: 電流