Sudan
English: Sudan

Republika ti Sudan
جمهورية السودان
Jumhūrīyat as-Sūdān

Wagayway ti Sudan
Wagayway
Kayarigan
Napili a pagsasao: النصر لنا
"Kukuatayo ti Panagballigi"
Nailian a kanta: نحن جند الله جند الوطن
"Nahnu Jund Allah Jund Al-watan"
Sudan  (nagisit nga asul)

– idiay Aprika  (nakusnaw nga asul ken nangisit a kolor dapo)
– idiay ti Kappon ti Aprika  (nakusnaw nga asul)

Kapitolio
Kadakkelan a siudadOmdurman[1][2]
Opisial a sasaoArabiko,
Ingles
Nagan dagiti umiliSudanes, Sudani, Taga-Sudan
GobiernoPederal a presidential a republika
• Presidente
Omar al-Bashir (NCP)
• Bise Presidente
Ali Osman Taha (NCP)
Adam Yousef (NCP)
LehislaturaNailian a Lehislatura
Konsilo dagiti Estado
Nailian nga Asermblia
Pannakabangon
• Nubian a pagpagarian
3500 BC
• Sennar a dinastia
1504[3]
• Naipagkaykaysa iti Ehipto
1821
• Anglo-Ehipsio Sudan
1899
• Wayawaya
1 Enero 1956
• Agdama a batay-linteg
9 Enero 2005
Kalawa
• Dagup
1,886,068 km2 (728,215 sq mi) (Maika-16)
Populasion
• senso idi 2008
30,894,000 (naisuppitan)[4] (Maika-40)
• Densidad
16.4/km2 (42.5/sq mi)
GDP (PPP)Karkulo ti 2011
• Dagup
$89.048-bilion[5]
• Tunggal maysa a tao
$2,495.902[5]
GDP (nominal)Karkulo ti 2012
• Dagup
$53.267 bilion[5]
• Tunggal maysa a tao
$2,496[5]
Gini (2009)35.3[6]
kalalainganna
HDI (2013)steady 0.473[7]
ababa · Maika-166
KuartaLibra ti Sudan (SDG)
Sona ti orasUTC+3 (Oras ti Daya nga Aprika)
• Kalgaw (DST)
UTC+3 (saan a mapalpaliiw)
Pormat ti petsaaa/bb/tttt
Pagmanehuankanawan
Kodigo ti panagtawag249
Kodigo ti ISO 3166SD
TLD ti internet.sd

Ti Sudan (Dengngeni/sˈdæn/ wenno /sˈdɑːn/;[8] Arabiko: السودان‎, as-Sūdān), opisial a ti Republika iti Sudan[9] (Arabiko: جمهورية السودان‎, Jumhūrīyat as-Sūdān), ken sagpaminsan a natawtawagan a kas ti Amianan a Sudan,[10][11][12] ket maysa a Arabo nga estado idiay Amianan nga Aprika (daytoy ket naipanuotan pay a kas paset ti Tengnga a Daya).[13] Daytoy ket nabeddengan babaen ti Ehipto iti amianan, ti Baybay Nalabbaga iti amainan a daya, ti Eritrea ken Etiopia iti daya, ti Abagatan a Sudan iti abagatan, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti abagatan alaud, ti Chad iti laud, ken ti Libya iti amianan a laud. Ti populasion ti Sudan ket ti nagtitiponan dagiti patneng nga agtataeng iti Tanap ti Nilo, ken dagiti kaputotan dagiti immalis manipud iti Arabiano a Peninsula. Gapu ti pamay-an a Arabisasion a kadawyan iti amin a kadagupan ti Arabo a lubong, ti Arabo a kultura ket isu tatan ti kaaduan idiay Sudan. Kaaduan ti populasion ti Sudan ket sumusurotda iti Islam. Ti Nilo ket bingbingayenna ti pagilian iti akindaya ken akinlaud a gugudua.[14]

Dagiti tattao ti Sudan ket addaanda ti atiddog a pakasaritaan a gumay-at manipud iti kina-ugma a naidebdedan iti pakasaritaan iti Ehipto. Ti Sudan ket nagsagsagaba ti sangapulo ket pito a tawtawen ti sibil a gubat idi las-ud ti Umuna a Sudanes a Sibil a Gubat (1955–1972) a sinarunuan babaen dagiti etniko, relihioso ken ekonomiko a suppiatan a nagbaetan dagiti Muslim nga Arabo iti Akin-amianan a Sudan ken ti kaaduannga animista ken Kristiano a Nilotes iti Abagatan a Sudan.[15][16] Daytoy ket gapuanan ti Maikadua a Sudanes a Sibil a Gubat idi 1983. Gapu kadagiti agtultuloy a politiko ken milisia a salisal, ti Sudan ket naagaw idi babaen iti awan ti natnatay a kudeta babaen ni koronel Omar al-Bashir idi 1989, a kalpasan daytoy ket nangirangarang kaniana a kas ti Presidente iti Sudan.[17] Ti sibil a gubat ket nagpatingga ti panakapirma ti maysa a Konprehensibo a Tulagan ti Kappia a nagited daytoy ti katurayan ti akin-abagatan idi a rehion ti pagilian. Kalpasan ti maysa a reperendum a natengngel idi Enero 2011, ti Abagatan a Sudan ket simmina idi 9 Hulio 2011 nga inpalubosan ti Sudan.[18][19]

Kameng daytoy ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Sudan ket mangtartaripato pay ti pannakaikamenna iti Kappon ti Aprika, ti Arabo a Liga, ti Organisasion oiti Islamiko a Pagtitinnulongan, ken ti Di nailinia a Tignay, ken agserserbi pay nga agpalpaliiw iti Organisason ti Sangalubongan a Komersio.[20] Ti kapitoliona ket ti Khartoum, a daytoy ket agserserbi a kas ti politiko, kultura ken komersio a sentro ti pagilian. Daytoy ket opisial a pederal a presidential a representatibo a demokrasia a republika, dagiti politika iti Sudan ket nawatiwat a naipanpanunotan babaen ti sangalubongan a komunidad nga adda ti kaunegan ti maysa a autoritariano a sistema gapu ti panagtengngel ti Partido ti Nailian a Kongresos (NCP) iti hudisiario, nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ti gobierno.[21]

Dagiti nagibasaran

  1. ^ "Populasion dagiti kapitolio a siudad ken dagiti siudad iti 100 000 wenno ad-adu pay nga agtataeng: ti kinaudi a magun-od a tawen, 1990–2009". Demograpiko a Libro ti Tawen 2009–2010. Nagkaykaysa aPagpagilian. 2011. pp. 288–289. Naala idi 12 Mayo 2012. (Tabla 8)
  2. ^ "Sudan: Dagiti estado, Dagiti kangrunaan a siudad, Dagiti ili ken Aglomerasion – Dagiti Estadistika ken Mapa iti Populasion ti Siudad". Populasion ti Siudad. 2011. Naala idi 12 Mayo 2012.
  3. ^ Rayah, Mubarak B. (1978). Sibilisasion ti Sudan. Demokratiko a Republika ti Sudan, Ministro ti Kultura ken Pakaammo. p. 64.
  4. ^ "Awan ragsak kadagiti senso ti Sudan". News24. 21 Mayo 2009. Naala idi 8 Hulio 2011.
  5. ^ a b c d "Sudan". Internasional a Pundo ti Panguartaan. Naala idi 21 Abril 2012.
  6. ^ "Gini Index". World Bank. Naala idi 2 Marso 2011.
  7. ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
  8. ^ "Sudan". Inggles a Diksionario ti Oxford. 1989. Naala idi 9 Hulio 2011.
  9. ^ "Sudan". CIA World Factbook. 2011. Naala idi 6 Enero 2011.
  10. ^ "Ti Amianan aSudan ket mangirugrugi ti baro a kuarta iti saan a nasayaat nga ekonomia". Al Bawaba. 25 Hulio 2011. Naala idi 6 Enero 2012.
  11. ^ "Nadaael dagiti Panangipatader kadagiti Simabaan idiay Amianan a Sudan gapu kadagiti umad-ado a Panaggulgulo". Compass Direct. 23 Agosto 2011. Naala idi 6 Enero 2012.
  12. ^ "Amianan a Sudan". Chr. Michelsen Institute. Naala idi 6 Enero 2012.
  13. ^ Davison, Roderic H. (1960). "Ayan kadi ti Tengnga a Daya?". Dagiti Ganganaet a Panakibiang. 38 (4): 665–675. 10.2307/20029452.
  14. ^ Collins, Robert O (2008). Ti Pakasaritaan iti Moderno a Sudan. Pagmaldita ti Unibersidad ti Cambridge ( Cambridge, Nagkaykaysa a Pagarian; Siudad ti New York). ISBN 978-0-521-85820-5.
  15. ^ Shami, Seteney Khalid; Herrera, Linda (1999). Nagbaetan ti Pagikabilan ken Testo , "Dagiti Etiko a Narikut a Kasasaad iti Panagsukimat kadagiti Sudanes idiay Ehipto: Agpatpataud kadagiti Pannakaammo a maipanggep ti Publiko ken ti Pribado" babaen ni Anita Hausermann Fabos. Amerikano nga Unibersidad iti Cairo a Pagmalditan (Cairo). p. 100. ISBN 978-977-424-548-0.
  16. ^ Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (2007). Sudan — Kalpasan ti Suppiat a Panagusig ti Enbironmento. Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (Nairobi). p. 35. ISBN 978-92-807-2702-9.
  17. ^ Staff writer (14 Hulio 2008). "Factbox — Presidente ti Sudan Omar Hassan al-Bashir". Reuters. Naala idi 8 Enero 2011.
  18. ^ McDoom, Opheera (7 Pebrero 2011). "Ti Abagatan a Sudan ket nagbutos ti panakawayawaya babaen ti guedday". Reuters.uk.reuters.com. Naala idi 7 Pebrero 2011.
  19. ^ Fick, Maggie (9 Hulio 2011). "Naipangato ti baro a wagayway: Nagrambak ti Abagatan a Sudan ti Panakaipasngayna". Atlanta Journal-Constitution. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-07-11. Naala idi 9 Hulio 2011.
  20. ^ "The World Factbook: Sudan". 1553-8133. Naala idi 10 Hulio 2011.
  21. ^ The New York Times. 16 Marso 1996. p. 4.
Other Languages
Acèh: Sudan
Адыгэбзэ: Судан
адыгабзэ: Судан
Afrikaans: Soedan
Akan: Sudan
Alemannisch: Sudan
አማርኛ: ሱዳን
Ænglisc: Sudan
العربية: السودان
aragonés: Sudán
ܐܪܡܝܐ: ܣܘܕܐܢ
arpetan: Sodan
asturianu: Sudán
Avañe'ẽ: Sudano
azərbaycanca: Sudan
تۆرکجه: سودان
bamanankan: Sudan
বাংলা: সুদান
Bahasa Banjar: Sudan
Bân-lâm-gú: Sudan
башҡортса: Судан
беларуская: Судан
беларуская (тарашкевіца)‎: Судан
भोजपुरी: सूडान
Bikol Central: Sudan
български: Судан
Boarisch: Sudan
བོད་ཡིག: སུའུ་ཏན།
bosanski: Sudan
brezhoneg: Soudan
буряад: Судан
català: Sudan
Чӑвашла: Судан
Cebuano: Sudan
čeština: Súdán
Chavacano de Zamboanga: Sudán
Chi-Chewa: Sudan
chiShona: Sudan
corsu: Sudan
Cymraeg: Swdan
dansk: Sudan
davvisámegiella: Sudan
Deitsch: Sudan
Deutsch: Sudan
ދިވެހިބަސް: ސޫދާން
dolnoserbski: Sudan
डोटेली: सुडान
eesti: Sudaan
Ελληνικά: Σουδάν
English: Sudan
español: Sudán
Esperanto: Sudano
estremeñu: Sudán
euskara: Sudan
eʋegbe: Sudã
فارسی: سودان
Fiji Hindi: Sudan
føroyskt: Sudan
français: Soudan
Frysk: Sûdan
Gaeilge: An tSúdáin
Gaelg: Yn Toodaan
Gagauz: Sudan
Gàidhlig: Sudan
galego: Sudán
ГӀалгӀай: Судан
Gĩkũyũ: Sũdana
ગુજરાતી: સુદાન
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: सुदान
客家語/Hak-kâ-ngî: Sudan
한국어: 수단
Hausa: Sudan
հայերեն: Սուդան
हिन्दी: सूडान
hornjoserbsce: Sudan
hrvatski: Sudan
Ido: Sudan
Igbo: Sudan
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: সুদান
Bahasa Indonesia: Sudan
interlingua: Sudan
Interlingue: Sudan
Ирон: Судан
isiZulu: ISudan
íslenska: Súdan
italiano: Sudan
עברית: סודאן
Basa Jawa: Sudan
Kabɩyɛ: Sudaanɩ
ಕನ್ನಡ: ಸುಡಾನ್
Kapampangan: Sudan
ქართული: სუდანი
қазақша: Судан
kernowek: Soudan
Kinyarwanda: Sudani
Kiswahili: Sudan
Kongo: Sudan
Kreyòl ayisyen: Soudan
kurdî: Sûdan
Кыргызча: Судан
кырык мары: Судан
Ladino: Sudan
Latina: Sudania
latviešu: Sudāna
Lëtzebuergesch: Sudan
лезги: Судан
lietuvių: Sudanas
Ligure: Sudan
Limburgs: Soedan
lingála: Sudani
Lingua Franca Nova: Sudan
Livvinkarjala: Sudan
la .lojban.: sudan
Luganda: Sudaani
lumbaart: Sudan
magyar: Szudán
македонски: Судан
Malagasy: Sodana
മലയാളം: സുഡാൻ
Malti: Sudan
मराठी: सुदान
მარგალური: სუდანი
مصرى: السودان
مازِرونی: سودان
Bahasa Melayu: Sudan
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sudan
монгол: Судан
မြန်မာဘာသာ: ဆူဒန်နိုင်ငံ
Nāhuatl: Sudan
Dorerin Naoero: Tudan
Nederlands: Soedan
Nedersaksies: Soedan
नेपाली: सुडान
नेपाल भाषा: सुदान
日本語: スーダン
нохчийн: Судан
Nordfriisk: Sudaan
Norfuk / Pitkern: Sudan
norsk: Sudan
norsk nynorsk: Sudan
Novial: Sudan
occitan: Sodan
ଓଡ଼ିଆ: ସୁଦାନ
Oromoo: Sudaan
oʻzbekcha/ўзбекча: Sudan
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੁਡਾਨ
पालि: सूडान
پنجابی: سوڈان
Papiamentu: Sudan
پښتو: سوډان
Patois: Sudan
Piemontèis: Sudan
Plattdüütsch: Sudan
polski: Sudan
português: Sudão
Qaraqalpaqsha: Sudan
qırımtatarca: Sudan
română: Sudan
rumantsch: Sudan
Runa Simi: Sudan
русиньскый: Судан
русский: Судан
саха тыла: Судаан
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱩᱫᱟᱱ
Gagana Samoa: Sudan
संस्कृतम्: सूडान
Sängö: Sudäan
sardu: Sudan
Scots: Sudan
Seeltersk: Sudan
Sesotho: Sudan
Sesotho sa Leboa: Sudan
shqip: Sudani
sicilianu: Sudan
Simple English: Sudan
SiSwati: ISudani
slovenčina: Sudán
slovenščina: Sudan
ślůnski: Sudan
Soomaaliga: Suudaan
کوردی: سوودان
српски / srpski: Судан
srpskohrvatski / српскохрватски: Sudan
Basa Sunda: Sudan
suomi: Sudan
svenska: Sudan
Tagalog: Sudan
தமிழ்: சூடான்
Taqbaylit: Sudan
tarandíne: Sudan
татарча/tatarça: Судан
తెలుగు: సూడాన్
ትግርኛ: ሱዳን
тоҷикӣ: Судон
Türkçe: Sudan
Türkmençe: Sudan
Thuɔŋjäŋ: Thudän
українська: Судан
اردو: سوڈان
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سۇدان
Vahcuengh: Sudan
vèneto: Sudan
vepsän kel’: Sudan
Tiếng Việt: Sudan
Volapük: Sudän
Võro: Sudaan
文言: 蘇丹
Winaray: Sudan
Wolof: Sudaan
吴语: 苏丹
Xitsonga: Sudan
ייִדיש: סודאן
Yorùbá: Sudan
粵語: 蘇丹
Zazaki: Sudan
Zeêuws: Soedan
žemaitėška: Sodans