Norda Holando

Satelit-imajo di Norda Holando, kun parti di Frizia e Flevoland

Norda Holando (nederlandanaNoord-Holland, west-frizianaNoard-Holland) esas provinco en nordwesta Nederlando.

Ol situesas an la Norda Maro, norde de Suda Holando ed Utrecht, e weste de Frizia e Flevoland.  En 2015, ol havis habitantaro 2.762.163 e tota areo 2670 km2. Norda Holando esas parto de Holando.

Del 9ma til la 16ma yarcento, l'areo esis parto dil Komtio di Holando.  Dum ta periodo, West-Frizia inkluzesis. Dum la 17ma e 18th yarcenti, l'areo esis parto dil provinco di Holando. Tatempe, la distingo inter la Noorderkwartier (Norda Quartero) e Zuiderkwartier (Suda Quartero) komencis.   En 1840, la provinco di Holando fendesis aden la du provinci Norda Holando e Suda Holando.  En 1855, la lago Haarlemmermeer drenesis e terigesis.

La chefurbo e sideyo dil provinco-guvernerio esas Haarlem; Amsterdam, la chefurbo di Nederlando, esas la maxim granda urbo.  Esas 51 municipi en Norda Holando.

Historio

La hodiala provinco Norda Holando havas origino en la periodo di franca regno de 1795 til 1813.  Dum ta tempo eventis perplexiganta chanji en la nederlandana sistemo de provinci.  En 1795, la  Bataviana Republiko remplasis la olima ordino.  En la konstituco di 23ma aprilo 1798, la olima frontieri radikale chanjesis.  La republiko riorganizesis aden ok departmenti di cirkume egala habitantaro.

La Damrak en Amsterdam

Holando fendesis aden kin departmenti, "Texel", "Amstel", "Delf", "Schelde en Maas", e "Rijn".  La unesma tri jacis interne la frontieri dil olima Holando; la lasta du kompozesis ek parti de diversa provinci.  En 1801 la olima frontieri restauresis kande la departmento di Holando kreesis.  Ta riorganizuro kurte duris, ma ol genitis la koncepto di disruptar Holando e minpotentigar ol.

En 1807, Holando riorganizesis.  Tafoye la du departmenti esis "Amstelland" (Norda Holando) e "Maasland" (Suda Holando).  To ne longe duris.  En 1810, omna nederlandana provinci inkluzsesis aden la Franca Imperio.  Amstelland ed Utrecht kunfuzesis kom departmento "Zuiderzee" (Zuyderzée en la franca) e Maasland divenis "Monden van de Maas" (Bouches-de-la-Meuse en la franca).

Kanalo en Alkmaar

Pos la vinkeso di Francia en 1813, ta organizuro ne chanjis dum yaro.  Lor la konstituco di 1814, la lando riorganizesis kom provinci e regioni (landschappen).  Zuiderzee e Monden van de Maas riunionesis kom provinco "Holando".  Ministro di la konstituco-komitato (van Maanen) sugestis ke la olima nomo "Holando e West-Frizia" rienduktesez por respektar la sentimenti dil populo di ta regiono.  Ta propozo refuzesis.

Tamen, la divido ne tote inversigesis.  Kande la provinco Holando riestablisesis en 1814, ol havis du guvernisti, un por la olima departmento Amstelland, ed un por la olima departmento Maasland.  Malgre ke la provinco riunionesis, la du arei ankore traktesis diferante, e la ideo dividar Holando esis ankore vivanta.  (Dum ta riorganizo la insuli  Vlieland e Terschelling retrodonesis a Holando, e parti de "Hollands Brabant" a Norda Brabant.  La frontieri kun Utrecht e Gelderland establisesis en 1820.)

Kande la konstitucal emendi enduktesis en 1840, on decidis fendar Holando itere, cafoye aden du provinci "Norda Holando" e  "Suda Holando".  On ne sentis la bezono ad ico en Suda Holando o West-Frizia (ube on timis dominaco di Amsterdam).  La impulso venis grandaparte de Amsterdam.

Geografio

La domego Hartekamp en Heemstede

Norda Holando situesas en nordwesta Nederlando, kun nordeste la provinco Frizia, este provinco Flevoland, sudeste provinco Utrecht, sudweste provinco Suda Holando, e weste la Norda Maro.

Norda Holando konsistas grandaparte ek peninsulo inter la Norda Maro, la  Waddenzee e la  IJsselmeer.  En la sudo ol havas frontieri kun Suda Holando ed Utrecht,  En la esto per la Houtribdijk e Hollandse Brug kun provinco Flevoland, ed en la nordo per la Afsluitdijk kun provinco Frizia.

Sude de la  Noordzeekanaal esas la urbana arei Amsterdam, Haarlem, la Haarlemmermeer kun aeroportuo Schiphol e Het Gooi, anke populoza areo, ma kun altra karaktero (boskoza e ne tote plana).

Plajo en Zandvoort

Norde del Noordzeekanaal esas la  Zaanstreek ed altra, plu mikra, urbi e vilaji.  La maxim populoza zono atingas la urbo Alkmaar.  Esas en ta parto del provinco anke rural arei:  Waterland, le granda  polder Schermer, Beemster, Wormer e Purmer, ed en la nordo West-Frizia.  Wieringermeer, olmae insulo Wieringen e la wadden-insulo Texel.

La westa litoro dil provinco protektesas grandaparte da duni.  Hike esas famoza vakanceyi quala Zandvoort,  IJmuiden,  Wijk aan Zee,  Egmond aan Zee e Bergen.

La areo inter Haarlem,  Velsen (apud la Noordzeekanaal),  Beverwijk ed Alkmaar nomesas Kennemerland.  Parto de Kennemerland esas IJmond, kun staliferii ed altra industrio: ol esas la westala parto de la Noordzeekanaal, kun meza punto la portuo e sluzi di IJmuiden.  Norde de Kennemerland jacas la anciena merkat-urbo Schagen, e ye la nordala punto di la peninsulo, la portuo Den Helder, kun paromo a Texel.

An la esta litoro jacas historiala urbi quala Hoorn,  Enkhuizen,  Medemblik,  Monnickendam ed Edam, plus la insulo Marken e la remarkinda peskeyo Volendam.

Naturo

Bovo en Nacionala Parko Zuid-Kennemerland

Ula bone konocata naturo-rezerveyi en ta provinco esas:

  • Waddenzee
  • Nacionala Parko Zuid-Kennemerland
  • Nacionala Parko Duni di Texel

Linguo

En Norda Holando diversa dialekti parolesas.  Amsterdams esas maxim bone konocata, nam ultre en Amsterdam anke en urbi quala Alkmaar, Purmerend e Hoorn ol parolesas, pro ke hike habitas multa Amsterdamani.  On trovas la maxim tipala dialekti en la ruro.  Kam plu nordala la loko, tam plu la lokala dialekto deviacas de la normala linguo; aparte Tessels Wierings havas propra distinta karaktero.

Same quale en altra dialekt-arei parolesas anke en Norda Holando pri retreto da dialekti.  Tamen ula dialekti esas ankore vivanta.  Nome Volendams esas lokale ankore parolata.  Altra dialekti, quala Aalsmeers, preske desaparis.

La fluvio IJ esis sempre barilo e to esas vera anke pri dialekti.  La dialekti norde del IJ esas maxim deviacanta.

Other Languages
Afrikaans: Noord-Holland
العربية: شمال-هولندا
azərbaycanca: Şimali Hollandiya
беларуская (тарашкевіца)‎: Паўночная Галяндыя
brezhoneg: Noord-Holland
Cymraeg: Noord-Holland
Deutsch: Nordholland
emiliàn e rumagnòl: Ulànda Setentriunàla
English: North Holland
Esperanto: Norda Holando
euskara: Ipar Holanda
føroyskt: Noord-Holland
Nordfriisk: Prowins Nuurdholun
Gàidhlig: Noord-Holland
interlingua: Hollanda del Nord
Bahasa Indonesia: Holland Utara
íslenska: Norður-Holland
Basa Jawa: Holland Lor
Lëtzebuergesch: Provënz Nordholland
Lingua Franca Nova: Holland Norde
Limburgs: Noord-Holland
latviešu: Ziemeļholande
Baso Minangkabau: Holland Utara
македонски: Северна Холандија
Bahasa Melayu: Holland Utara
Nedersaksies: Noord-Hollaand
Nederlands: Noord-Holland
norsk nynorsk: Noord-Holland
پنجابی: اتلاہالینڈ
português: Holanda do Norte
română: Olanda de Nord
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjeverna Holandija
Simple English: North Holland
slovenčina: Severný Holland
slovenščina: Severna Holandija
chiShona: North Holland
Soomaaliga: Waqooyiga Holland
српски / srpski: Северна Холандија
Sranantongo: Noord-Holland
Seeltersk: Noud-Hollound
svenska: Noord-Holland
Kiswahili: Noord-Holland
Türkçe: Kuzey Hollanda
Tiếng Việt: Noord-Holland
West-Vlams: Nôord-Holland
Volapük: Noord-Holland
Winaray: Noord-Holland
Zeêuws: Noord-'Olland
中文: 北荷兰省
Bân-lâm-gú: Pak-Holland Séng
粵語: 北荷蘭