ჩრდილოეთი ამერიკა

ჩრდილოეთი ამერიკა
ჩრდილოეთ ამერიკა მსოფლიო რუკაზე
ფართობი 24 709 000 კმ²
მოსახლეობა 565 265 000 ად. (2013)
მოს. სიმჭიდროვე 22,9 ად./კმ² (59,3/sq mi) [1]
მოს. შემადგენლობა ჩრდილოეთ ამერიკელები, ამერიკელები[2]
ქვეყნები 23 (ქვეყნების_სია)
ენები ინგლისური, ესპანური, ფრანგული, და სხვა
სასაათო სარტყელი UTC-10 – UTC

ჩრდილოეთი ამერიკა (ინგლ. North America, ფრანგ. Amérique du Nord, ესპ. América del Norte, Norteamérica, ნაუატ. Ixachitlān Mictlāmpa) — კონტინენტი დედამიწის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნახევარსფეროებში. სამხრეთ ამერიკასთან ერთად ქმნის ამერიკას. ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ქვეყნებია: კანადა, აშშ და მექსიკა. კონტინენტის ფართობი კუნძულების გარეშე შეადგენს 20,36 მლნ კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად კი 24,709 მლნ კმ²-ს. ჩრდილოეთ ამერიკას ეკუთვნის კუნძული გრენლანდია, კანადის არქტიკული არქიპელაგი, კარიბები, ალეუტის კუნძულები და სხვა.

2008 წლის მონაცემებით ჩრდილოეთ ამერიკის 23 სახელმწიფოში 555 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა. კონტინენტებს შორის ფართობით იგი მესამეა, აზიისა და აფრიკის შემდეგ, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეოთხე, აზიის, აფრიკისა და ევროპის შემდეგ.

კონტინენტის ძირითადი გეოლოგიური ბირთვი წარმოიშვა უძველეს კრატონ ლავრენტიაზე. მისი ისტორია დაახლოებით 1,5-1 მილიარდ წელს მოიცავს. მატერიკის ძირითად ნაწილს კანადის ფარი წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორია ევროპის კონტინენტისგანაა გამოყოფილი. ეს ორი მატერიკი ერთმანეთთან სუპერკონტინენტ პანგეას დროს იყო შეერთებული, სხვა დანარჩენ კონტინენტებთან ერთად. კონტინენტზე არსებული ხელსაყრელი პირობების გამო, მისი ტერიტორია დინოზავრების გავრცელების მთავარ არეალს წარმოადგენდა. თუ საიდან მოხვდნენ ადამიანები კონტინენტზე, ამის შესახებ დანამდვილებითი ინფორმაცია არ არსებობს, თუმცა ყველაზე მყარი ჰიპოთეზის მიხედვით ადამიანები კონტინენტზე დიდი გამყინვარების დროს აზიიდან გადმოსახლდნენ.

კონტინენტის ჩრდილოეთი სანაპირო ძირითადად არქტიკულ სარტყელშია მოქცეული, დანარჩენი ნაწილი კი ზომიერ სარტყელშია. ასეთი ჰავის გამო კონტინენტზე ფართო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობები მიმდინარეობს. კონტინენტზე მიედინება მსოფლიოში სიგრძით მესამე მდინარე — მისისიპი-მისურით.

კონტინენტი ძლიერი ეკონომიკური სისტემებით გამოირჩევა, აქ მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე ძლიერი ეკონომიკის მქონე ქვეყანა — აშშ. ასევე ძლიერი ეკონომიკური სისტემები გააჩნიათ მექსიკასა და კანადას. კონტინეტზე ძირითადად სამი მსხვილი ეკონომიკური გაერთიანება მოქმედებს: ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA), კარიბების კავშირი (CARICOM) და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემა (CACM)[3].

ყველაზე გარცელებული სალაპარაკო ენებია: ინგლისური, ფრანგული და ესპანური. სამივე ენის გავრცელება კონტინენტზე ევროპული კოლონიზაციის დროს მოხდა. მოსახლეობა მრავალფეროვანია ეთნიკური და რასობრივი თვალსაზრისითაც, ძირითად რასობრივ ჯგუფებს ინდოევროპელები, მეტისები და ზანგები წარმოადგენენ.

Other Languages
Afrikaans: Noord-Amerika
Alemannisch: Nordamerika
Ænglisc: Norðamerica
asturianu: Norteamérica
azərbaycanca: Şimali Amerika
башҡортса: Төньяҡ Америка
Boarisch: Noadamerika
žemaitėška: Šiaurės Amerėka
Bikol Central: Amerika nin Norte
беларуская: Паўночная Амерыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Паўночная Амэрыка
български: Северна Америка
Bislama: Not Amerika
Bahasa Banjar: Amirika Utara
bamanankan: Saheli Amerika
brezhoneg: Norzhamerika
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Báe̤k Mī-ciŭ
qırımtatarca: Şimaliy Amerika
čeština: Severní Amerika
kaszëbsczi: Nordowô Amerika
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Сѣвєрьна Амєрїка
Deutsch: Nordamerika
dolnoserbski: Pódpołnocna Amerika
Ελληνικά: Βόρεια Αμερική
English: North America
Esperanto: Nordameriko
euskara: Ipar Amerika
estremeñu: América el Norti
Na Vosa Vakaviti: Nordamerica
føroyskt: Norðuramerika
Nordfriisk: Nuurd-Ameerikoo
贛語: 北美洲
Avañe'ẽ: Yvateamérika
客家語/Hak-kâ-ngî: Pet Mî-chû
Fiji Hindi: North America
hornjoserbsce: Sewjerna Amerika
Kreyòl ayisyen: Amerik dinò
interlingua: America del Nord
Bahasa Indonesia: Amerika Utara
Interlingue: America del Nord
íslenska: Norður-Ameríka
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᒥᐊᕆᑲ ᑐᓄᕕᐊᖅ
日本語: 北アメリカ
Patois: Naat Amoerka
la .lojban.: bemtu'a
Basa Jawa: Amérika Lèr
Qaraqalpaqsha: Arqa Amerika
Taqbaylit: Tamrikt n Ugafa
kalaallisut: Amerika Avannarleq
한국어: 북아메리카
Перем Коми: Ойвыв Америка
къарачай-малкъар: Шимал Америка
kernowek: Amerika Gledh
Кыргызча: Түндүк Америка
Lëtzebuergesch: Nord- a Mëttelamerika
Lingua Franca Nova: America Norde
Luganda: North America
Limburgs: Noord-Amerika
latviešu: Ziemeļamerika
Basa Banyumasan: Amerika Utara
олык марий: Йӱдвел Америка
македонски: Северна Америка
монгол: Хойд Америк
Bahasa Melayu: Amerika Utara
မြန်မာဘာသာ: မြောက်အမေရိက
مازِرونی: شمالی امریکا
Plattdüütsch: Noordamerika
Nedersaksies: Noord-Amerika
नेपाल भाषा: उत्तर अमेरिका
Nederlands: Noord-Amerika
norsk nynorsk: Nord-Amerika
Sesotho sa Leboa: Amerika Leboa
Chi-Chewa: North America
Livvinkarjala: Pohjas-Amerikku
Papiamentu: Nort Amerika
Norfuk / Pitkern: North Merika
پنجابی: اتلا امریکہ
português: América do Norte
română: America de Nord
русиньскый: Северна Америка
Kinyarwanda: Amerika ya Ruguru
саха тыла: Хоту Америка
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjeverna Amerika
Simple English: North America
slovenčina: Severná Amerika
slovenščina: Severna Amerika
chiShona: North America
Soomaaliga: Woqooyiga Ameerika
српски / srpski: Северна Америка
Sranantongo: Opo Amrika
Seeltersk: Noudamerikoa
Basa Sunda: Amérika Kalér
svenska: Nordamerika
Türkmençe: Demirgazyk Amerika
Tok Pisin: Not Amerika
Türkçe: Kuzey Amerika
татарча/tatarça: Төньяк Америка
тыва дыл: Соңгу Америка
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: شىمالىي ئامېرىكا
українська: Північна Америка
oʻzbekcha/ўзбекча: Shimoliy Amerika
vepsän kel’: Pohjoižamerik
Tiếng Việt: Bắc Mỹ
West-Vlams: Nôord-Amerika
Volapük: Nolüda-Merop
吴语: 北美洲
isiXhosa: UmNtla Melika
მარგალური: ოორუე ამერიკა
Vahcuengh: Baekmeijcouh
中文: 北美洲
Bân-lâm-gú: Pak Bí-chiu
粵語: 北美洲