Katalunia

Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?
Comunitat Autònoma de Catalunya
Comunidad Autónoma de Cataluña
Comunautat Autonoma de Catalonha
Flag of Catalonia.svgCoat of Arms of Catalonia.svg
Chef-urboBarcelona
Maxim granda urboBarcelona
E.U-Catalonia.png
Oficala linguoKataluniana, Kastiliana e Aranana linguo
Surfaco32 114 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
7 504 008 (2015)
234 hab./km²
GuberniestroCarles Puigdemont
Horala zonoUTC+1
TNP (yaro)€ 198 272 milioni (2014)
Retoweb.gencat.cat

Katalunia (Catalunya en la Kataluniana, Catalonha en l'Aranana e Cataluña en la Hispaniana) esas autonoma regiono di Hispania. Ol jacas nord-este de Hispana teritorio. Norde ol havas frontieri kun Andora e Francia.

Nune en l'autonoma regiono vivas 7 504 008 personi.[1] en 948 municipi, di qui 64 havas plua kam 20 000 habitanti (li koncentras 70% de la habitantaro di la regiono). Du triimi de la habitantaro vivas en la metropolala regiono di Barcelona.

Bazala fakti pri Katalunia.

Historio

Aquedukto de Romana epoko proxim Tarragona.

Katalunia ja habitesis dum Paleolitiko. La maxim anciena homala restajo trovita en la regiono esis mandibulo de 66.000 + o - 7.000 yari ante nun.

Dum la 3ma yaro aK (c. 218 aK) Romani arivis en la regiono. Li desembarkis por kaptar la fonto di provizuri por Kartagana generalo Anibal, dum la duesma Punika milito. La precipua militala bazo di la Romani, ed anke l'unesma koloniala nukleo Romana en Iberia esis Taraco, nune Tarragona. Komence la regiono divenis parto di la provinco Hispania Citerior, e pos 27 aK ol divenis parto di la provinco Tarraconense. Romani konstruktis multa urbi e substrukturi, kultivis frumento, vitobero ed olivo, ed adportis latina linguo a la regiono.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. esas bonvenanta!

En 987 la komto di Barcelona ne aceptis Franca rejulo Hugues Capet e lua nova dinastio. En 1137 komto Ramon Berenguer la 4ma mariajis kun la rejino Peyronela de Aragon ed establisis dinastiala uniono kun la Rejio di Aragon.

Nur en 1258 Francia abandonis lua pretendo super Katalunia. Kom parto di Aragon Katalunia divenis importanta marala povo, ed expansis vers Valencia, Baleari, ed anke Sardinia e Sicilia.

Dum la 14ma yarcento ja kom Princio di Katalunia, la regiono divenis importanta pro la komerco en Mediteraneo, ma kun la desaparo di Aragon kom nedependanta stato, la regiono dekadis. La dekado duris til la komenco di industriizo di Hispania.

Dum la 19ma yarcento komencis la Renaixença, kulturala movado por la rekupero di Kataluniana kom linguo di kulturo. Dum la sequant yardeki aparis l'idei pri politikal autonomio e nedependo.

Geografio

Reliefo di Katalunia:

██ Pirenei

██ Pre-Pirenei

██ Centrala Depreso

██ Mikra monti en la regiono di centrala depreso

██ Transversa montaro

██  Pre-litorala montaro

██ Litorala montaro

██ Litorala e prelitorala depresi

Katalunia havas 580 km di litoro e havas tri unesi di reliefo. En nordo jacas la Pirenei, montaro en la frontiero inter Hispania, Andora e Francia. En la centro di la regiono existas depreso (Centrala Depreso) en la valo di Ebro. Paralel a litoro jacas du montareti: la Cordillera Litoral (en Kataluniana, Serralada Litoral Catalana) e la Cordillera Prelitoral (en Kataluniana, Serralada Prelitoral).

Ekonomio

Katalunia havas industriala tradiciono ek la 19ma yarcento. Nune l'industrio, turismo e servadi esas la precipua ekonomiala agadi di Katalunia.

Substrukturo

Katalunia esas bone komunikita per tero, maro ed aero. Por acesar per tero ol existas amplia reto di voyi e treni.

Lingui

En Katalunia parolesas diversa lingui, di qui la precipua esas la Kataluniana e la Hispaniana. Segun la Statuto di Autonomeso, amba lingui, kun l'Ocitana (en la varianto Aranana) esas oficiala. Ultre, la Kataluniana konsideresas propra linguo di Katalunia e l'Aranesa, lingua propra di Valo di Aran. Ordinare, Kataluniani esas bilingua, e konocas la dua precipua lingui.

La Kataluniana extensas ultre la Kataluniana teritorio. En Katalunia parolesas la du precipua bloki dil linguo. Orientala havas quale maxim exponento la centrala dialekto, qua parolesas en regioni dil nordo Tarragona, Barcelona e Girona, en qua regiono dil Pirinei trovesas traiti dil nordala Kataluniana. L'Ocidentala esas propra di ocidentala regioni di Katalunia (provinco di Lleida ed sudo di Tarragona) e prizentas traiti simila al Valenciana, kon qua formacas kontinuo ed en qua interseko trovesas la Tortosina.

La Hispana esas la maxim parolata linguo en Katalunia, superesanta la Kataluniana kom matrala linguo. La Hispana uzesas precipua en urbala regioni, esanta specale dominacanta en la Metropolala regiono di Barcelona ed en Camp de Tarragona.

L'Aranana esas matrala linguo por 22.4% de la habitantaro dil Valo di Aran, propra por 27.1% e habituala por 23,4%.

Linguistikala legaro

La Konstituco Hispana di 1978 mencionas en lua triesma artiklo la Kastiliana kom "la Hispana linguo oficiala di la Stato", tale kom l'altra Hispana lingui "oficala en lua rispektiva Autonoma Komunesi segun lia Statuti".[2] Konsonance, la Statuto di Autonomeso di Katalunia di 1979, oficialigas la Kastiliana e la Kataluniana kom oficiala lingui di Katalunia (la Kataluniana en Kataluni, e la Kastiliana nam esas oficiala di Hispania).[3] La Statuto di Autonomeso di Katalunia di 2006 ultre asekuras ke "omna personi havas yuro a uzar ambi e la civitani di Katalunina havas la yuro e la devo di konocalar li".[3] Sama artiklo precizas ke la propa linguo di Katalunia esas la Kataluniana, e "kom tala, la Kataluniana esas la linguo normale uzata e preferata en publik administrado e di la moyeni di publika komuniko di Kataluni, ed esas anke la linguo normale uzata en la skoli".[3] Fine, l'Aranana (nome donacita a l'Okcitana parolata en la Valo di Aran) esas la linguo di ita teritorio ed anke oficala en Katalunia. En la Statuto pri Autonomeso existas chapitro qua determinas egala yuro por la tri lingui e grantas lua valideso ed uzo en publik administrado ed altra oficiala institucuri.[4]

Other Languages
Afrikaans: Katalonië
Alemannisch: Katalonien
አማርኛ: ካታሎኒያ
aragonés: Catalunya
العربية: كتالونيا
ܐܪܡܝܐ: ܩܛܠܘܢܝܐ
asturianu: Cataluña
azərbaycanca: Kataloniya
تۆرکجه: کاتالونیا
башҡортса: Каталония
Boarisch: Katalonien
žemaitėška: Kataluonėjė
Bikol Central: Katalunya
беларуская: Каталонія
беларуская (тарашкевіца)‎: Каталёнія
български: Каталония
भोजपुरी: कैटालोनिया
brezhoneg: Katalonia
bosanski: Katalonija
буряад: Каталони
català: Catalunya
нохчийн: Каталони
Cebuano: Katalunya
کوردی: کەتەلۆنیا
corsu: Catalunia
čeština: Katalánsko
kaszëbsczi: Katalońskô
Cymraeg: Catalwnia
dansk: Catalonien
Deutsch: Katalonien
Zazaki: Katalonya
dolnoserbski: Kataloniska
Ελληνικά: Καταλονία
English: Catalonia
Esperanto: Katalunio
español: Cataluña
eesti: Kataloonia
estremeñu: Cataluña
فارسی: کاتالونیا
suomi: Katalonia
Võro: Kataloonia
français: Catalogne
Nordfriisk: Kataloonien
Frysk: Kataloanje
Gaeilge: An Chatalóin
Gàidhlig: Catalòinia
galego: Cataluña
Avañe'ẽ: Katalúña
Hausa: Katalunya
客家語/Hak-kâ-ngî: Catalunya
עברית: קטלוניה
हिन्दी: कैटलोनिया
hrvatski: Katalonija
hornjoserbsce: Katalanska
Kreyòl ayisyen: Kataloy
magyar: Katalónia
հայերեն: Կատալոնիա
interlingua: Catalonia
Bahasa Indonesia: Catalunya
Interlingue: Catalonia
íslenska: Katalónía
italiano: Catalogna
Basa Jawa: Catalunya
ქართული: კატალონია
Qaraqalpaqsha: Kataloniya
Taqbaylit: Katalunya
қазақша: Каталония
한국어: 카탈루냐
къарачай-малкъар: Каталония
kurdî: Katalonya
kernowek: Kataloni
Кыргызча: Каталония
Latina: Catalaunia
Ladino: Katalunya
Lëtzebuergesch: Katalounien
Lingua Franca Nova: Catalunia
Limburgs: Catalonië
Ligure: Catalogna
lumbaart: Catalògna
lietuvių: Katalonija
latviešu: Katalonija
Māori: Catalonia
македонски: Каталонија
മലയാളം: കാറ്റലോണിയ
Bahasa Melayu: Catalonia
مازِرونی: کاتالونیا
Nederlands: Catalonië
norsk nynorsk: Catalonia
norsk: Catalonia
Novial: Katalunia
Nouormand: Catalongne
Livvinkarjala: Katalunii
ਪੰਜਾਬੀ: ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ
Kapampangan: Catalonia
Picard: Catalongne
polski: Katalonia
پنجابی: کیتلونیا
português: Catalunha
Runa Simi: Katalunya
română: Catalonia
tarandíne: Catalogna
русский: Каталония
sardu: Catalugna
sicilianu: Catalugna
Scots: Catalonie
davvisámegiella: Katalonia
srpskohrvatski / српскохрватски: Katalonija
Simple English: Catalonia
slovenčina: Katalánsko
slovenščina: Katalonija
Soomaaliga: Katalooniya
shqip: Katalonia
српски / srpski: Каталонија
Seeltersk: Katalonien
svenska: Katalonien
Kiswahili: Catalonia
ślůnski: Katalůńijo
Türkmençe: Kataloniýa
Tagalog: Cataluña
Türkçe: Katalonya
татарча/tatarça: Каталония
reo tahiti: Tatarūnia
удмурт: Каталония
українська: Каталонія
oʻzbekcha/ўзбекча: Kataloniya
vèneto: Catełogna
Tiếng Việt: Catalunya
West-Vlams: Catalonië
Volapük: Katalonän
walon: Catalogne
Winaray: Catalunya
მარგალური: კატალონია
ייִדיש: קאטאלאניע
Bân-lâm-gú: Catalunya