მადრიდი

ქალაქი
მადრიდი
Madrid
CollageMadrid.jpg
დროშაგერბი
Bandera de Madrid.svgEscudo de Madrid.svg

ქვეყანა ესპანეთის დროშა ესპანეთი
დაქვემდებარება დედაქალაქი
რეგიონი მადრიდი
შიდა დაყოფა Arganzuela, Centro, Chamberí, Retiro, Latina, Carabanchel, Usera, Villaverde, Villa de Vallecas, Puente de Vallecas, Moratalaz, Vicálvaro, Castellana, Moncloa-Aravaca, Fuencarral-El Pardo, Ciudad Lineal და Hortaleza
კოორდინატები 40°23′00″ ჩ. გ. 3°43′00″ დ. გ. / 40°23′00″ ჩ. გ. 3°43′00″ დ. გ. / 40.38333; -3.71667
ქალაქის მერი Manuela Carmena
დაარსდა IX საუკუნე[1]
პირველი ხსენება 871
ფართობი 605,77 კმ²
ცენტრის სიმაღლე 667
მოსახლეობა 3 165 235 კაცი (2014)
სიმჭიდროვე 5 225,14 კაცი/კმ²
სასაათო სარტყელი UTC+1, ზაფხულში UTC+2
სატელეფონო კოდი +34 91
საფოსტო ინდექსი 28001-28080
საავტომობილო კოდი M
ოფიციალური საიტი madrid.es
მადრიდი — ესპანეთი
მადრიდი

მადრიდი (ესპ. Madrid) — ესპანეთის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. ქალაქის მოსახლეობა თითქმის 3,2 მილიონ ადამიანს შეადგენს,[2] ხოლო მეტროპოლიური არეალისა — დაახლოებით 6,3 მილიონს. მადრიდი არის მესამე უდიდესი ქალაქი ევროკავშირში ლონდონისა და ბერლინის შემდეგ. მესამე ადგილი უკავია მის მეტროპოლიასაც, რომელიც ევროკავშირში მხოლოდ პარიზსა და ლონდონს ჩამოუვარდება.[3][4][5][6] ქალაქის მთლიანი ფართობი 604,3 კმ²-ს შეადგენს.[7]

მადრიდი გაშენებულია მდინარე მანსანარესის ორივე ნაპირზე და მდებარეობს როგორც ქვეყნის, ისე მადრიდის ავტონომიური გაერთიანების (მოიცავს საკუთრივ ქალაქს, მის გარეუბნებს, შემოგარენსა და სოფლებს) ცენტრში. ამ უკანასკნელს ესაზღვრება კასტილიისა და ლეონისა და კასტილია-ლა მანჩის ავტონომიური გაერთიანებები. როგორც ესპანეთის დედაქალაქი, მადრიდი წარმოადგენს მთავრობის ადგილსამყოფელსა და ესპანეთის მონარქის რეზიდენციას, ასევე, ქვეყნის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრს.[8] ქალაქის ამჟამინდელი მერია ანა ბოტელა ესპანეთის სახალხო პარტიიდან.

მადრიდის ურბანულ აგლომერაციას აქვს მესამე უდიდესი მშპ[9] ევროკავშირში და სათანადო წვლილი შეაქვს პოლიტიკაში, განათლებაში, გართობაში, მედიაში, მოდაში, მეცნიერებაში, კულტურასა და ხელოვნებაში როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთ უმთავრეს გლობალურ ქალაქს.[10][11] ეკონომიკური აქტივობის, ცხოვრების მაღალი დონისა და ბაზრის ზომის გამო მადრიდი ითვლება სამხრეთი ევროპისა[12][13] და პირენეს ნახევარკუნძულის უმთავრეს ფინანსურ ცენტრად. ქალაქში მდებარეობს უმთავრესი ესპანური კომპანიების უმეტესობა, როგორებიცაა Telefónica, იბერია და Repsol. ჟურნალ მონოკლის 2014 წლის ინდექსში მადრიდი ცხოვრების დონის მიხედვით მე-17 ადგილს იკავებს.[14]

ქალაქში განთავსებულია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კუთვნილი მსოფლიო ტურიზმის ორგანიზაციის (WTO), SEGIB-ის, იბერიულ-ამერიკული სახელმწიფოების ორგანიზაციისა (OEI) და საზოგადოებრივი ინტერესის სამეთვალყურეო საბჭოს (PIOB) შტაბბინები. ასევე, მადრიდში მდებარეობს ესპანური ენის საერთაშორისო მარეგულირებლები: ესპანური ენის აკადემიათა ასოციაციის მუდმივმოქმედი კომიტეტი, ესპანური ენის სამეფო აკადემიის (RAE), სერვანტესის ინსტიტუტისა და ესპანური ენის გადაუდებელი რეაგირების ფონდის (Fundéu BBVA) შტაბბინები. მადრიდი ორგანიზებას უკეთებს ისეთ ბაზრობებს, როგორებიცაა FITUR, ARCO,[15] SIMO TCI[16] და მერსედეს ბენცის მადრიდის მოდის კვირეული.[17]

მიუხედავად იმისა, რომ მადრიდს გააჩნია თანამედროვე ინფრასტრუქტურა, მის უბნებსა და ქუჩებს მაინც აქვთ შემონახული ისტორიული იერი. მადრიდის ღირსშესანიშნაობებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია: სამეფო სასახლე; სამეფო თეატრი 1850 წელს განახლებულ ოპერასთან ერთად; 1632 წელს დაარსებული ბუენ-რეტიროს პარკი; ეროვნული ბიბლიოთეკის (დაარსდა 1712 წელს) XIX საუკუნის შენობა, სადაც ესპანეთის ისტორიული არქივების ნაწილია დაცული; მრავალი ეროვნული მუზეუმი[18] და ხელოვნების ოქროს სამკუთხედი, რომელიც პასეო-დელ-პრადოს გასწვრივ მდებარეობს, მოიცავს ხელოვნების სამ მუზეუმს: პრადოს მუზეუმს, თანამედროვე ხელოვნების დედოფალ სოფიას მუზეუმსა და მუზეო თისენ-ბორნამისცას, რომელთაგან უკანასკნელი დანარჩენი ორის ხარვეზებს ავსებს.[19] სილებესის სასახლე შადრევანთან ერთად ქალაქის სიმბოლოს წარმოადგენს.[20][21][22]

მადრიდში მდებარეობს ორი მსოფლიოში ცნობილი საფეხბურთო კლუბი — რეალ მადრიდი და ატლეტიკო მადრიდი.

სექციების სია

Other Languages
Аҧсшәа: Мaдрид
Acèh: Madrid
адыгабзэ: Мадрид
Afrikaans: Madrid
Alemannisch: Madrid
አማርኛ: ማድሪድ
aragonés: Madrit
Ænglisc: Madrid
العربية: مدريد
مصرى: مدريد
asturianu: Madrid
авар: Мадрид
Aymar aru: Madrid
azərbaycanca: Madrid
تۆرکجه: مادرید
башҡортса: Мадрид
Boarisch: Madrid
žemaitėška: Madrids
Bikol Central: Madrid
беларуская: Мадрыд
беларуская (тарашкевіца)‎: Мадрыд
български: Мадрид
Bislama: Madrid
bamanankan: Madrid
বাংলা: মাদ্রিদ
བོད་ཡིག: མ་ད་རིད།
brezhoneg: Madrid
bosanski: Madrid
буряад: Мадрид
català: Madrid
Chavacano de Zamboanga: Madrid
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Madrid
нохчийн: Мадрид
Cebuano: Madrid
Chamoru: Madrid
Tsetsêhestâhese: Madrid
کوردی: مەدرید
corsu: Madridi
qırımtatarca: Madrid
čeština: Madrid
kaszëbsczi: Madrit
Чӑвашла: Мадрид
Cymraeg: Madrid
dansk: Madrid
Deutsch: Madrid
Zazaki: Madrid
dolnoserbski: Madrid
eʋegbe: Madrid
Ελληνικά: Μαδρίτη
emiliàn e rumagnòl: Madrìd
English: Madrid
Esperanto: Madrido
español: Madrid
eesti: Madrid
euskara: Madril
estremeñu: Mairil
فارسی: مادرید
suomi: Madrid
Võro: Madrid
føroyskt: Madrid
français: Madrid
arpetan: Madrid
Nordfriisk: Madrid
furlan: Madrid
Gaeilge: Maidrid
Gagauz: Madrid
Gàidhlig: Madrid
galego: Madrid
گیلکی: مادريد
Avañe'ẽ: Madrid
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: माद्रिद
Gaelg: Madrid
Hausa: Madrid
客家語/Hak-kâ-ngî: Madrid
Hawaiʻi: Makelika
עברית: מדריד
हिन्दी: मद्रिद
Fiji Hindi: Madrid
hrvatski: Madrid
hornjoserbsce: Madrid
Kreyòl ayisyen: Madrid
magyar: Madrid
հայերեն: Մադրիդ
interlingua: Madrid
Bahasa Indonesia: Madrid
Interlingue: Madrid
Ilokano: Madrid
ГӀалгӀай: Мадрид
Ido: Madrid
íslenska: Madríd
italiano: Madrid
日本語: マドリード
Basa Jawa: Madrid
Qaraqalpaqsha: Madrid
Taqbaylit: Madrid
Адыгэбзэ: Мадрид
Kabɩyɛ: Maadiriidi
қазақша: Мадрид
kalaallisut: Madrid
ಕನ್ನಡ: ಮಡ್ರಿಡ್
한국어: 마드리드
Перем Коми: Мадрид
kurdî: Madrîd
коми: Мадрид
kernowek: Madrid
Кыргызча: Мадрид
Latina: Matritum
Ladino: Madrid
Lëtzebuergesch: Madrid
лезги: Мадрид
Lingua Franca Nova: Madrid
Limburgs: Madrid (stad)
Ligure: Madrid
lumbaart: Madrid
lingála: Madrid
لۊری شومالی: مادرید
lietuvių: Madridas
latviešu: Madride
Malagasy: Madrid
олык марий: Мадрид
Māori: Madrid
македонски: Мадрид
മലയാളം: മാഡ്രിഡ്
монгол: Мадрид
मराठी: माद्रिद
кырык мары: Мадрид
Bahasa Melayu: Madrid
Malti: Madrid
Mirandés: Madrid
မြန်မာဘာသာ: မဒရစ်မြို့
эрзянь: Мадрид ош
مازِرونی: مادرید
Dorerin Naoero: Madrid
Plattdüütsch: Madrid
Nedersaksies: Medrid
नेपाली: म्याड्रिड
नेपाल भाषा: माद्री
Nederlands: Madrid (stad)
norsk nynorsk: Madrid
norsk: Madrid
Novial: Madrid
Nouormand: Madri
Chi-Chewa: Madrid
occitan: Madrid
Livvinkarjala: Madridu
ଓଡ଼ିଆ: ମାଡ୍ରିଦ
Ирон: Мадрид
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਾਦਰੀਦ
Kapampangan: Madrid
Papiamentu: Madrid
Picard: Madrid
Deitsch: Madrid
Norfuk / Pitkern: Madrid
polski: Madryt
Piemontèis: Madrid
پنجابی: مادرید
português: Madrid
Runa Simi: Madrid
rumantsch: Madrid
Romani: Madrid
Kirundi: Madrid
română: Madrid
armãneashti: Madrid
tarandíne: Madrid
русский: Мадрид
русиньскый: Мадрід
Kinyarwanda: Madrid
संस्कृतम्: मद्रिद्
саха тыла: Мадрид
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ
sardu: Madrid
sicilianu: Madrid
Scots: Madrid
davvisámegiella: Madrid
srpskohrvatski / српскохрватски: Madrid
සිංහල: මැඩ්රිඩ්
Simple English: Madrid
slovenčina: Madrid
slovenščina: Madrid
Gagana Samoa: Madrid
chiShona: Madrid
Soomaaliga: Madrid
shqip: Madridi
српски / srpski: Мадрид
Sranantongo: Madrid
Sesotho: Madrid
Seeltersk: Madrid
Basa Sunda: Madrid
svenska: Madrid
Kiswahili: Madrid
ślůnski: Madryt
தமிழ்: மத்ரித்
tetun: Madríd
тоҷикӣ: Мадрид
Türkmençe: Madrid
Tagalog: Madrid
Setswana: Madrid
lea faka-Tonga: Madrid
Tok Pisin: Madrid
Türkçe: Madrid
татарча/tatarça: Madrid
Twi: Madrid
reo tahiti: Madrid
удмурт: Мадрид
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Madrid
українська: Мадрид
اردو: میدرد
oʻzbekcha/ўзбекча: Madrid
Tshivenda: Madrid
vèneto: Madrid
vepsän kel’: Madrid
Tiếng Việt: Madrid
Volapük: Madrid
Winaray: Madrid
Wolof: Madrid
吴语: 马德里市
isiXhosa: Madrid
მარგალური: მადრიდი
ייִדיש: מאדריד
Yorùbá: Madrid
Vahcuengh: Madrid
中文: 马德里
文言: 馬德里
Bân-lâm-gú: Madrid
粵語: 馬德里