Lima

Lima
Lima2017.png
Kelk imaji pri Lima.
Flag of Lima.svgCoat of arms of Lima (1537).svg
Standardo di LimaBlazono di Lima
Lando:Flag of Peru.svg Peru
Informo:
Fondita ye:18ma di januaro 1535
Latitudo:12º02'06" S
Longitudo:77º01'07" W
Altitudo:154 m
Surfaco:2672 km²
Habitanti:9 556 256 (2015)
Denseso di habitantaro:2854,3 hab./km²
Horala zono:UTC-5
Urbestro:Luis Castañeda Lossio
Mapo:
Mapo di Lima
Oficala retosituo:
www.munlima.gob.pe
Edifici en la quartero San Isidro, Lima.

Lima esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Peru e la 2ma maxim populoza urbo di Amerika, pos Sao Paulo. Segun statistiki de 2015, l'urbo havis 9 556 256 habitanti. Lua totala surfaco esas 2672 km². Kune Callao, ol formacas kontigua metropolala regiono ube rezidas cirkume 1/3 de la habitantaro di Peru.

Ol jacas apud Pacifiko, an la vali dil riveri Chillón, Rimac (origino di lua nuna nomo, Lima), e Lurín. Lua portuo ed aeroportuo jacas an la vicina Callao.

Lima fondesis en 1535 dal Hispana conquistador Francisco Pizarro, qua nomizis ol Ciudad de los Reyes (Urbo dil Rejuli). Ol esas sideyo di la Nacionala Universitato San Marcos, fondita ye la 12ma di mayo 1551, esante un ek la maxim anciena institucuri di superiora aprentiteso di Amerika. Ol divenis la maxim importanta urbo di Peru depos la 16ma yarcento til 19ma yarcento. Nune ol konsideresas la centro politikala, kulturala, ekonomiala e komercala di Peru e duras esar un ek la maxim importanta urbi di Sud-Amerika.

Historio

Ruini de Pachakamaq, religiala centro del imperio Inka proxim la nuna Lima.

Ante l'arivo dil Hispani, la regiono habitesis da indijena populi qui enkorpigesis dal imperio Inka dum la 15ma yarcento. En 1532 Francisco Pizarro vinkis l'imperiestro Inka Atahualpa e kaptis lua imperio. Pos divenir guberniestro di la regiono konquestita, Pizarro selektis la valo dil rivero Rímac por fondar lua chef-urbo, ye la 18ma di januaro 1535. La sequanta yaro, Manqu Inka Yupanki probis siejar l'urbom ma la Hispani vinkis ilu.

En 1543 ol divenis chef-urbo dil Vicerejio di Peru ed importanta komercala centro. Tamen, ol subisis ataki de pirati, qui stimulis la konstrukto di murego por defensar ol. En 1687, forta ter-tremo destruktis la maxim multa edifici del urbo. En 1746 altra forta ter-tremo destruktis multa edifici en Lima ed en la vicina Callao. L'urbo rikonstruktesis sub impero dil vicerejulo José Antonio Manso de Velasco.

Dum la duesma duimo dil 18ma yarcento, l'idei de Racion-epoko ganis adepti en Peru, note pos la reformi aprobita dal suvereni Hispana, qui supresis la kontrolo di Lima pri la komerco en la regiono nomizita Alto Peru. Pro lua sequanta ekonomiala dekado, Lima divenis dependanta del autoritati rejala ed ekleziala de Hispania. To stimulis en lua elito la kresko di idei pri politikala nedependo.

En 1820, Chiliana ed Arjentiniana patrioti komandita da José de San Martín desembarkis sude de Lima, ma ne atakis la urbo. En 1821 lor vicerejulo José de la Serna e Hinojosa decidis abandonar l'urbo por prezervar la Rejala Armeo, pos ke ol subisis siejo navala e landal ataki di gerileri*. La konsilistaro di Lima decidis invitar San Martín enirar l'urbo e proklamar la nedependo, por timar populala revolto e ne havar moyeni por impozar kontrolo se to eventabus. Tamen, la milito pri nedependo duris dum plusa du yari.

Pos la nedependo, eventis multa konflikti inter lokala chefi, qui probis okupar la chef-urbo e guvernar la lando. Dum l'interna militi, preske la duimo dil urbo destruktesis. La prospereso nur rikomencis dum la yari 1850ma, kande l'exportaco di guano adportis rapida developo a la urbo. Dum l'administrado dil prezidanto José Balta y Montero la murego qua cirkondabis Lima demolisesis, por permisar lua expanso. En 1872 Balta y Montero asasinesis, ed eventis multa konflikti interne la urbo.

Kun la milito di Pacifiko, Lima afektesis pro la navala blokuso dal Chiliana mar-armeo, e pose invadesis. L'invadera trupi spoliis la urbo, inkluzite lua muzei e biblioteki. Pos ke l'invaderi foriris komencis la rikonstrukto di Lima, tamen limitizita pro la triesma interna milito di Peru, qua eventis de 1884 til 1885 ed opozis Nicolás de Piérola Villena e la su-proklamita prezidanto Andrés Avelino Cáceres. La konflikto produktis plua kam 1000 morti, e la putro di korpi che l'urbo dissemis epidemio.

Other Languages
Аҧсшәа: Лима
адыгабзэ: Лима
Afrikaans: Lima
Akan: Lima
Alemannisch: Lima
አማርኛ: ሊማ
aragonés: Lima
العربية: ليما
مصرى: ليما
asturianu: Lima
Aymar aru: Lima
azərbaycanca: Lima
تۆرکجه: لیما
Boarisch: Lima
žemaitėška: Lima
беларуская: Ліма
беларуская (тарашкевіца)‎: Ліма
български: Лима
भोजपुरी: लीमा
বাংলা: লিমা
བོད་ཡིག: ལི་མ།
brezhoneg: Lima
bosanski: Lima
català: Lima
Chavacano de Zamboanga: Lima
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lima
нохчийн: Лима
Cebuano: Lima
qırımtatarca: Lima
čeština: Lima
Чӑвашла: Лима
Cymraeg: Lima
dansk: Lima
Deutsch: Lima
Zazaki: Lima
डोटेली: लिमा
Ελληνικά: Λίμα
English: Lima
Esperanto: Limo
español: Lima
euskara: Lima
estremeñu: Lima
فارسی: لیما
suomi: Lima
Võro: Lima
Na Vosa Vakaviti: Lima (Peru)
føroyskt: Lima
français: Lima
arpetan: Lima
Frysk: Lima
Gaeilge: Líoma
Gagauz: Lima
Gàidhlig: Lima
galego: Lima
Avañe'ẽ: Lima
Hausa: Lima
客家語/Hak-kâ-ngî: Lima
Hawaiʻi: Lima
עברית: לימה
हिन्दी: लीमा
Fiji Hindi: Lima
hrvatski: Lima
hornjoserbsce: Lima
Kreyòl ayisyen: Lima
magyar: Lima
հայերեն: Լիմա
interlingua: Lima
Bahasa Indonesia: Lima, Peru
Interlingue: Lima
íslenska: Líma
italiano: Lima (Perù)
日本語: リマ
ქართული: ლიმა
Qaraqalpaqsha: Lima
Taqbaylit: Lima
Kongo: Lima
қазақша: Лима
kalaallisut: Lima
ಕನ್ನಡ: ಲಿಮಾ
한국어: 리마
къарачай-малкъар: Лима
kurdî: Lîma
Кыргызча: Лима
Latina: Lima
Ladino: Lima
Lëtzebuergesch: Lima
Lingua Franca Nova: Lima
Ligure: Lìmma
lumbaart: Lima
lingála: Lima
lietuvių: Lima
latviešu: Lima
Malagasy: Lima
олык марий: Лима
Māori: Lima
македонски: Лима
മലയാളം: ലിമ
मराठी: लिमा
Bahasa Melayu: Lima
Mirandés: Lima
Dorerin Naoero: Lima
Plattdüütsch: Lima
Nederlands: Lima (stad)
norsk nynorsk: Lima
norsk: Lima
Novial: Lima
occitan: Lima
Livvinkarjala: Lima
ଓଡ଼ିଆ: ଲିମା
Ирон: Лимæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਲੀਮਾ
Papiamentu: Lima
polski: Lima
Piemontèis: Lima
پنجابی: لیما
português: Lima
Runa Simi: Limaq
rumantsch: Lima
Romani: Lima
română: Lima
русский: Лима
Kinyarwanda: Lima
sardu: Lima
sicilianu: Lima
Scots: Lima
srpskohrvatski / српскохрватски: Lima
Simple English: Lima
slovenčina: Lima
slovenščina: Lima
chiShona: Lima
shqip: Lima
српски / srpski: Лима
Sesotho: Lima
Seeltersk: Lima
svenska: Lima
Kiswahili: Lima
ślůnski: Lima
தமிழ்: லிமா
tetun: Lima
ไทย: ลิมา
Türkçe: Lima
татарча/tatarça: Лима
reo tahiti: Lima
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لىما
українська: Ліма
اردو: لیما
oʻzbekcha/ўзбекча: Lima
vèneto: Lima
vepsän kel’: Lim
Tiếng Việt: Lima
Volapük: Lima
Winaray: Lima
吴语: 利马
მარგალური: ლიმა
ייִדיש: לימא
Yorùbá: Lima
中文: 利馬
Bân-lâm-gú: Lima
粵語: 利馬