Israel

Israel
מדינת ישראל
Medīnat Yisrā'el
دولة إسرائيل
Dawlat Isrā'īl
Flag of Israel.svgEmblem of Israel.svg
Flago di IsraelBlazono di Israel
Nacionala himno:
Hatikvah
Israel in its region (pre 1967 territory).svg
Urbi:
Chefurbo:Jerusalem
· Habitanti:763 600 (2009)
Precipua urbo:Jerusalem
Lingui:
Oficala lingui:Hebrea, Araba
Guvernerio:
Tipi:Republiko
· Prezidanto:Reuven Rivlin
· Chefministro:Benjamin Netanyahu
Surfaco: (151ma granda)
· Totala:20 770[1] km²
· Aquo:~2 %
Habitanti: (95ma granda)
· Totala:8 134 100[2] (2013)
· Denseso di habitantaro:365,3 hab./km²
Pluse informi:
Valuto:Nova Shekel
Veho-latero:dextre
ISO:IL
ISR
376
Reto-domeno:.il*
Precipua religio:judaismo
Oficala retosituo:http://www.israel.org/


Israel esas lando en Azia. Lua vicina landi esas Libano norde, Siria nord-este, Jordania e la regiono di Westala Rivo este, ed Egiptia e la teritorio di Gaza sud-weste. Weste jacas Mediteraneo e sude jacas la Golfo di Aqaba, che la Reda maro.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Israel

De 2.6 milion yari ante num til cirkume 900 mil yari ante num eventis adminime 4 epizodi di disperso di hominidi tra la regiono ube nune jacas Israel. Ta grupi originis de Afrika. En la montaro Carmel, proxim el-Tabun, multa homala restaji trovesis, inkluzite un skeleto di Homo neanderthalensis.

La rejii di Israel e Judah.

Dum la duesma yarmilo aK la regiono di Kanaan, nune dividita inter Israel, Libano, Palestinana teritorii, la westo di Jordania e la sudo di Siria jacis sub Egiptiana dominacajo. En antiqua epoko, Judi okupis regioni apud Nilo fluvio en Afrika, e apud Tigris ed Eufrati fluvii en Babilono. Depos, okupis la regiono di nuna stato di Israel. De 586 aK til 538 aK la regiono jacis sub Babilonana dominacajo.

En 70, Romani destruktis la templo di Ierusalem templo, sakra loko por Judi. Depos komencis la difuzo di judi tra la mondo. En 131 imperiestro Hadrianus rinomizis Ierusalem "Aelia Capitolina" e konstruktis templo memoriganta Romana deo Jupitero en la loko di anciena juda templo. Gradope kristanismo kreskis en la regiono. Segun Korano, cirkum la yari 620 o 621 Muhamad facis spiritala voyajo "til la maxim distanta moskeo" - di qua la loko konsideresas la Monto dil Templo, en Ierusalem - e retrovenis dum la sama nokto. En 634 o 636 Arabi konquestis Bizancana provinco Palaestina Prima e rinomizis ol Jund Filastin, e finis la Bizancana proskripto pri judi vivar en Ierusalem. En 691 kalifo Abd al-Malik konstruktis la templo "Kupolo di la Roko". Altra templo, Al-Aqsa-moskeo, konstruktesis en 705.

Siejo di Ierusalem, dum l' unesma krucomilito.

En 1099 l' unesma krucomilito konquestis Ierusalem ed establisis katolika rejio konocita kom Rejio di Ierusalem. Dum la konquesto, ambe Judi e Mohamedani sendistinge mortigesis o vendesis kom sklavi.[3] Kristani fine vinkesis en 1187 dal sultano Salah ad-Din, de Ayyubid-dinastio. La verki da Moshe ben Maimon ("Maimonides"), mediko di Salah ad-Din, havis enorma influo en juda kulturo.

De 1260 til 1291 la regiono divenis la frontiero inter Mamluk-kalifio, de Egiptia, e Mongola invadanti (kelkafoye federita kun la kristani). Sultano Qutuz, de Egiptia, fine vinkis Mongoli en Ain-Jalut-batalio, e lia sucedanto, Baibars, fine vinkis en 1291, kande krucomiliti finis.

Sub Mamluk-kalifio, la regiono esis parto de la provinco Bilad a-Sham (nune Siria). La provinco konquestesis dal sultano Selim 1ma de Otoman imperio en 1516-17. Juda habitanti koncentresis en l'urbi Ierusalem, Hebron, Safed e Tiberias.

En 1799 Napoléon 1ma konquestis la regiono por kurta periodo, ed stimulis Judi krear un stato. La proklamo faliis pro la vinkeso di Napoléon en Akko. En 1831 Muhammad Ali Pasha di Egiptia konquestis Otomana Siria e decidis rivivigar multa anciena regioni de Mamluk-kalifio. Lia politiki produktis l' Araba revolto di 1834. Paralele, dum la 19ma yarcento gradope kreskis la revendiki di judi en Europa pri egaleso ante la lego. Tamen, en Estala Europa, la persekuto di judi e legala restrikti augmentis, inkluzite difuzita pogromi.

En 1870 un skolo pri agrokultivala tekniki, Mikveh Israel, fondesis en Jaffa. En 1878 juda enmigranti de Rusian imperio establisis la kolonio Petah Tikva, ed en 1882 li kreis movado por helpar enmigranti krear nova kolonii. De ta yaro til 1903]] cirkum 35,000 judi ekmigris vers nuna Israel. En 1896 Theodor Herzl publikigis Der Judenstaat (La Juda Stato) e defensis l'ideo pri kreado di juda stato en respondo ad Europan antisemidismo. Lia movado divenis konocita kom Zionista movado. Tamen, zionismo konsideresis suspektinda por Otomani.

De 1904 til 1914 40,000 judi establisesis en Siria, "la duesma Aliyah (enmigro)". L'unesma kibbutz (komuneso) fondesis en 1909, da non Rusa socialisti.

Dum l'unesma mondomilito multa judi luktis alonge Germana trupi kontre Rusa imperio, pro Rusi konsideresar enemiki de judi. Unionita Rejio serchis suporto de judi dum la milito por diversa razoni, inkluzite por dezirar la suporto de Usana judi por Britaniana milital esforco. En 1917, tra la Deklaro di Balfour, Unionita Rejio suportis fondo di "nacionala hemo" por Judi en Palestina. Pos finar la milito, kun la vinkeso di Otoman imperio, l'administro di Palestina donesis a Britaniani, ed l'enmigro di Judi forteskis.

Kelka punti di recenta historio di Israel

Mapo di Unionita Nacioni por partigo di Palestina (1947).
  • 1947 - Britania transferis governo di Palestina ad Unionita Nacioni. Arabi repulsis modelo di UN pri divido di sulo inter Israel ed Arabi.
  • 1948 - Stato di Israel fondesis. Cirkuma Araba-landi balde atakis lu. Israel pareis ataki ed okupis sulo plu kam en la divido-modelo di UN donesis.
  • 1964 - PLO, Liberiginta organizuro di Palestina, fondesis.
  • 1967 - Israel okupis dum Sis-dia milito Est-Ierusalem e vasta arei de Araba landi. PLO fugis til Jordania. PLO komencis kaptar aeroplani ed igar teror-ataki.
  • 1973 - Israel pareas ataki da Araba landi dum Yom Kippur-milito.
  • 1979 - Israel ed Egiptia paktis pri paco kun helpo da Jimmy Carter en Camp David. Israel retrodonis Sinai ad Egiptia.
  • 1982 - Israelana trupi komandita da Rafael Eitan siejis Beirut e forsis PLO e lua chefo Yasser Arafat fugar a Tunizia.
  • 1987-1991 - Unesma revolto (intifada) kontre okupanti.
  • 1988 - PLO agnoskis existo di Israel e repulsis oficale terorigo.
  • 1993 - Sekreta negocii inter PLO ed Israel mediacita da Norvegia komencis en Oslo.
  • 1994 - Yasser Arafat retrovenis de exilo. Israel e Jordania paktis pri paco.
  • 1995 - Israel e PLO subskribis pakto pri paco en Oslo. Nova governo Palestinana recevis partala respondo en governo e sekureso di okupita arei. Extrema Judo mortigis chefministro Ichak Rabin.
  • 2000 - Osloala paco-esforco falis kande Arafat e Barak ne povis paktar pri paco en Camp David. Duesma revolto (intifada) komencis.
  • 2001 - Kom chefministro elektita Ariel Sharon abandonis fine Osloala pakto.
  • 2002 - Usa, EU, UN e Rusia relevis projeto pri paco, tale dicita voyo-mapo, quo apuntas nedependo di Palestina en 2005.
  • 2003 - Pacala projeto "voyo-mapo" falis. Konstruktas di murego cirkum lando e kolonii.
  • 2004 - Israel mortigis spritala chefo di Hamas sheko Ahmed Yassin. Sharon deklaris ke Israel retretos de Gaza dum 2005.
  • 2006 - Kosta Rika transferas lua ambasadeyo de Ierusalem a Tel Aviv. El Salvador agas same. Nune, Ierusalem ne havas exterala ambasadeyi.
  • 2008 - La 7ma di februaro Israel diminutas la furnisajo di elektro a Gaza.
Other Languages
Acèh: Israèl
адыгабзэ: Исраил
Afrikaans: Israel
Alemannisch: Israel
አማርኛ: እስራኤል
aragonés: Israel
Ænglisc: Israhēl
العربية: إسرائيل
ܐܪܡܝܐ: ܐܝܣܪܐܝܠ
مصرى: اسرائيل
অসমীয়া: ইজৰাইল
asturianu: Israel
azərbaycanca: İsrail
تۆرکجه: ايسرائيل
башҡортса: Израиль
Boarisch: Israel
žemaitėška: Izraelis
Bikol Central: Israel
беларуская: Ізраіль
беларуская (тарашкевіца)‎: Ізраіль
български: Израел
भोजपुरी: इजराइल
bamanankan: Israil
বাংলা: ইসরায়েল
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইসরাইল
brezhoneg: Israel
bosanski: Izrael
буряад: Израиль
català: Israel
Chavacano de Zamboanga: Israel
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ī-sáik-liĕk
нохчийн: Израиль
Cebuano: Israel
ᏣᎳᎩ: ᎢᏏᎵᏱ
کوردی: ئیسرائیل
corsu: Israele
qırımtatarca: İsrail
čeština: Izrael
kaszëbsczi: Izrael
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Їꙁдраил҄ь
Чӑвашла: Израиль
Cymraeg: Israel
dansk: Israel
Deutsch: Israel
Zazaki: İsrail
dolnoserbski: Israel
डोटेली: इजरायल
ދިވެހިބަސް: އިސްރާއީލު
Ελληνικά: Ισραήλ
English: Israel
Esperanto: Israelo
español: Israel
eesti: Iisrael
euskara: Israel
estremeñu: Israel
فارسی: اسرائیل
suomi: Israel
Võro: Iisrael
Na Vosa Vakaviti: Isireli
føroyskt: Ísrael
français: Israël
arpetan: Israèl
Nordfriisk: Israel
Frysk: Israel
Gaeilge: Iosrael
Gagauz: İsrail
贛語: 以色列
Gàidhlig: Iosrael
galego: Israel
Avañe'ẽ: Israel
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: इस्राएल
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐍃𐍂𐌰𐌴𐌻
ગુજરાતી: ઈઝરાયલ
Gaelg: Israel
Hausa: Isra'ila
客家語/Hak-kâ-ngî: Yî-set-lie̍t
Hawaiʻi: ʻIseraʻela
עברית: ישראל
हिन्दी: इज़राइल
Fiji Hindi: Israel
hrvatski: Izrael
hornjoserbsce: Israel
Kreyòl ayisyen: Izrayèl
magyar: Izrael
Հայերեն: Իսրայել
interlingua: Israel
Bahasa Indonesia: Israel
Interlingue: Israel
Igbo: Israel
Ilokano: Israel
ГӀалгӀай: Жугтече
íslenska: Ísrael
italiano: Israele
日本語: イスラエル
Patois: Izrel
la .lojban.: brogu'e
Basa Jawa: Israèl
ქართული: ისრაელი
Qaraqalpaqsha: İzrail
Taqbaylit: Israyil
Адыгэбзэ: Исраел
Kabɩyɛ: Izrɛɛlɩ
Kongo: Israel
Gĩkũyũ: Israel
қазақша: Израиль
kalaallisut: Israel
ភាសាខ្មែរ: អ៊ីស្រាអែល
ಕನ್ನಡ: ಇಸ್ರೇಲ್
한국어: 이스라엘
Перем Коми: Исраэль
Ripoarisch: Israel
kurdî: Îsraêl
коми: Израиль
kernowek: Ysrael
Кыргызча: Асрайыл
Latina: Israël
Ladino: Israel
Lëtzebuergesch: Israel
лезги: Израиль
Lingua Franca Nova: Israel
Limburgs: Israël
Ligure: Isræ
lumbaart: Israel
lingála: Israel
لۊری شومالی: إسرائيل
lietuvių: Izraelis
latviešu: Izraēla
मैथिली: इजरायल
мокшень: Израиль
Malagasy: Isiraely
Māori: Iharaira
македонски: Израел
മലയാളം: ഇസ്രയേൽ
монгол: Израиль
मराठी: इस्रायल
Bahasa Melayu: Israel
Malti: Iżrael
Mirandés: Eisrael
မြန်မာဘာသာ: အစ္စရေးနိုင်ငံ
مازِرونی: اسرائیل
Dorerin Naoero: Iteraer
Nāhuatl: Israel
Napulitano: Israele
Plattdüütsch: Israel
Nedersaksies: Israël
नेपाली: इजरायल
नेपाल भाषा: इजरायल
Nederlands: Israël
norsk nynorsk: Israel
norsk: Israel
Novial: Israel
Sesotho sa Leboa: Israel
occitan: Israèl
Livvinkarjala: Izrail
Oromoo: Isiraa'el
ଓଡ଼ିଆ: ଇସ୍ରାଏଲ
Ирон: Израиль
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਜ਼ਰਾਇਲ
Kapampangan: Israel
Papiamentu: Israel
Pälzisch: Israel
पालि: इस्रैल
Norfuk / Pitkern: Esrail
polski: Izrael
Piemontèis: Israel
پنجابی: اسرائیل
Ποντιακά: Ισραήλ
پښتو: اسرائيل
português: Israel
Runa Simi: Israyil
Romani: Israel
română: Israel
armãneashti: Israel
tarandíne: Isdraele
русский: Израиль
русиньскый: Ізраіль
Kinyarwanda: Isirayeli
संस्कृतम्: इजराइल
саха тыла: Исраил
sardu: Israele
sicilianu: Israeli
Scots: Israel
davvisámegiella: Israel
srpskohrvatski / српскохрватски: Izrael
Simple English: Israel
slovenčina: Izrael
slovenščina: Izrael
Gagana Samoa: Isalaeru
chiShona: Israel
Soomaaliga: Israaiil
shqip: Izraeli
српски / srpski: Израел
Sranantongo: Israel
SiSwati: Ka-Israyeli
Seeltersk: Israel
Basa Sunda: Israél
svenska: Israel
Kiswahili: Israel
ślůnski: Izrael
தமிழ்: இசுரேல்
ತುಳು: ಇಸ್ರೇಲ್
తెలుగు: ఇజ్రాయిల్
tetun: Izraél
тоҷикӣ: Исроил
Türkmençe: Ysraýyl
Tagalog: Israel
Tok Pisin: Israel
Türkçe: İsrail
татарча/tatarça: Исраил
chiTumbuka: Israel
удмурт: Израиль
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئىسرائىلىيە
українська: Ізраїль
اردو: اسرائیل
oʻzbekcha/ўзбекча: Isroil
vèneto: Israełe
vepsän kel’: Izrail'
Tiếng Việt: Israel
West-Vlams: Israël
Volapük: Yisraelän
Winaray: Israel
Wolof: Israayil
吴语: 以色列
მარგალური: ისრაელი
ייִדיש: ישראל
Yorùbá: Ísráẹ́lì
Vahcuengh: Israel
Zeêuws: Israël
中文: 以色列
文言: 以色列
Bân-lâm-gú: Í-sek-lia̍t
粵語: 以色列
isiZulu: Isreyili