Luxemburgia

Luxemburgia
Großherzogtum Luxemburg
Grand-Duché de Luxembourg
Groussherzogtum Lëtzebuerg
Flag of Luxembourg.svgGreat coat of arms of Luxembourg.svg
Standardo di LuxemburgiaBlazono di Luxemburgia
Nacionala himno:
Ons Hémécht
EU location LUX.png
Urbi:
Chefurbo:Luxemburg
Precipua urbo:Luxemburg
Lingui:
Oficala lingui:Franca, Germana, Luxemburgiana
Guvernerio:
Tipo:Monarkio
· Granda-duko:Henrikus la 1ma di Luxemburgia
· Chefministro:Xavier Bettel
Surfaco: (175ma granda)
· Totala:2.586,4 km²
· Aquo:neglijebla %
Habitanti: (170ma granda)
· Totala:493 500[1] (2009)
· Denseso di habitantaro:186 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Euro
Veho-latero:dextre
ISO:LU
LUX
442
Reto-domeno:.lu*
Precipua religio:katolikismo (90%)
Oficala retosituo:http://www.etat.lu


Luxemburgia esas lando qua jacas en west-Europa. Lua vicina landi esas:

La nomo di lando venas de anciena Saxona vorti lytel e burh signifikante 'mikra urbo'. La dukio di Luxemburg nomesis segun la urbo.

Bazala fakti pri Luxemburgia.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Luxemburgia

En la teritorio di nuna Luxemburgia existas evidentaji pri homala habiteso di plu kam 35.000 yari ante nun. Tamen, l'unesma evidentajo pri civilizuro evas de Neolitiko, o la 5ma yarmilo aK.

En 963 Frankoniana komto Siegfried aquiris la kastelo Lucilinburhuc. Cirkum ta kastelo gradope kreskis urbo. En 1308 Luxemburgiana komto Heinrich elektesis kom rejo di la Romana-Germana imperio. En 1354 La komtio Luxemburgia divenis dukio, ed en 1477 ol divenis parto di la Habsburgiana posedajo.

  • 1815 Luxemburgia divenis federita stato en la nova Germana Uniono pos la fino di la Santa Romana Imperio di Germana naciono.
  • 1839 Per la unesma kontrato di London Luxemburgia dividesis en du parti.
  • 1867 Per la duesma kontrato di London Luxemburgia divenis nedependanta stato kun "eterna neutraleso".
  • 1890 Luxemburgia recevas sua propra monarko ek la noblesodomo di Nassau-Weilburg.
  • 1914-1918 Luxemburgia okupesis da la imperiestrala Germania dum la unesma mondomilito.
  • 1939-1944 Anke dum la duesma mondomilito nacionalsocialista Germania okupis Luxemburgia
  • 1948 Luxemburgia abandonis sua neutreso.

Luxemburgia esis un ek la fondinti di Benelux (ekonomiala pakto kun Belgia e Nederlando) en 1944, e pose esis un ek la sis fondinti dil Komunitato Europana pri Karbono e Stalo en 1951, e pose del Europana Ekonomiala Komunitato, embriono di la nuna Europana Uniono.

Politiko

Luxemburgia esas parlamentala monarkio. La chefo di stato esas la granda-duko. Depos la yaro 2000 Henry 1ma di Luxemburgia esas la Luxemburgiana granda-duko. Il mariajis kun Maria Theresa. Formale la granda-duko havas granda exekutiva e legifarigita kompetentesi. La granda-duko nominas e desengajas la guvernerio. Lu promulgas la legi e havas la yuro por dissolvar la parlamento. Quankam lu nulatempe lu facis to. Fakte la granda-duko havas nur reprezentala funciono.

La granda-duko e la guvernerio exercas exekutiva povo. La guvernerio konsistas ek la ministro-prezidanto (chefministro) e 14 ministri. La nuna guvernerio konsistas ek koaliso inter la du maxim granda partisi: la kristdemokrata partiso Sociala Populala Partiso Kristana (CSV) e la socialdemokrata Luxemburgiana Socialista Labor Partiso (LSAP).

La parlamento havas unika chambro kun 60 membri. La parlamento elektesas omna 5 yari. En la nuna parlamento, qua elektesis en la yaro 2009, esas 6 politikala partisi. Lua konstituco adoptesis en 1868.

Geografio

Mapo di Luxemburgia kun lua precipua urbi.

Lando esas un di min granda en Europa, ed ol esas la 175ma granda de 194 nedependanta stati dil mondo. Lua mezuri esas 82 km de nordo til sudo, e 57 km de esto til westo. En nordo existas monteti e kolini, ube jacas la maxim alta monto di lando, Kneiff, kun 560 metri de altitudo. Populo koncentras su en centro e sudo di lando.

Lando havas temperema oceanala klimato, kun intensa pluvi dum fino di somero.

Lando havas 118 komoni.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Luxemburgia

Demografio

Luxemburgia havas 493 500 habitanti di qui 43 procenti esas exterlandani.

Inter la exterlandani havas 37 procenti la Portugalana civitaneso, 14 procenti di la Franca, 9 procenti di la Italiana, 8 procenti di la Belgiana e 6 procenti di la Germana civitaneso.

Kulturo

La Luxemburgiana linguo apartenas a westa grupo di la Germana lingui ed ol divenis oficala linguo en la yaro 1984. L'altra oficala lingui esas la Franciana e la Germana.

Ye la yaro 2003 l'unesma propra Luxemburgiana universitato fondesis en chef-urbo Luxemburg. La urbo Luxemburg esis en la yaro 2007 la Europana kultur-chefurbo.

Sporto

La maxim populara sporto en Luxemburgia esas futbalo, ma la Luxemburgiana futbalisti esas internacione sen granda sucesi. La maxim granda sucesi en la sporto havis Luxemburgia en la biciklismo. Luxemburgiana biciklisti ganis ja quarfoye la Tour de France. En la yaro 2011 la Luxemburgiana fratuli Andy Schleck e Fränk Schleck finigis la Tour de France ye la duesma e triesma rango.

Luxemburgia ed Ido

Luxemburgia pleis importanta rolo en la historio di Ido. Ja kinfoye eventis en ca lando granda internaciona Ido-renkontri e konferi:

  • 1924 La quaresma Ido-kongreso en Luxemburg de 9esma til 11esma di agosto.
  • 1933 La dekesma Ido-kongreso en Nondorf de 29esma di julio til unesma di agosto.
  • 1957 La internaciona Ido-renkontro en Luxemburg de 29esma til 31esma di agosto.
  • 1970 La Ido-konfero internaciona en Luxemburg de 28esma til 31esma di julio.
  • 2011 La internaciona Ido-renkontro en Echternach 13esma til 17esma di agosto.

En la yaro 1907 pos la tale-dicita Ido-skismo en la Esperanto-movado la tota Luxemburgiana Esperanto-asocio transferis ad Ido. Longa yari Esperanto ne havis pro to oficala organizuro en Luxemburgia.

En Luxemburgia habitis kelka tre eminenta Idisti en la komenco di la Ido-movado. La Kompleta Gramatiko Detaloza da Louis de Beaufront publigikesis en Esch-sur-Alzette per la editerio da Luxemburgian idisto Heny Meyer-Heucke en la yaro 1925.

Cetera aferi

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:

Referi

  1. Au 1er genier 2009 Luxembourg compte 493.500 habitants Le Portail des Statistiques du Grande-Duché de Luxembourg
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo
Other Languages
Afrikaans: Luxemburg
Alemannisch: Luxemburg
አማርኛ: ሉክሰምበርግ
aragonés: Luxemburgo
Ænglisc: Letseburg
العربية: لوكسمبورغ
ܐܪܡܝܐ: ܠܘܟܣܡܒܘܪܓ
asturianu: Luxemburgu
azərbaycanca: Lüksemburq
تۆرکجه: لوکزامبورق
башҡортса: Люксембург
Boarisch: Luxnbuag
žemaitėška: Lioksemborgs
Bikol Central: Luhemburgo
беларуская: Люксембург
беларуская (тарашкевіца)‎: Люксэмбург
български: Люксембург
भोजपुरी: लक्समबर्ग
Bislama: Luxembourg
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: লুক্সেমবুর্গ
bosanski: Luksemburg
буряад: Люксембург
català: Luxemburg
Chavacano de Zamboanga: Luxemburgo
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Luxembourg
нохчийн: Люксембург
Cebuano: Luksemburgo
ᏣᎳᎩ: ᎸᎧᏎᏋᎩ
qırımtatarca: Lüksemburg
čeština: Lucembursko
kaszëbsczi: Luksembùrg
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Люѯємбоургъ
Cymraeg: Lwcsembwrg
dansk: Luxembourg
Deutsch: Luxemburg
dolnoserbski: Luxemburgska
eʋegbe: Laksembɔg
Ελληνικά: Λουξεμβούργο
emiliàn e rumagnòl: Lussembûrgh
English: Luxembourg
español: Luxemburgo
eesti: Luksemburg
euskara: Luxenburgo
estremeñu: Lussembulgu
Fulfulde: Luksammbuur
suomi: Luxemburg
føroyskt: Luksemborg
français: Luxembourg
Nordfriisk: Luxemborj
furlan: Lussemburc
Gaeilge: Lucsamburg
Gagauz: Lüksemburg
Gàidhlig: Lucsamburg
galego: Luxemburgo
Avañe'ẽ: Luxemburgo
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: लक्संबॉर्ग
ગુજરાતી: લક્ઝેમ્બર્ગ
Gaelg: Lucsemburg
Hausa: Luksamburg
客家語/Hak-kâ-ngî: Luxembourg
Hawaiʻi: Lukemapuka
עברית: לוקסמבורג
हिन्दी: लक्ज़मबर्ग
Fiji Hindi: Luxembourg
hrvatski: Luksemburg
hornjoserbsce: Luxemburgska
Kreyòl ayisyen: Liksanbou (peyi)
magyar: Luxemburg
interlingua: Luxemburg
Bahasa Indonesia: Luksemburg
Interlingue: Luxemburgia
Ilokano: Luxembourg
ГӀалгӀай: Люксембург
íslenska: Lúxemborg
italiano: Lussemburgo
Patois: Logzimboerg
la .lojban.: lEtsyburg
Basa Jawa: Luksemburg
ქართული: ლუქსემბურგი
Qaraqalpaqsha: Lyuksemburg
Taqbaylit: Luxembourg
Адыгэбзэ: Луксембург
Kabɩyɛ: Lugizamburi
Kongo: Luxembourg
қазақша: Люксембург
kalaallisut: Luxembourg (nunaat)
한국어: 룩셈부르크
Перем Коми: Лецебург
къарачай-малкъар: Люксембург
Ripoarisch: Luxemburg
kurdî: Lûksembûrg
kernowek: Lushaborg
Кыргызча: Люксембург
Latina: Luxemburgum
Ladino: Luksemburgo
Lëtzebuergesch: Lëtzebuerg (Land)
Lingua Franca Nova: Luxemburg
Ligure: Luxemburgo
lumbaart: Lüssemburgh
lingála: Luksamburg
لۊری شومالی: لوکزامبورگ
lietuvių: Liuksemburgas
latgaļu: Luksemburga
latviešu: Luksemburga
мокшень: Люксембур
Malagasy: Loksemborga
олык марий: Люксембург
Māori: Rakapuō
македонски: Луксембург
മലയാളം: ലക്സംബർഗ്
монгол: Люксембург
Bahasa Melayu: Luxembourg
မြန်မာဘာသာ: လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ
مازِرونی: لوکزامبورگ
Dorerin Naoero: Ruketemburg
Plattdüütsch: Luxemborg
Nedersaksies: Luxembörg (land)
नेपाल भाषा: लक्जेम्बर्ग
Nederlands: Luxemburg (land)
norsk nynorsk: Luxembourg
norsk: Luxembourg
Novial: Luxemburgia
Nouormand: Luxembourg
Livvinkarjala: L’uksemburgu
Oromoo: Laaksembargi
ਪੰਜਾਬੀ: ਲਕਸਮਬਰਗ
Pangasinan: Lëtzebuerg
Kapampangan: Luxemburgo
Papiamentu: Luxembourg
Picard: Lussimbourk
Deitsch: Luxemburg
Pälzisch: Luxemburg
Norfuk / Pitkern: Luksemborg
polski: Luksemburg
Piemontèis: Lussemborgh
پنجابی: لکسمبرگ
Ποντιακά: Λουξεμβούργο
português: Luxemburgo
Runa Simi: Luksimbur
rumantsch: Luxemburg
Romani: Luksemburgo
română: Luxemburg
armãneashti: Luxemburg
tarandíne: Lussemburghe
русский: Люксембург
русиньскый: Луксембурьско
Kinyarwanda: Lugizamburu
संस्कृतम्: लक्सम्बर्ग
саха тыла: Лүксембург
sicilianu: Lussimburgu
Scots: Luxembourg
سنڌي: لڪسمبرگ
davvisámegiella: Luxemburg
srpskohrvatski / српскохрватски: Luksemburg
Simple English: Luxembourg
slovenčina: Luxembursko
slovenščina: Luksemburg
chiShona: Luxembourg
Soomaaliga: Luksemburg
српски / srpski: Луксембург
Sranantongo: Luksemburgkondre
SiSwati: Lusembogu
Seeltersk: Luxembuurich
Basa Sunda: Luksemburg
svenska: Luxemburg
Kiswahili: Luxemburg
ślůnski: Luksymburg
tetun: Luxemburgu
тоҷикӣ: Люксембург
Türkmençe: Lüksemburg
Tagalog: Luxembourg
Türkçe: Lüksemburg
Xitsonga: Luxembourg
татарча/tatarça: Люксембург
chiTumbuka: Luxembourg
удмурт: Люксембург
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ليۇكسېمبۇرگ
українська: Люксембург
اردو: لکسمبرگ
oʻzbekcha/ўзбекча: Lyuksemburg
vèneto: Lusenburgo
vepsän kel’: Lüksemburg
Tiếng Việt: Luxembourg
West-Vlams: Luxemburg (land)
Volapük: Luxämburgän
Winaray: Luxemburgo
Wolof: Luksambuur
吴语: 卢森堡
მარგალური: ლუქსემბურგი
ייִדיש: לוקסעמבורג
Vahcuengh: Luxembourg
中文: 卢森堡
文言: 盧森堡
Bân-lâm-gú: Luxembourg
粵語: 盧森堡