Umuna a Sangalubongan a Gubat

Umuna a Sangalubongan a Gubat
WWImontage.jpg
LokasionEuropa, Aprika, ti Tengnga a Daya, ti Is-isla ti Pasipiko, Tsina ken ti baybay nga aplaya iti Abagatan ken Amianan nga Amerika
Resulta

Agkakadua panangabak

  • gibus iti Alemania, Ruso, Otomano, ken dagiti imperio ti Austria-Hungaria
  • Panagaramid kadagiti baro a pagilian idiay Europa ken Tengnga a Daya
  • Naiyakar dagiti kolonia ti Alemania ken dagiti rehion iti sigud nga Imperio iti Otomano a naipan kadagiti nabileg
  • Panakaipatakder iti Pagkakaduaan dagiti Pagilian. (ken dadduma pay...)
Dagiti makigubgubat

Dagiti Agkakadua a Kabilegan
Pransia Pransia
Nagkaykaysa a Pagarian Imperio iti Britania
 Ruso (1914–17)
 Italia (1915–18)
 Estados Unidos (1917–18)
 Romania (1916–18)
 Hapon
 Serbia
 Belhika
 Gresia (1917–18)
Portugal Portugal (1916–18)
 Montenegro (1914–16)

Dagiti Tengnga a Kabilegan Alemania
 Austria-Hungaria
 Otomano nga Imperio

 Bulgaria (1915–18)
Dagiti agbilbilin ken daulo


Pransia Raymond Poincaré
Pransia Georges Clemenceau
Pransia Ferdinand Foch
Imperio a Britaniko H. H. Asquith
Imperio a Britaniko David Lloyd George
Imperio a Britaniko Douglas Haig
Imperio a Britaniko Nicholas II
Imperio a Britaniko Nicholas Nikolaevich
Pagarian ti Italia (1861–1946) Antonio Salandra
Pagarian ti Italia (1861–1946) Vittorio Orlando
Pagarian ti Italia (1861–1946) Luigi Cadorna
Estados Unidos Woodrow Wilson
Estados Unidos John J. Pershing

ken dadduma pay


Imperio iti Alemania Wilhelm II
Imperio iti Alemania Paul von Hindenburg
Imperio iti Alemania Erich Ludendorff
Austria-Hungaria Franz Joseph I
Austria-Hungaria Karl I
Austria-Hungaria Conrad von Hötzendorf
Otomano nga Imperio Mehmed V
Otomano nga Imperio Enver Pasha
Otomano nga Imperio Mustafa Kemal Atatürk
Pagarian iti Bulgaria Ferdinand I
Pagarian iti Bulgaria Nikola Zhekov

ken dadduma pay
Kapigsa

Naimbag a nakem (Entente)[1]Imperio iti Rusia 12,000,000

Imperio a Britaniko 8,841,541[2][3]

Pransia 8,660,000[4]

Pagarian ti Italia (1861–1946) 5,093,140

Estados Unidos 4,743,826

Pagarian iti Romania 1,234,000

Imperio ti Hapon 800,000

Pagarian iti Serbia 707,343

Belhika 380,000

Pagarian iti Serbia 250,000

Portugal 200,000

Pagarian iti Serbia 50,000

Dagup: 42,959,850

Dagiti Tengnga a Kabilegan[1]

Imperio iti Alemania 13,250,000

Austria-Hungaria 7,800,000

Otomano nga Imperio 2,998,321

Pagarian iti Bulgaria 1,200,000

Dagup: 25,248,321
Dagiti nadangran ken natnatay
Natay a milisia:
5,525,000
Nasugatan a milisia:
12,831,500
Napukaw a milisia:
4,121,000
Dagup:
22,477,500 KIA, WIA wenno MIA .
Natay a milisia:
4,386,000
Nasugatan a milisia:
8,388,000
Napukaw a milisia:
3,629,000
Dagup:
16,403,000 KIA, WIA wenno MIA .


Ti Umuna a Sangalubongan a Gubat (WWI) ket maysa idi a sangalubongan a gubat a naipatengnga idiay Europa a nangrugi idi 28 HUlio 1914 ken nagpaut aginggana idi 11 Nobiembre 1918. Daytoy ket kaaduan a naamammon a kas ti Sangalubongan a Gubat wenno ti Nalatak a Gubat manipud idi nangrugi aginggana ti rugi ti Maikadua a Sanglubongan a Gubat idi 1939, ken ti Umuna a Sangalubungan a Gubat wenno Sangalubongan a Gubat I manipud idin. Daytoy ket nangiraman kadagiti amin a nalatak a bileg,[5] a naaramid kadagiti dua nga nagsuppiat a kumaduaan : dagiti Kumaduaan (a naibatay ti Tinallo a Naimbag a nakem ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia ken Rusia) ken dagiti tengnga a bileg (kasisigud a naipatengnga ti lawlaw ti Tinallo a Kumaduaan ti Alemania, Austria-Hungaria ken Italia; ngem, idi ti Austria–Hungaria ket nangala ti panakagura a sumuppiat ti daytoy a tulag, ti Italia ket saan a simrek ti daytoy a gubat).[6] Dagitoy a kimmaduaan ket naurnosda manen (ti Italia ket nakilaban para kadagiti Aliado), ken daytoy ket dimmakkel idi adu pay a pagilian ti simrek ti daytoy a gubat. Iti kumaudianan adda ti sumurok a 70 riwriw a milisia, a mairaman dagiti 60 riwriw nga Europeano, ti naipagaraw iti maysa kadagiti kadakkelan a gubat iti pakasaritaan.[7][8] Adda ti sumurok a 9 riwriw a nakigubgubat idi ti natnatay a kaaduan daytoy ket gapu ti panakasayaat dagiti armas, gapu kadagiti baro a teknolohia, nga awan ti naipada a panagrang-ay ti panagsalaknib wenno mobilidad. Daytoy ket isu ti maikanem a kaaduan dagiti natay a suppiat iti pakasaritaan ti lubong, a naikasiddongan ti dalan para kadagiti nadumaduma a panagbalbaliw ti politika a kasla dagiti rebolusion kadagiti adu a nairaman a pagilian.[9]

Dagiti nabayagan a gapuanan ti gubat ket mairaman dagiti imperialistiko a ganganaet nga annuroten dagiti nalatak a bileg idiay Europa, a mairaman ti Aleman nga Imperio, ti Austro-Hungaro nga Imperio, ti Imperio nga Otomano, ti Ruso nga Imperio, ti Britaniko nga Imperio, ti Pranses a Republika, ken Italia. Ti pannaka-asasinado idi 28 Hunio 1914 ni Arkiduke Franz Ferdinand iti Austria, ti agtawid ti balangat ti Austria-Hungaria, babaen ti maysa a Yugoslabo nationalista idiay Sarajevo, Bosnia ken Herzegovina ket isu idi ti asideg a nangkalbit ti daytoy a gubat. Daytoy ket nagbanagan ti Habsburg nga ultimatum a simmuppiat ti Pagarian iti Serbia.[10][11] Adda dagiti nadumaduma a kimmadduaan a naporma kadagiti napalabas a dekada ket dagidi Ultimatum, isu ngarud a ti uneg dagiti lawas dagiti kangrunaan a bileg ket nakigubgubatdan; babaen kadagiti bukodda a kolonia, iti nabiit dayto a suppiat ket naisaknapen iti lawlaw ti lubong.

Idi 28 Hulio, ti suppiat ket naglukat babaen ti Austro-Hungaro a panag-raut iti Serbia,[12][13] a sinaruno babaen ti Aleman a panag-raut iti Belhika, Luxembourg ken Pransia; ken ti panag-raut ti Ruso iti Alemania. Kalpasan ti panakaipasardeng ti panag-martsa dagiti Aleman idiay Paris, ti Lumaud a Sanguanan ket nagtalinaay ti estatiko a gubat ti panagdadael ti maysa a trinsera a linia a saan a nagbalbaliw aginggan a idi 1917. Idiay Daya, ti Ruso a buyot ket nagballigi a nakilaban kadagiti Austro-Hungaro a puersa ngem naiasanudda manipud idiay Daya a Prusia ken Polonia babaen dagiti buyot ti Alemania. Adda dagiti nainayon a sanguanan ti nalukatan kalpasan ti iseserrek ti Imperio nga Otomano idi 1914, ti Italia ken Bulgaria idi 1915 ken Romania idi 1916. Ti panakarebba idi Marso 1917 ti Ruso nga Imperio , ken ti Rusia ket pinanawanna ti gubat kalpasan ti Oktubre a Rebolusion ti kaladawan dayta a tawen. Kalpasan ti 1918 nga Aleman a panag- iti igid ti lumaud a sanguananraut, dagiti Aliado ket pinasanudda dagiti buyot ti Alemania kadagiti serie ti nagballigi a panag-raut ken dagiti puersa ti Estados Unidos ket nangrugrugida a simrek kadagiti trisera. Ti Alemania, nga adda idi ti bukodna a riribok kadagiti rebolusionario iti daytoy a puntos, ket immannurot a mangisardeng ti pannakilaban idi 11 Nobiembre 1918, a naamammuan kalpasan daytoy ti Panangisardeng ti gubat nga Aldaw. T gubat ket nagpatingnga iti panagballigi para kadagiti Aliado.

Dagiti napasmak idiay balay a sangsanguanan ket nakaariwawada pay a kas dagiti sanguanan ti gubat, gaputa dagiti nakibingbinglay ket pimmadasda a nangipagunay kadagiti katataoanda ket ekonomia a rekurso tapno makilaban ti naindagupan a gubat. Bababen ti gibus ti gubat, uppat kadagti kangrunaan nga imperial a bileg — dagiti Aleman, Ruso, Austro-Hungaro ken Otomano nga imperio — napaawanen. Dagiti simmaruno nga estado dagiti dua nga immuna a naibaga ket napukawanda kadagiti adu a teritorio, bayat a dagiti dua a naududi a naibaga ket sibubukelda a naiwarwar. Ti mapa ti tengnga a Europa ket nailadawan idi kadagiti nadumaduma a babbabassit nga estado.[14] Ti Liga dagitiPagilian ket naporma idi nga adda ti namnama a daytoy ket mangpawil ti sabali a kastoy a suppiat. Ti Europeano a nationalismo a pinarsua babaen ti gubat ken dagiti pannakabingbingay dagiti imperio, dagiti nagbanagan ti pannakaabak ti Alemania ken dagiti parikut ti Tulag iti Versailles ket naipannurotan a gapuanan a kontribusion ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat.[15]

Other Languages
Alemannisch: Erster Weltkrieg
беларуская (тарашкевіца)‎: Першая сусьветная вайна
emiliàn e rumagnòl: Prémma guèra mundièl
English: World War I
Esperanto: Unua mondmilito
estremeñu: I Guerra Mundial
Fiji Hindi: World War I
Gàidhlig: An Cogadh Mòr
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan
Bahasa Indonesia: Perang Dunia I
Basa Jawa: Perang Donya I
къарачай-малкъар: Биринчи дуния къазауат
Lëtzebuergesch: Éischte Weltkrich
مازِرونی: جهونی جنگ اول
Bahasa Melayu: Perang Dunia Pertama
မြန်မာဘာသာ: ပထမ ကမ္ဘာစစ်
Dorerin Naoero: Eaket Eb I
Nedersaksies: Eerste Wealdkrieg
नेपाल भाषा: तःहताः १
Nordfriisk: Iarst Wäältkrich
norsk nynorsk: Den fyrste verdskrigen
oʻzbekcha/ўзбекча: Birinchi jahon urushi
Patois: Wol Waar I
Plattdüütsch: Eerste Weltkrieg
qırımtatarca: Birinci Cian cenki
Simple English: World War I
slovenščina: Prva svetovna vojna
Soomaaliga: Dagaalkii koowaad
српски / srpski: Први светски рат
srpskohrvatski / српскохрватски: Prvi svjetski rat
Basa Sunda: Perang Dunya I
Türkmençe: Birinji jahan urşy
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى
vepsän kel’: Ezmäine mail'man voin
Volapük: Volakrig balid
žemaitėška: Pėrma svieta vaina