Nederlando

Nederlando
Koninkrijk der Nederlanden
Flag of the Netherlands.svg Royal coat of arms of the Netherlands.svg
Flago di Nederlando Blazono di Nederlando
Nacionala himno:
Het Wilhelmus
Location Netherlands EU Europe.png
Urbi:
Chefurbo: Amsterdam
· Habitanti: 529 180 habitanti ( 1998)
Precipua urbo: Amsterdam
Lingui:
Oficala lingui: Nederlandana, Friziana, Papiamento (en Bonaire), Angliana (en Sint Eustatius e Saba)
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejo: Willem-Alexander
· Chefministro: Mark Rutte
Surfaco: (135ma granda)
· Totala: 41 526 km²
· Aquo: 18,41 %
Habitanti: (61ma granda)
· Totala: 16 500 156 ( 2009)
· Denseso di habitantaro: 396 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Euro
Veho-latero: dextre
ISO: NL
NLD
528
Reto-domeno: .nl*
Precipua religio: Kristanismo (historiale precipue protestantismo)
Oficala retosituo: https://www.rijksoverheid.nl


Nederlando esas lando en westal Europa. Lua vicina landi esas Germania este e Belgia sude. Norde e weste jacas Norda Maro.

Nederlando esas membrostato dil Europana Uniono, NATO, OKED, MOK, e signatis la protokolo di Kyoto. Kun Belgia e Luxemburgia ol facas parto de l'ekonomiala regiono Benelux.

Bazala fakti pri Nederlando:

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Nederlando

Dum la rejio di Karolus la 5ma di Germania la regiono di nuna Nederlando divenis parto de la 17 Provinci, qua inkluzis nuna Belgia e Luxemburgia. En 1579 la nordo di regiono unionis e formacis l' Utrecht Uniono, kontrato pri reciproka defenso kontre Hispanian armeo.

Ye la 26ma di julio 1581 la provinci qui formacis nuna Nederlando deklaris nedependo, renversis oficale la rejulo Felipe la 2ma ed adoptis la republiko, qua duris til 1795. Felipe, filiulo di Karolus la 5ma, ne aceptis la nedependo, e milito duris til 1648.

Nederlandana koloniala imperio. En klara-verda, teritorii de, od administrita da Nederlandana Est-India-Kompanio. En obskura-verda, teritorii de, od administrita da Nederlandana West-India-Kompanio. En flava, teritorii okupita dum la 19ma yarcento.

Nederlandana koloniala imperio komencis kreskar dum la 17ma yarcento. En 1614 Nederlandani fondis Nieuw Amsterdam, en la sudo di Manhattan-insulo - nune New York. En Sudafrika Nederlandani establisis su en 1652. Cirkum 1650 Nederlandani posedis aproxime 16 000 komercala navi [1], e lua habitantaro kreskis de 1.5 til 2 milioni habitanti. Multa ekonomiala historiisti konsideras Nederlando kom la bersilo di moderna kapitalismo. En Amsterdam fondesis l'unesma borso dil mondo.

Ye la 19ma di januaro 1795, un dio pos la princo Willem la 5ma di Orange fugir vers Anglia, la republiko di Batavia proklamesis, simile a Franciana republiko, e duris til 5 di junio 1806. De 1806 til 1810 Napoleon Bonaparte establisis la Rejio di Holando kom marioneta stato, kontrolita da sua fratulo Louis Bonaparte. En 1810 Napoleon enkorpigis Holando a Franca imperio. L'enkorpigo duris til 1813.

La provinci dil Unionita Rejio di Nederlando (1815-1830)

En 1815 la Kongreso di Wien establisis l' Unionita Rejio di Nederlando, expansita sude por kontrolar la nuna Belgia e Luxemburgia. En 1830 Belgi revoltis e deklaris nedependo. En 1890 l'uniono kun Luxemburgia cesis.

Dum Unesma mondomilito, quankam Nederlando restis neutre, lando esis forte volvita en milito [2]. Germaniani projetis invadar lando, ma generalo Helmuth Johann Ludwig von Moltke abortis la plano. Nederlando furnisis vari a Germania til Britaniana blokuso en 1916.

Rotterdam pos bombardo da Germanian Luftwaffe.

Ye la 10ma di mayo 1940 dum Duesma mondomilito Nacionalsocialista Germania invadis Nederlando por atakar Francia en 14 di mayo Nederlando kapitulacis. Dum Germanian okupeso, cirkume 100.000 judi transportesis vers koncentreyi en Germania, Polonia e Chekoslovakia, inkluzite juda puerino Anne Frank. Nur 876 transvivis til finar milito.

La lando esis un ek la fondinti di Benelux (ekonomial alianco kun Belgia e Luxemburgia) en 1944 e pose esis un ek la sis fondinti di la Komuneso Europana pri Karbono e Stalo en 1951, e pose del Europana Komuneso Ekonomiala, embriono di la nuna Europana Uniono. Nederlando ank esis un ek la 12 fondinti di NATO, ye la 4ma di aprilo 1949. Dum la yari 1960ma e 1970ma eventis multa sociala transformi: yuni, note studenti, refuzis tradicional etiko ed avancis en temi quale yuri por la mulieri, sexualeso, desarmizo ed ekologiala temi.

Rejino Beatrix.
Rejino Juliana, en 1978.

Ye la 30ma di aprilo 1980 rejino Juliana abdikis, e lua filiino Beatrix asumis la krono. Dum lua regno signatesis la kontrato di Maastrich, qua kreis l' Europana Uniono ye la 1ma di januaro 1993.

Longatempe la politiko en Nederlando dominacesis da Kristana-Demokratiala partisi, qui guvernis lando de la yari 1910ma. To chanjesis en 1994, kande social-demokrati e liberali formacis la nomizita "purpurea ministraro", qua guvernis til 2002. La 6ma di mayo ta yaro Pym Fortuyn, populisto di dextra kontre l'enmigrado, asasinesis. Lua partiso divenis importanta pos l'elekti, ma l'interna disputi interne la partiso flebeskis ol en la sequanta elekto.

Ye la 10ma di oktobro 2010 Nederlandan Antili desaparis. Kom rezulto di plebiciti Bonaire, Sint Eustatius e Saba decidis enkorpigar su a Nederlando esante specala municipi, dum ke Aruba, Sint Maarten e Kuracao votis por divenar suverena monarkii en la rejio di Nederlando.

Other Languages
Acèh: Blanda
Afrikaans: Nederland
Alemannisch: Niederlande
አማርኛ: ኔዘርላንድ
aragonés: Países Baixos
Ænglisc: Niðerland
العربية: هولندا
ܐܪܡܝܐ: ܗܘܠܢܕܐ
asturianu: Países Baxos
azərbaycanca: Niderland
تۆرکجه: هولند
башҡортса: Нидерланд
Boarisch: Holland
žemaitėška: Nīderlandā
Bikol Central: Nederlands
беларуская: Нідэрланды
беларуская (тарашкевіца)‎: Нідэрлянды
български: Нидерландия
भोजपुरी: नीदरलैंड
Bislama: Netherlands
Bahasa Banjar: Walanda
བོད་ཡིག: ཧོ་ལན།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নেদারল্যান্ড
brezhoneg: Izelvroioù
bosanski: Holandija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Belanda
буряад: Нидерланд
Chavacano de Zamboanga: Holanda
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hò̤-làng
нохчийн: Нидерландаш
Cebuano: Olanda
Tsetsêhestâhese: Netherlands
کوردی: ھۆلەند
qırımtatarca: Felemenk
čeština: Nizozemsko
kaszëbsczi: Néderlandzkô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Нидєрландꙑ
Чӑвашла: Нидерландсем
dansk: Holland
Deutsch: Niederlande
Zazaki: Hollanda
dolnoserbski: Nižozemska
ދިވެހިބަސް: ނެދަލޭންޑު
eʋegbe: Netherlands
Ελληνικά: Ολλανδία
emiliàn e rumagnòl: Ulànda
English: Netherlands
Esperanto: Nederlando
español: Países Bajos
eesti: Holland
euskara: Herbehereak
estremeñu: Paisis Baxus
فارسی: هلند
Fulfulde: Holannda
suomi: Alankomaat
Võro: Holland
Na Vosa Vakaviti: Oladi
føroyskt: Niðurlond
arpetan: Payis-Bâs
Nordfriisk: Nederlönje
furlan: Paîs Bas
Frysk: Nederlân
Gaeilge: An Ísiltír
Gagauz: Niderland
贛語: 荷蘭
Gàidhlig: Na Tìrean Ìsle
Avañe'ẽ: Tetãnguéra Yvýi
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: नेदरलँड्स
ગુજરાતી: નેધરલેંડ
客家語/Hak-kâ-ngî: Hò-làn
Hawaiʻi: Hōlani
עברית: הולנד
हिन्दी: नीदरलैण्ड
Fiji Hindi: The Netherlands
hrvatski: Nizozemska
hornjoserbsce: Nižozemska
Kreyòl ayisyen: Peyiba
magyar: Hollandia
Հայերեն: Նիդերլանդներ
interlingua: Paises Basse
Bahasa Indonesia: Belanda
Interlingue: Nederland
Ilokano: Olanda
íslenska: Holland
italiano: Paesi Bassi
日本語: オランダ
Patois: Nedalanz
la .lojban.: nederland
Basa Jawa: Walanda
Qaraqalpaqsha: Niderlandiya
Taqbaylit: Timura n Wadda
Адыгэбзэ: Нидерлэндхэр
Kabɩyɛ: Peyibaa
Kongo: Pays-Bas
Gĩkũyũ: Netharandi
қазақша: Нидерланд
kalaallisut: Hollandi
ភាសាខ្មែរ: ប្រទេសហូឡង់
한국어: 네덜란드
Перем Коми: Недерланд
къарачай-малкъар: Нидерландла
Ripoarisch: Niederlande
Kurdî: Holenda
kernowek: Iseldiryow
Кыргызча: Нидерланд
Latina: Nederlandia
Lëtzebuergesch: Holland
лакку: Нидирланд
Limburgs: Nederland
Ligure: Paixi Basci
lumbaart: Paes Bass
lingála: Holanda
لۊری شومالی: ھولند
lietuvių: Nyderlandai
latgaļu: Nīderlandeja
latviešu: Nīderlande
Basa Banyumasan: Landa
мокшень: Недерлантт
Malagasy: Nederlandy
олык марий: Нидерланде
Māori: Hōrana
Baso Minangkabau: Balando
македонски: Холандија
монгол: Нидерланд
Bahasa Melayu: Belanda
မြန်မာဘာသာ: နယ်သာလန်နိုင်ငံ
مازِرونی: هلند
Dorerin Naoero: Niterand
Nāhuatl: Tlanitlalpan
Napulitano: Ulanna
Plattdüütsch: Nedderlannen (Europa)
Nedersaksies: Nederlaand
नेपाल भाषा: नेदरल्यान्द्स्
Nederlands: Nederland
norsk nynorsk: Nederland
norsk: Nederland
Novial: Nederlande
Nouormand: Pays Bas
Sesotho sa Leboa: Netherlands
Chi-Chewa: Netherlands
Livvinkarjala: Alangomuat
Oromoo: Neezerlaandi
ਪੰਜਾਬੀ: ਨੀਦਰਲੈਂਡ
Pangasinan: Olánda
Kapampangan: Paises Bahes
Papiamentu: Hulanda
Picard: Bas-Païs
Deitsch: Holland
Pälzisch: Niederlande
Norfuk / Pitkern: Dem Nethiland
polski: Holandia
Piemontèis: Pais Bass
پنجابی: نیدرلینڈز
Ποντιακά: Ολλανδία
پښتو: هالنډ
português: Países Baixos
Runa Simi: Urasuyu
rumantsch: Pajais Bass
Romani: Olanda
română: Țările de Jos
armãneashti: Olanda
tarandíne: Pajèsere Vasce
русский: Нидерланды
русиньскый: Нідерланды
Kinyarwanda: Ubuholandi
саха тыла: Недерланд
sicilianu: Paisi Vasci
davvisámegiella: Vuolleeatnamat
srpskohrvatski / српскохрватски: Nizozemska
Simple English: Netherlands
slovenčina: Holandsko
slovenščina: Nizozemska
Gagana Samoa: Netalani
chiShona: Netherlands
Soomaaliga: Holland
shqip: Holanda
српски / srpski: Холандија
Sranantongo: Bakrakondre
SiSwati: IDashi
Sesotho: Hôlanê
Seeltersk: Niederlounde
Basa Sunda: Walanda
Kiswahili: Uholanzi
ślůnski: Ńiderlandy
tetun: Olanda
тоҷикӣ: Нидерланд
Türkmençe: Niderlandlar
Tagalog: Netherlands
lea faka-Tonga: Holani
Tok Pisin: Netherlands
Türkçe: Hollanda
татарча/tatarça: Нидерланд
chiTumbuka: Netherlands
удмурт: Нидерланд
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: گوللاندىيە
українська: Нідерланди
oʻzbekcha/ўзбекча: Niderlandlar
vèneto: Paéxi Basi
vepsän kel’: Alamad
Tiếng Việt: Hà Lan
West-Vlams: Holland
Volapük: Nedän
walon: Bas Payis
Winaray: Nederlandes
Wolof: Olaand
吴语: 尼德兰
isiXhosa: ENetherlands
მარგალური: ნიდერლანდი
ייִדיש: האלאנד
Vahcuengh: Hwzlanz
Zeêuws: Nederland
中文: 荷兰
文言: 荷蘭
Bân-lâm-gú: Hô-lân
粵語: 荷蘭
isiZulu: Netherlands