ფედერაციული სახელმწიფო

მსოფლიოს ფედერაციული სახელმწიფოები

ფედერაციული სახელმწიფო (ლათ. foedus – შეთანხმება) – წარმოადგენს ნაწილობრივი თვითმმართველობის უფლების მქონე სახელმწიფოებისა ან რეგიონების კავშირს, რომელთაც აერთიანებს ცენტრალური (ფედერალური) ხელისუფლება. ფედერაციაში შემავალი სახელმწიფოების თვითმმართველობის სტატუსი, ჩვეულებრივ კონსტიტუციურადაა გაფორმებული და მისი შეცვლა ცენტრალური ხელისუფლების ცალმხრივი გადაწყვეტილების საფუძველზე შეუძლებელია. ფედერაციის ტიპური მაგალითია გერმანია, რომლის შემადგენლობაშიც შედის 16 მიწა. ფედერაციების დაარსება ხშირად ხდება რამდენიმე სუვერენულ სახელმწიფოს შორის ხელშეკრულების საფუძველზე. იგულისხმება, რომ კონფედერაცია სტრუქტურულად იგივეა, რაც ფედერაცია. ოღონდ, ფედერაციისგან განსხვავებით, კონფედერაციას გააჩნია უფრო სუსტი ცენტრალური ხელისუფლება.

წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით ფედერაციას უწოდებენ ისეთ სახელმწიფოს რომელიც დაყოფილია ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ ავტონომიებად და შეზღუდული უფლებით აღჭურვილ სახელმწიფოებრივ წარმონაქმნებს წარმოადგენენ. რომლის შედეგადაც მიიღება ერთი ახალი თვისობრივი სახელმწიფო. ფედერაციის სუბიექტებს არ გააჩნიათ სუვერენიტეტი, მაგრამ სარგებლობენ დამოუკიდებლობით ადგილობრივი მმართველობის კუთხით. ფედერაციის სუბიექტებს შეიძლება ჰქონდეთ ისეთი სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტები, როგორიცაა საკანონმდებლო ორგანო, სასამართლოს ხელისუფლება და სხვა სახელმწიფო ორგანოები.

ფედერალური სახელმწიფო იცნობს ორმაგ მოქალაქეობას: ფედერაციის სუბიექტის მოქალაქეობა და ერთიანი ფედერაციის მოქალაქეობა. ფედერაციის სუბიექტებს აქვთ ტერიტორია, რაც არ შეიძლება შეიცვალოს ამ სუბიექტის თანხმობის გარეშე. ფედერაციის სუბიექტებს არ აქვთ სეცესიის უფლება.

ისტორიულად, ფედერაციული სახელმწიფოების შექმნის ორი გზა არსებობს: სახელშეკრულებო და კონსტიტუციური.

ფედერალური ხელისუფლების ორგანიზების ნიშნების შესაბამისად გამოიყოფა ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი და ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფედერაციები. ეროვნულ-სახელმწიფოებრივია ფედერაცია, სადაც მრავალეროვან სახელმწიფოში შემავალ ერებს საკუთარი სუვერენული უფლებები გადაცემული აქვთ სახელმწიფოსთვის. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ფედერაციის საფუძვლებია ეკონომიკური, გეოგრაფიული, კულტურული, ენობრივი ფაქტორები.

სიმეტრიულია ფედერაცია, რომელშიც ფედერაციის სუბიექტები თანაბარი უფლებებით არიან აღჭურვილნი. ასიმეტრიული ფედერაციის შემადგენელ ნაწილებს კი განსხვავებული კონსტიტუციურ-სამართლებრივი სტატუსი აქვთ.

Other Languages
Afrikaans: Federasie
Alemannisch: Bundesstaat
aragonés: Federación
العربية: دولة اتحادية
asturianu: Federación
azərbaycanca: Federasiya
Boarisch: Bundesstoot
беларуская: Федэрацыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Фэдэрацыя
български: Федерация
brezhoneg: Stad kevreadel
bosanski: Federacija
català: Federació
čeština: Federace
Zazaki: Federasyon
English: Federation
Esperanto: Federacio
español: Federación
euskara: Federazio
فارسی: فدراسیون
føroyskt: Sambandsríki
français: État fédéral
galego: Federación
עברית: פדרציה
hrvatski: Federacija
magyar: Föderáció
հայերեն: Դաշնություն
Bahasa Indonesia: Federasi
Ilokano: Pederasion
íslenska: Sambandsríki
italiano: Stato federale
日本語: 連邦
Basa Jawa: Federal
қазақша: Федерация
한국어: 연방제
kurdî: Federasyon
Latina: Foederatio
Limburgs: Fidderasie
lumbaart: Federaziun
lietuvių: Federacija
македонски: Федерација
Bahasa Melayu: Persekutuan
norsk nynorsk: Føderasjon
Nouormand: Fédéthâtion
occitan: Federacion
polski: Federacja
português: Federação
română: Federație
sicilianu: Fidirazzioni
Scots: Federation
سنڌي: وفاق
srpskohrvatski / српскохрватски: Federacija
Simple English: Federation
slovenčina: Federácia
slovenščina: Federacija
Soomaaliga: Federaalka
shqip: Federata
српски / srpski: Федерација
Basa Sunda: Féderal
svenska: Federation
Kiswahili: Shirikisho
Türkmençe: Federasiýa
Tagalog: Pederasyon
Türkçe: Federasyon
татарча/tatarça: Federativ däwlät
اردو: وفاق
Tiếng Việt: Liên bang
Winaray: Federasyon
中文: 联邦制
Bân-lâm-gú: Liân-pang
粵語: 聯邦