უჯრედის ბირთვი

Disambig-dark.svgსხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ბირთვი.
HeLa cells stained with Hoechst 33258.jpg

ბირთვი — არის ეუკარიოტული უჯრედის ძირითადი კომპონენტი. გამონაკლისი მხოლოდ მცენარეთა საცრისებრი მილების უჯრედები და ძუძუმწოვარი ცხოველების სისხლის ზრდასრული წითელი უჯრედები ანუ ერითროციტებია.

დახასიათება

უჯრედების უმეტესობას ერთი ბირთვი აქვს. არსებობს ორ და მრავალბირთვიანი უჯრედებიც. მაგალითად, ორი ბირთვი აქვს ერთუჯრედიან ცხოველ - ქალამანას და ღვიძლის ზოგ უჯრედს, მრავალბირთვიანი ზოგიერთი კუნთოვანი უჯრედი. სხვადასხვა ტიპის უჯრედთა ბირთვი, ძირითადად, მრგვალი ან ოვალურია, თუმცა, არსებობს უჯრედები უჩვეულო ფორმის ბირთვით - სისხლის თეთრი უჯრედები ანუ ლეიკოციტები.

ბირთვის ძირითადი კომპონენტებია:

  • ბირთვის გარსი
  • ბირთვის წვენი
  • ქრომატინი
  • ბირთვაკი

ბირთვის გარსი ორი მემბრანისგან შედგება, თითოეულ მათგანს პლაზმური მემბრანის მსგავსი აგებულება აქვს. ბირთვის გარსის მემბრანებს შორის არსებული ვიწრო სივრცე ნახევართხევადი ნივთიერებით არის ამოვსებული. ბირთვის გარსის გარე მემბრანა უშუალოდ ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებთანაა დაკავშირებული და მის ზედაპირზეც რიბოსომებია განლაგებული. ბირთვის გარსს მრავალრიცხვოვანი ნასვრეტები, ანუ ბირთვის ფორები აქვს. მათი მეშვეობით ხდება სხვადასხვა ნივთიერების ციტოპლაზმიდან ბირთვში გადასვა და პირიქით.

ბირთვის შიგთავსი ამოვსებულია წვენით. მასში არის ქრომატინი და ერთი ან რამდენიმე ბირთვაკი. ბირთვის წვენის ძირითადი ნაწილი წყალია, რომელშიც მრავალი ქიმიური ნივთიერებაა გახსნილი.

ქრომატინი ბირთვის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. სიტყვასიტყვით ქრომატინი ქართულად შეღებილ მასალას ნიშნავს და მიუთითებს იმაზე, რომ სინათლის მიკროსკოპში გამოსაკვლევად უჯრედების დამუშავების დროს ქრომატინი ადვილად იღებება მკვეთრ ფერებად. ქრომატინი შედგება ერთმანეთში გადახლართული უწვრილესი ძაფებისაგან. ყოველი ძაფის დიამეტრი 14 ნმ-ია, სიგრძე კი ერთ მილიმეტრზე მეტიც შეიძლება იყოს. სინჯათლის მიკროსკოპში ქრომატინი, ძირითადად, წვრილი მარცვლების სახით ჩანს.

ქრომატინი შედგება დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავას (დნმ) გრძელი მოლეკულისა და მასთან დაკავშირებული ცილების მოლეკულებისაგან.

Other Languages
Afrikaans: Selkern
Alemannisch: Zellkern
aragonés: Nuclio celular
العربية: نواة (خلية)
asturianu: Núcleu celular
azərbaycanca: Hüceyrə nüvəsi
башҡортса: Күҙәнәк ядроһы
беларуская: Клетачнае ядро
беларуская (тарашкевіца)‎: Ядро вузы
български: Клетъчно ядро
کوردی: ناوکەخانە
dansk: Cellekerne
Deutsch: Zellkern
English: Cell nucleus
Esperanto: Ĉelkerno
español: Núcleo celular
eesti: Rakutuum
euskara: Zelula nukleo
suomi: Tuma
français: Noyau (biologie)
客家語/Hak-kâ-ngî: Se-pâu-fu̍t
עברית: גרעין התא
Kreyòl ayisyen: Nwayo (selil)
magyar: Sejtmag
հայերեն: Բջջակորիզ
interlingua: Nucleo (biologia)
Bahasa Indonesia: Inti sel
íslenska: Frumukjarni
日本語: 細胞核
Basa Jawa: Inti sel
한국어: 세포 핵
kurdî: Dendik
Кыргызча: Ядро (биология)
Lëtzebuergesch: Zellkär
Limburgs: Celkern
latviešu: Šūnas kodols
македонски: Клеточно јадро
മലയാളം: കോശമർമ്മം
Bahasa Melayu: Nukleus sel
Plattdüütsch: Zellkarn
Nederlands: Celkern
norsk nynorsk: Sellekjerne
Oromoo: Cell nucleus
português: Núcleo celular
română: Nucleu celular
davvisámegiella: Seallaváimmus
srpskohrvatski / српскохрватски: Jezgra (stanica)
Simple English: Cell nucleus
slovenčina: Bunkové jadro
slovenščina: Celično jedro
српски / srpski: Једро
Basa Sunda: Inti sél
svenska: Cellkärna
Kiswahili: Kiini cha seli
українська: Клітинне ядро
oʻzbekcha/ўзбекча: Hujayra yadrosi
Tiếng Việt: Nhân tế bào
ייִדיש: צעל יאדער
中文: 细胞核
Bân-lâm-gú: Sè-pau-hu̍t
粵語: 細胞核