Estonia

Estonia
Eesti Vabariik
Flag of Estonia.svgCoat of arms of Estonia.svg
Standardo di EstoniaBlazono di Estonia
Nacionala himno:
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
EU location EST.png
Urbi:
Chefurbo:Tallinn
Precipua urbo:Tallinn
Lingui:
Oficala lingui:Estoniana
Guvernerio:
Tipo:Republiko
· Prezidanto:Kersti Kaljulaid
· chefministro:Jüri Ratas
Surfaco: (132ma granda)
· Totala:45 228 km²
· Aquo:4,45 %
Habitanti: (151ma granda)
· Totala:1 340 021[1] (2010)
· Denseso di habitantaro:29 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:Euro pos 1 di januaro 2011
Veho-latero:dextre
ISO:EE
EST
233
Reto-domeno:.ee*
Precipua religio:kristanismo, 63,5%
Oficala retosituo:https://estonia.ee/


Estonia, en forma longa Republiko di Estonia, en Estona Eesti ed Eesti Vabariik, esas lando di nordal Europa, situita an l'orientala rivo di Baltika maro e sudala di gulfo di Finlando. Ol havas frontieri en nordo kun Finlando, en westo kun Suedia, en sudo Latvia, ed en esto Rusia. Ta lando esas ordinare kolektata kun Latvia e Lituania en geografial ensemblo nomizita Baltika landi. Tamen, depos sua retroveno a nedependo en 1991, Estonia serchis proximeskar ad nordala landi. Estonia esas membro dil Europana Uniono depos la 1ma di mayo 2004 ed adoptis l'Euro kom monetaro ye la 1ma di januaro 2011. Ol esas membro di OTAN depos la 29ma di marto 2004.

Estonia esas un ek la tri Baltika landi, ma la linguo uzata apartenas a brancho diferanta de la lingui parolata en Lituania e Latvia: Estona esas Baltiko-Fina linguo, same kam Finlandana o en la lingui parolata en Karelia (Rusia). La Baltiko-Fina lingui facas parto di Fina-Ugrana qua inkluzas la lingui sami (Laponia linguala).

Pos rekuperar lua nedependo en 1991, Estonia adoptis ekonomio di libera merkato ed experiencis forta ekonomiala kresko per sucesinta konvertado di sua industrio e la kreado di moderna substrukturi. Lua ekonomio sufris forta depreso pro l'ekonomiala krizo de 2008 til 2010, e lua chomeso atingis 14% de labor-povo. La guvernerio establisis kom prioreso diminutar l'inflaciono e dominacar la publika financi. Pos 2009, Estonia havis na min granda procento di publika debo de EU, satisfacis la kriterii di konvergo ed eniris l'Eurozono ye la 1ma di januaro 2011.

Estonia esas anke membro dil Unionita Nacioni, di MOK, di konsilantaro di Europa, di OTAN, di konsilantaro di landi di Baltika maro od ankore di OKED depos 2010. La lando esas anke observanto di Nordala Konsilantaro ed l'internaciona konsilantaro di la Frankofonio depos oktobro 2010.

Estonia jacas en norda Europa. Ol esas la maxim nordala stato dil Baltika stati. Lua vicina landi esas Rusia este, e Latvia sude. Norde e weste jacas Baltika Maro.

Bazala fakti pri Estonia.

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Estonia

Homi komencis okupar la regiono di nuna Estonia ulatempe inter 13.000 til 11.000 yari ante nun. La maxim olda kolonieto konocita esis Estonia esis Pulli, apud la fluvio Pärnu. La kolonieto formacesis inter 11.000 aK e 9.000 ak. Romana historiisto Tacitus, en lia libro Germania (c. yaro 98) deskriptis la tribuo "aesti", posible origino di la nomo "Estonia".

La tribui qui vivis en l'insulo Saaremaa divenis konocita kom Estona vikingi. En 1187 li atakis Sigtuna, Sueda urbeto. Multa trezori de Viking-epoko trovesis en Saaremaa.

Dum la 13ma yarcento lokala chefo Lembitu probis unionar la habitanti qui vivis en la regiono kontre Daniana e Germanian okupeso, ma mortigesis dum batalio en 1217. La regiono divenis princio de Santa Romana Imperio[2]. La nordala regioni di lando divenis parto di la Dukio di Estonia[3], direte sub dominacajo de la Rejo di Dania.

En 1228 Estonia divenis parto de Terra Mariana, oficala nomo di la princio di Livonia, establisita ye la 2ma di februaro 1207[4] e parto di Santa Roman imperio. La sudo di la regiono divenis sub direta imperio de la rejo di Dania de 1219 til 1346.

En 1632 sub la dominacajo di Suedia fondesis l'universitato en Dorpat (nune Tartu) ma, pos milito kontre Rusa imperio en 1721, Suedia perdis la regiono por Rusia.

Deklaro di nedependo di Estonia, ye la 23ma di februaro 1918 en Pärnu.

Estonia deklaris su nedependanta de Rusa imperio ye la 23ma di februaro 1918 en Pärnu, ed ye la 24ma di februaro 1918 en Tallinn. Ye la 28ma di novembro 1918 komencis milito por mantenar la nedependo, qua duris til la 1ma di februaro 1920 e produktis 5.000 morti e 15.000 kaptiti. Lando restis nedependanta til la 16ma di junio 1940 kande okupesis da Sovietia (videz Anexo di Estonia a Sovietia). Ol divenis Sovietiana republiko til la 20ma di agosto 1991, kande ol rideklaris nedependo.

Estonia divenis membrostato di Europana Uniono ye la 1ma di mayo 2004.

Politiko

Estonia esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal parlamento. La chefo di guvernerio esas la chefministro. La 101 membri dil parlamento (en Estoniana linguo: Riigikogu) elektesas dal populo por 4 yari.

Ye la 15ma di junio 1920 konstitucala asemblajo votis l'unesma konstituco di lando. La nuna konstituco, la 4ma de la historio di lando, adoptesis ye la 28ma di junio 1992 pos plebicito.

Geografio

Mapo di Estonia.
La fluvio Võhandu.

Estonia havas 267 kilometri di frontieri kun Latvia e 290 kilometri kun Rusia. Lua teritorio konsistas precipue ek plana tereni kun kolini e mezavalora altitudo di 50 metri. La maxim alta monto esas Suur-Munamägi, kun 318 m di altitudo. Lua litoro esas longa de 3.794 km e havas multa bayi ed insuleti. Du granda insuli, Hiumaa e Saaremaa, apartenas ad Estonia.

La duimo (50%) de la teritorio di Estonia kovresas per foresti. La lando havas 1400 lagi, di qui la maxim multa esas mikra, e la maxim granda esas lago Peipsi, kun 3.555 km². La maxim longa fluvii esas Võhandu, longa de 162 km, e Pärnu, longa de 144 km. La fluvio Narva, quankam kurta (nur 77 km di extenso) formacas naturala frontiero kun Rusia.

La klimato di la lando jacas en transito inter temperema e kontinentala klimati. La mezavalora temperaturo yarala esas 16,3°C an l'insuli, ed en la kontinento esas 18,1°C dum la maxim varma monato (julio) e -7,6°C en februaro, la maxim kolda monato.

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Estonia

Segun l'ekonomiala informo Eurostat, publikigita ye la 15ma di novembro 2010, Estonia havas la min granda guvernala debo komparita a KLP de Europana Uniono: nur 7,2% en fino di 2009[5]. Por lua forta ekonomiala kresko dum recenta yari, lando esis sur-nomizita "la Baltika tigro".

Lando dependas de skist-argilo por producar 90% di lua elektro. Alternativa fonti, kom ligno, torfo o biomaso reprezentas nur 9% di totala produktado di energio. Lando importacas petrolo de Rusia e de West-Europa.

Lando adoptis l'Euro kom pekunio ye la 1ma di januaro 2011[6].

Demografio

De la habitantaro 69,3 % esas urbani. De la Estoniani esas:

  • Estoni 68 %
  • Rusi 26 %
  • Ukraini 2 %
  • Bielorusi 1 %
  • Fini 1 %


La maxim granda urbi di [[]] (2011) La maxim granda urbi di Estonia (2011)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Tallinn [[]] [[]] 393 222 11ma [[]] [[]] [[]]
2ma Tartu [[]] [[]] 97 600 12ma [[]] [[]] [[]]
3ma Narva [[]] [[]] 58 663 13ma [[]] [[]] [[]]
4ma Pärnu [[]] [[]] 39 728 14ma [[]] [[]] [[]]
5ma Kohtla-Järve [[]] [[]] 37 201 15ma [[]] [[]] [[]]
6ma Maardu [[]] [[]] 17 524 16ma [[]] [[]] [[]]
7ma Viljandi [[]] [[]] 17 473 17ma [[]] [[]] [[]]
8ma Rakvere [[]] [[]] 15 264 18ma [[]] [[]] [[]]
9ma Sillamäe [[]] [[]] 14 252 19ma [[]] [[]] [[]]
10ma Kuressaare [[]] [[]] 13 166 20ma [[]] [[]] [[]]
Ayuntamiento, vistas panorámicas desde Toompea, Tallin, Estonia, 2012-08-05, DD 21.JPG
Tallinn
Town Hall23 2008.JPG
Tartu
[[Arkivo:|180px]]
Narva
[[Arkivo:|180px]]
Pärnu
Fonto: Eesti Statistika[7]


Kulturo

Kantistino Kerli Kõiv.

Poka libri skribesis en Estoniana linguo til la nedependo en 1918. La maxim anciena registri en Estoniana skribesis dum la 13ma yarcento. Oskar Luts esis la maxim importanta skriptisto di prozo de l'anciena Estoniana literaturo. En recent yari, Jaan Kross e Jaan Kaplinski divenis la maxim konocata e tradukita skriptisti di lando[8]. Altra du importanta nomi de la fino di 20ma yarcento til la komenco di 21ma yarcento essas Tõnu Õnnepalu e Andrus Kivirähk.

Folklorala muziko uzas violini, citari, koncertini ed akordeoni por plear polko. En la moderna populala muziko, artistino Kerli Kõiv divenis populala en Europa e havas kelka suceso en Nord-Amerika.

Cinemo en Estonia komencis en 1908 kun filmo pri la vizito di rejulo Gustaf la 5ma di Suedia a Tallinn[9]. L'unesma brodkasto di televiziono en Estonia eventis en julio 1955.

Cetera aferi

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:

Referi

  1. Statistis Estonia stat.ee
  2. Herbermann, Charles George (1907) The Catholic Encyclopedia Robert Appleton Company.
  3. Knut, Helle (2003). The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520. Cambridge University Press. p. 269. ISBN 0-521-47299-7
  4. Bilmanis, Alfreds (1944) Latvian-Russian Relations: Documents The Latvian Legation
  5. "Institutions" europolitics.info
  6. Estonia adopts Euro as of Jan 1 Angla
  7. Statistika andmebaasi uuendus (en Estoniana). Eesti Statistika. URL vidita ye la 22ma di septembro 2016.
  8. http://books.google.com/books?as_q=&num=20&btnG=Google+Search&&as_auth=Jaan+Kross
  9. Cinema of Estonia einst.ee
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen
Other Languages
Acèh: Èstonia
адыгабзэ: Эстоние
Afrikaans: Estland
Alemannisch: Estland
አማርኛ: ኤስቶኒያ
aragonés: Estonia
Ænglisc: Estland
العربية: إستونيا
ܐܪܡܝܐ: ܐܣܛܘܢܝܐ
مصرى: استونيا
asturianu: Estonia
авар: Эстония
azərbaycanca: Estoniya
تۆرکجه: ایستونی
башҡортса: Эстония
Boarisch: Estland
žemaitėška: Estėjė
Bikol Central: Estonya
беларуская: Эстонія
беларуская (тарашкевіца)‎: Эстонія
български: Естония
भोजपुरी: इस्टोनिया
Bislama: Estonia
bamanankan: Estonia
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এস্তোনিয়া
brezhoneg: Estonia
bosanski: Estonija
буряад: Эстони
català: Estònia
Chavacano de Zamboanga: Estonia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Estonia
нохчийн: Эстони
Cebuano: Estonia
Chamoru: Estonia
ᏣᎳᎩ: ᎡᏍᏙᏂᏯ
کوردی: ئیستۆنیا
corsu: Estonia
qırımtatarca: Estoniya
čeština: Estonsko
kaszëbsczi: Estoniô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Єсть
Чӑвашла: Эстони
Cymraeg: Estonia
dansk: Estland
Deutsch: Estland
Zazaki: Estonya
dolnoserbski: Estniska
डोटेली: इस्टोनिया
eʋegbe: Estonia
Ελληνικά: Εσθονία
emiliàn e rumagnòl: Estògna
English: Estonia
Esperanto: Estonio
español: Estonia
eesti: Eesti
euskara: Estonia
estremeñu: Estónia
فارسی: استونی
Fulfulde: Estoniya
suomi: Viro
Võro: Eesti
føroyskt: Estland
français: Estonie
arpetan: Èstonie
Nordfriisk: Estlönj
furlan: Estonie
Frysk: Estlân
Gaeilge: An Eastóin
Gagauz: Estoniya
Gàidhlig: Eastòinia
galego: Estonia
Avañe'ẽ: Etóña
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: एस्टोनिया
ગુજરાતી: ઈસ્ટોનિયા
Gaelg: Yn Estaan
Hausa: Istoniya
客家語/Hak-kâ-ngî: Estonia
Hawaiʻi: ʻEsetonia
עברית: אסטוניה
हिन्दी: एस्टोनिया
Fiji Hindi: Estonia
hrvatski: Estonija
hornjoserbsce: Estiska
Kreyòl ayisyen: Estoni
magyar: Észtország
հայերեն: Էստոնիա
interlingua: Estonia
Bahasa Indonesia: Estonia
Interlingue: Estonia
Igbo: Estoniya
Ilokano: Estonia
íslenska: Eistland
italiano: Estonia
日本語: エストニア
Patois: Estuonia
la .lojban.: estis
Basa Jawa: Éstonia
ქართული: ესტონეთი
Qaraqalpaqsha: Estoniya
Taqbaylit: Isṭunya
Адыгэбзэ: Эстониэ
Kabɩyɛ: Ɛsɩtoonii
Kongo: Estoni
қазақша: Эстония
kalaallisut: Estlandi
ಕನ್ನಡ: ಎಸ್ಟೊನಿಯ
한국어: 에스토니아
Перем Коми: Эстму
къарачай-малкъар: Эстония
Ripoarisch: Estland
kurdî: Estonya
коми: Эстония
kernowek: Estoni
Кыргызча: Эстония
Latina: Estonia
Ladino: Estonia
Lëtzebuergesch: Estland
лезги: Эстония
Lingua Franca Nova: Esti
Luganda: Estonia
Limburgs: Esland
Ligure: Estònia
lumbaart: Estonia
lingála: Estonia
لۊری شومالی: ئستونی
lietuvių: Estija
latgaļu: Igauneja
latviešu: Igaunija
मैथिली: इस्टोनिया
мокшень: Эсти мастор
Malagasy: Estonia
олык марий: Эстоний
Māori: Etonia
македонски: Естонија
മലയാളം: എസ്റ്റോണിയ
монгол: Эстон
кырык мары: Эстони
Bahasa Melayu: Estonia
Malti: Estonja
Mirandés: Stónia
مازِرونی: استونی
Dorerin Naoero: Etoniya
Napulitano: Estonia
Plattdüütsch: Eestland
Nedersaksies: Estlaand
नेपाली: इस्टोनिया
नेपाल भाषा: इस्टोनिया
Nederlands: Estland
norsk nynorsk: Estland
norsk: Estland
Novial: Estonia
Nouormand: Estonnie
Chi-Chewa: Estonia
occitan: Estònia
Livvinkarjala: Estounii
Oromoo: Istooniyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଏସ୍ତୋନିଆ
Ирон: Эстони
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਸਤੋਨੀਆ
Pangasinan: Estoniya
Kapampangan: Estonia
Papiamentu: Estonia
Picard: Éstonie
Deitsch: Eschdooni
Norfuk / Pitkern: Estonya
polski: Estonia
Piemontèis: Estònia
پنجابی: اسٹونیا
Ποντιακά: Εσθονία
português: Estónia
Runa Simi: Istunya
Romani: Estoniya
română: Estonia
armãneashti: Estonia
tarandíne: Estonie
русский: Эстония
русиньскый: Естонія
Kinyarwanda: Esitoniya
संस्कृतम्: एस्टोनिया
саха тыла: Эстония
sardu: Estònia
sicilianu: Estonia
Scots: Estonie
سنڌي: اسٽونيا
davvisámegiella: Estteeana
srpskohrvatski / српскохрватски: Estonija
Simple English: Estonia
slovenčina: Estónsko
slovenščina: Estonija
Gagana Samoa: Esitonia
chiShona: Estonia
Soomaaliga: Estoniya
shqip: Estonia
српски / srpski: Естонија
Sranantongo: Estlenikondre
SiSwati: IWestoniya
Sesotho: Estonia
Seeltersk: Estlound
Basa Sunda: Éstonia
svenska: Estland
Kiswahili: Estonia
ślůnski: Estůńijo
తెలుగు: ఎస్టోనియా
tetun: Estónia
тоҷикӣ: Эстония
Türkmençe: Estoniýa
Tagalog: Estonia
Tok Pisin: Estonia
Türkçe: Estonya
Xitsonga: Estonia
татарча/tatarça: Эстония
chiTumbuka: Estonia
Twi: Estonia
удмурт: Эстония
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئېستونىيە
українська: Естонія
اردو: استونیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Estoniya
Tshivenda: Estonia
vèneto: Estonia
vepsän kel’: Estinma
Tiếng Việt: Estonia
West-Vlams: Estland
Volapük: Lestiyän
Winaray: Estonya
Wolof: Estooni
吴语: 愛沙尼亞
хальмг: Эстонин Орн
მარგალური: ესტონეთი
ייִדיש: עסטלאנד
Yorùbá: Estóníà
Vahcuengh: Estonia
Zeêuws: Estland
中文: 爱沙尼亚
文言: 愛沙尼亞
Bân-lâm-gú: Estonia
粵語: 愛沙尼亞
isiZulu: I-Estoniya