Suður-Kórea

Lýðveldið Kórea
대한민국
大韓民國
Daehan Minguk
Fáni Suður-KóreuSkjaldamerki Suður-Kóreu
FániSkjaldarmerki
Kjörorð:
„널리 인간세계을 이롭게 하라 (홍익인간)“
Þjóðsöngur:
Aegukga
Staðsetning Suður-Kóreu
HöfuðborgSeúl
Opinbert tungumálkóreska
Stjórnarfar
Forseti
Forsætisráðherra
Lýðveldi
Moon Jae-in
Lee Nak-yeon
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
109. sæti
99.274 km²
0,3
Mannfjöldi
 - Samtals (2013)
 - Þéttleiki byggðar
26. sæti
50.219.669
505/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2014
1.755 millj. dala (12. sæti)
34.777 dalir (26. sæti)
Gjaldmiðillsuðurkóreskt vonn
TímabeltiUTC+9
Þjóðarlén.kr
Landsnúmer82

Suður-Kórea eða Lýðveldið Kórea er land í Austur-Asíu. Það nær yfir syðri hluta Kóreuskaga og á landamæri að Norður-Kóreu nálægt 38. breiddargráðu. Landhelgi Suður-Kóreu kemur saman við landhelgi Kína og Japan. Kórea var eitt ríki til ársins 1948 þegar landinu var skipt í Kóreustríðinu. Nafnið Kórea er dregið af heiti ríkisins Goryeo sem stóð á skaganum á miðöldum. Landið er fjalllent og liggur í nyrðra tempraða beltinu. Íbúar eru um 50 milljónir. Höfuðborgin og stærsta borg Suður-Kóreu er Seúl með um 10 milljón íbúa.

Fornleifafundir benda til þess að Kóreuskaginn hafi verið byggður frá árfornsteinöld sem nær frá því fyrir 2,6 milljónum ára til 300 þúsund ára, en saga Kóreu hefst með ríkinu Gojoseon sem samkvæmt arfsögn var stofnað af Dangun árið 2333 f.Kr. Á fyrsta árþúsundinu e.Kr. voru þrjú konungsríki í Kóreu (Goguryeo, Baekje og Silla) en þau voru sameinuð árið 668. Eftir það tók við Goryeo-tímabilið og Jóseontímabilið sem stóð til 1910. Það ár lagði Japanska keisaradæmið Kóreuskagann undir sig. Eftir Síðari heimsstyrjöld skiptist skaginn í hernámssvæði Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Lýðveldið Kórea, eða Suður-Kórea, var stofnað í suðurhlutanum í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1948. Sovétmenn stóðu þá fyrir stofnun Alþýðulýðveldisins Kóreu í norðurhlutanum undir stjórn Kim Il Sung. Árið 1950 gerði Norður-Kórea innrás í Suður-Kóreu til að sameina ríkið á ný sem leiddi til Kóreustríðsins. Stríðið stóð í þrjú ár og lyktaði með vopnahléi og stofnun hlutlauss svæðis milli ríkjanna við 38. breiddargráðu. Í Suður-Kóreu ríktu herforingjastjórnir og einræðisherrar á borð við Syngman Rhee, Park Chung-hee og Chun Doo-hwan en árið 1987 hófust lýðræðisumbætur.

Efnahagur Suður-Kóreu óx hratt á 8. og 9. áratugnum en landið fór illa út úr fjármálakreppunni í Asíu 1997. Eftir það hefur vöxtur verið hægari en þó með því mesta sem gerist í heiminum. Suður-Kórea er einn af Asíutígrunum fjórum, ásamt Tævan, Singapúr og Hong Kong. Suður-Kórea er hátekjuland sem byggir auð sinn á iðnframleiðslu á sviði hátækni og samgöngutækja. Nokkrar stórar fyrirtækjasamsteypur á borð við Samsung, Hyundai og LG eru ríkjandi í iðnaðarframleiðslu til útflutnings.

Stjórnsýsluskipting

Helstu stjórnsýslueiningar Suður-Kóreu eru héruð, borgir (með borgarstjórn sem er óháð héraðsstjórn), ein sérstök borg og ein sérstök sjálfstjórnarborg.

Kort Nafn hangúl hanja íbúafjöldi
Gangwon
Incheon
Gyeonggi
Suður-Chungcheong
Norður-Chungcheong
Sejong-borg
Daejeon
Norður-Gyeongsang
Norður-Jeolla
Daegu
Ulsan
Suður-Gyeongsang
Gwangju
Suður-Jeolla
Jeju
Sérstök borg (Teugbyeolsi)a
Seúl 서울특별시 서울特別市 10.143.645
Borgir (Gwangyeogsi)
Busan 부산광역시 釜山廣域市 3.527.635
Daegu 대구광역시 大邱廣域市 2.501.588
Incheon 인천광역시 仁川廣域市 2.879.782
Gwangju 광주광역시 光州廣域市 1.472.910
Daejeon 대전광역시 大田廣域市 1.532.811
Ulsan 울산광역시 蔚山廣域市 1.156.480
Sérstök sjálfstjórnarborg (Teugbyeol-jachisi)
Sejong 세종특별자치시 世宗特別自治市 122.153
Héruð (Do)
Gyeonggi 경기도 京畿道 12.234.630
Gangwon 강원도 江原道 1.542.263
Norður-Chungcheong 충청북도 忠淸北道 1.572.732
Suður-Chungcheong 충청남도 忠淸南道 2.047.631
Norður-Jeolla 전라북도 全羅北道 1.872.965
Suður-Jeolla 전라남도 全羅南道 1.907.172
Norður-Gyeongsang 경상북도 慶尙北道 2.699.440
Suður-Gyeongsang 경상남도 慶尙南道 3.333.820
Sérstakt sjálfstjórnarhérað (Teugbyeoljachi-do)
Jeju 제주특별자치도 濟州特別自治道 593.806
Other Languages
Afrikaans: Suid-Korea
Alemannisch: Südkorea
አማርኛ: ደቡብ ኮርያ
aragonés: Coreya d'o Sud
Ænglisc: Sūþcorēa
asturianu: Corea del Sur
azərbaycanca: Cənubi Koreya
تۆرکجه: جنوبی کوره
башҡортса: Көньяҡ Корея
Boarisch: Sidkorea
žemaitėška: Pėitū Kuoriejė
Bikol Central: Sur nin Korea
беларуская: Паўднёвая Карэя
беларуская (тарашкевіца)‎: Рэспубліка Карэя
български: Южна Корея
Bislama: Saot Koria
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: খা কোরিয়া
brezhoneg: Republik Korea
bosanski: Južna Koreja
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Korea Selatan
català: Corea del Sud
Chavacano de Zamboanga: Corea del Sur
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dâi-hàng Mìng-guók
нохчийн: Къилба Корей
qırımtatarca: Cenübiy Koreya
čeština: Jižní Korea
kaszëbsczi: Repùblika Kòreji
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Корєꙗ Димократїꙗ
Cymraeg: De Corea
dansk: Sydkorea
Deutsch: Südkorea
dolnoserbski: Pódpołdnjowa Koreja
ދިވެހިބަސް: ދެކުނު ކޮރެއާ
eʋegbe: South Korea
Ελληνικά: Νότια Κορέα
English: South Korea
Esperanto: Sud-Koreio
español: Corea del Sur
euskara: Hego Korea
estremeñu: Corea del Sul
فارسی: کره جنوبی
føroyskt: Suðurkorea
français: Corée du Sud
arpetan: Corê du Sud
Nordfriisk: Süüdkorea
贛語: 韓國
Gàidhlig: Coirèa a Deas
galego: Corea do Sur
Avañe'ẽ: Ñemby Koréa
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: दक्षिण कोरिया
客家語/Hak-kâ-ngî: Thai-hòn Mìn-koet
Fiji Hindi: South Korea
hrvatski: Južna Koreja
hornjoserbsce: Južna Koreja
Kreyòl ayisyen: Kore disid
magyar: Dél-Korea
interlingua: Corea del Sud
Bahasa Indonesia: Korea Selatan
Interlingue: Sud-Korea
Iñupiak: Natiq Korea
italiano: Corea del Sud
日本語: 大韓民国
Patois: Sout Koria
la .lojban.: snanu zei .xanguk
Basa Jawa: Koréa Kidul
Qaraqalpaqsha: Qubla Koreya
Taqbaylit: Kurya n Wenẓul
Gĩkũyũ: South Korea
kalaallisut: Korea Kujalleq
ភាសាខ្មែរ: កូរ៉េខាងត្បូង
한국어: 대한민국
къарачай-малкъар: Корея Республика
kernowek: Korea Dhyhow
Кыргызча: Түштүк Корея
Lëtzebuergesch: Republik Korea
Lingua Franca Nova: Corea Sude
Limburgs: Zuud-Korea
Ligure: Corea do Sud
lumbaart: Curea del Süd
lingála: Koré ya Súdi
لۊری شومالی: کورأ هارگأ
lietuvių: Pietų Korėja
latviešu: Dienvidkoreja
Malagasy: Korea Atsimo
олык марий: Кечывалвел Корей
Baso Minangkabau: Korea Salatan
македонски: Јужна Кореја
Bahasa Melayu: Korea Selatan
مازِرونی: جنوبی کره
Dorerin Naoero: Ripubrikin Korea
Napulitano: Corea d''o Sud
Plattdüütsch: Süüdkorea
Nedersaksies: Zuud-Korea
नेपाल भाषा: दक्षिण कोरिया
Nederlands: Zuid-Korea
norsk nynorsk: Sør-Korea
norsk: Sør-Korea
Novial: Sud Korea
Nouormand: Corée du Sud
Livvinkarjala: Suvi Korea
Kapampangan: Mauling Korea
Papiamentu: Sur Korea
Norfuk / Pitkern: Sowth Koriya
Piemontèis: Coréa dël Sud
پنجابی: دکھنی کوریا
português: Coreia do Sul
Runa Simi: Tayhan Republika
rumantsch: Corea dal Sid
română: Coreea de Sud
tarandíne: Coree d'u Sud
русиньскый: Южна Корея
संस्कृतम्: दक्षिणकोरिया
sicilianu: Corea dû Sud
davvisámegiella: Lulli-Korea
srpskohrvatski / српскохрватски: Južna Koreja
Simple English: South Korea
slovenščina: Južna Koreja
Gagana Samoa: Kolea i Saute
chiShona: South Korea
Soomaaliga: Koonfur Kuuriya
српски / srpski: Јужна Кореја
Basa Sunda: Koréa Kidul
svenska: Sydkorea
Kiswahili: Korea Kusini
ትግርኛ: ደቡብ ኮርያ
Tagalog: Timog Korea
Tok Pisin: Saut Koria
Türkçe: Güney Kore
Xitsonga: Korea Dzonga
татарча/tatarça: Көньяк Корея
chiTumbuka: South Korea
тыва дыл: Мурнуу Корея
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كورىيە
українська: Південна Корея
oʻzbekcha/ўзбекча: Koreya Respublikasi
vèneto: Corea del Sud
vepsän kel’: Korejan Tazovaldkund
Tiếng Việt: Hàn Quốc
West-Vlams: Zuud-Korea
吴语: 大韩民国
მარგალური: ობჟათე კორეა
ייִדיש: דרום קארעע
Vahcuengh: Hanzgoz
Zeêuws: Zuud-Korea
中文: 大韩民国
文言: 大韓民國
Bân-lâm-gú: Tāi-hân Bîn-kok
粵語: 大韓民國