Republiko

Republiki segun la sistemo di guvernerio:

██ Kompleta prezidantala republiko

██ Prezidantala republiko ube la prezidanto responsas a la Parlamento

██ Mi-prezidantala sistemo

██ Parlamentala republiko

██ Unika partiso

Republiko esas guvernala sistemo ube la chefo di stato (qua maxim-multa-kaze havas la titulo "prezidanto", ma en antiqua Roma esis "konsulo") elektesas dal populo o dal parlamento, e ne povas transmisar la povo heredale a lua familio, quale eventas en monarkii. L'origino di la vorto republiko esas 2 Latina vorti: res publica (publika kozo, o publik afero).

Se la chefo di stato anke esas chefo di guvernerio, la lando esas prezidantala republiko (exemple en Usa, Brazilia, Arjentinia). Se la chefo di guvernerio ne esas anke chefo di stato, ed selektesas da deputati de la precipua partisi (o koalisuro) en parlamento, la sistemo nominesas parlamentala republiko (exemple en Portugal, Finlando, Francia).

La prezidanti, maxim-multa-kaze en la moderna republiki, guvernas por periodi de 4 til 6 yari. En kelka landi, la konstituco limitizas la quanto di inter-sequanta foyi qui ula persono povas disputar prezidantal elekti. Exemple en Usa e en Brazilia, prezidanti povas disputar rielekto nur unfoye sequante. En Uruguay, la prezidanto elektesas por 5 yari e ne povas rielektesar. En Chili, lu elektesas por 4 yari e ne povas rielektesar. En Venezuela pos modifiko en la konstituco ye la 15ma di februaro 2009, la periodo esas 6 yari e la prezidanto povas rielektesar absolute.

Segun Aristoteles, la tri principi fundamentala di ula republiko esas:

  • la separo di povi e lua mutuala kontrolo
  • l'aktiva partopreno en la politiko di omna civitani
  • la reprezento di omna sociala klasi en tota guvernala institucuri, sen prepondoro di ula.
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Republiko

Moderna konceptajo pri republiko kom demokrata sistemo di guvernerio aparis en Francia dum Iluminismo. Usa adoptis republiko kande ol divenis nedependanta, ye la 4ma di julio 1776.

Other Languages
адыгабзэ: Республик
Afrikaans: Republiek
Alemannisch: Republik
አማርኛ: ሪፐብሊክ
aragonés: Republica
Ænglisc: Cynewīse
العربية: جمهورية
ܐܪܡܝܐ: ܩܘܛܢܝܘܬܐ
مصرى: جمهوريه
asturianu: República
azərbaycanca: Respublika
تۆرکجه: جومهوریت
башҡортса: Республика
Boarisch: Republik
žemaitėška: Respoblėka
беларуская: Рэспубліка
беларуская (тарашкевіца)‎: Рэспубліка
български: Република
भोजपुरी: रिपब्लिक
brezhoneg: Republik
bosanski: Republika
català: República
Cebuano: Republika
کوردی: کۆمار
qırımtatarca: Cumhuriyet
čeština: Republika
Чӑвашла: Республика
Cymraeg: Gweriniaeth
dansk: Republik
Deutsch: Republik
Zazaki: Cumhuriyet
डोटेली: गणतन्त्र
emiliàn e rumagnòl: Repùblica
English: Republic
Esperanto: Respubliko
español: República
eesti: Vabariik
euskara: Errepublika
فارسی: جمهوری
Fulfulde: Ndenndaandi
suomi: Tasavalta
føroyskt: Forsetaskipan
français: République
furlan: Republiche
Frysk: Republyk
Gaeilge: Poblacht
galego: República
Avañe'ẽ: Tavakuairetã
Gaelg: Pobblaght
客家語/Hak-kâ-ngî: Khiung-fò-koet
עברית: רפובליקה
हिन्दी: गणराज्य
Fiji Hindi: Ganrajya
hrvatski: Republika
hornjoserbsce: Republika
Kreyòl ayisyen: Repiblik
interlingua: Republica
Bahasa Indonesia: Republik
Ilokano: Republika
ГӀалгӀай: Республика
íslenska: Lýðveldi
italiano: Repubblica
日本語: 共和制
Basa Jawa: Républik
ქართული: რესპუბლიკა
Адыгэбзэ: Республикэ
қазақша: Республика
ಕನ್ನಡ: ಗಣರಾಜ್ಯ
한국어: 공화제
къарачай-малкъар: Республика
kurdî: Komar
Кыргызча: Республика
Latina: Res publica
Ladino: Repuvlika
Lëtzebuergesch: Republik
Limburgs: Rippebliek
lumbaart: Republega
lingála: Republíki
lietuvių: Respublika
latviešu: Republika
Malagasy: Repoblika
олык марий: Республик
македонски: Република
മലയാളം: ഗണതന്ത്രം
Bahasa Melayu: Republik
Mirandés: República
မြန်မာဘာသာ: သမ္မတနိုင်ငံ
مازِرونی: جمهوری
Napulitano: Repubbreca
Plattdüütsch: Republiek
Nedersaksies: Rippebliek
नेपाली: गणतन्त्र
नेपाल भाषा: गणतन्त्र
Nederlands: Republiek
norsk nynorsk: Republikk
norsk: Republikk
Nouormand: Républyique
occitan: Republica
ਪੰਜਾਬੀ: ਗਣਰਾਜ
polski: Republika
Piemontèis: Repùblica
پنجابی: ریپبلک
português: República
Runa Simi: Ripuwlika
rumantsch: Republica
Romani: Ketnepen
română: Republică
русский: Республика
русиньскый: Републіка
саха тыла: Өрөспүүбүлүкэ
sicilianu: Ripùbbrica
Scots: Republic
سنڌي: ريپبلڪ
srpskohrvatski / српскохрватски: Republika
Simple English: Republic
slovenčina: Republika
slovenščina: Republika
Soomaaliga: Jamhuriyadda
shqip: Republika
српски / srpski: Република
Seeltersk: Republik
Basa Sunda: Républik
svenska: Republik
Kiswahili: Jamhuri
ślůnski: Republika
தமிழ்: குடியரசு
тоҷикӣ: Ҷумҳурӣ
Tagalog: Republika
Türkçe: Cumhuriyet
татарча/tatarça: Җөмһүрият
українська: Республіка
اردو: جمہوریہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Respublika
vèneto: Republica
Tiếng Việt: Cộng hòa
West-Vlams: Republiek
Volapük: Repüblikän
Winaray: Republika
吴语: 共和制
isiXhosa: I-Republic
მარგალური: რესპუბლიკა
ייִדיש: רעפובליק
中文: 共和制
文言: 共和
Bân-lâm-gú: Kiōng-hô-kok
粵語: 共和制