Holokausto

Linia dagiti bangkay dagiti naibalod idiay Lager Nordhausen, ti maysa a Gestapo a kampo. Daytoy a ladawan ket agipakpakita kadagiti kagudua ti bangbangkay dagiti naibalod a natay gapu ti bisin wenno pinaltugan dagiti tattao ti Gestapo idiay Alemania.

Ti Holokausto (manipud iti Griego ὁλόκαυστος holókaustos: hólos, "sibubukel" ken kaustós, "napuoran"),[1] a naamammoan pay a kas ti Shoah (Hebreo: השואה, HaShoah, "didigra"; Yidish: חורבן, Churben wenno Hurban,[2] manipud iti Hebreo para iti "panagdadael"), ket isu daytoy idi ti panagpatay tipuli kadagiti agaru nga innem a riwriw a Europeano a Hudio idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti maysa a programa iti sistematiko a tinalgedan ti estado a panagpapatay babaen ti Nazi nga Alemania, nga indauloan babaen ni Adolf Hitler, kadagiti amin a nasakupan ti Nazi a teritorio.[3] Kadagiti siam a riwriw a Hudio a nagtaeng idiay Europa sakbay ti Holokausto, agarup a dua apagkatlo ti nakanibusan.[4] A naisangsangayan, dagiti sumurok a maysa a riwriw a Hudio nga ub-ubing ket pinatay iti Holokausto, a kas dagiti pay agarup a dua ariwriw a Hudio a babbai ken tallo a riwriw a Hudio a lallaki.[5][6]

Adda dagiti eskolar a namatmati a ti panakailawlawag ti Holokausto kent nasken a mairaman ti panagpaty ti puli dagiti Nazi kadagiti riwriw a tatao kadagiti sabsabali a grupo, a mairaman ti Romani, dagiti kumanigid, Sobiet a balud iti gubat, Polako ken dagiti Sobiet a paisano, dagiti bakla, dagiti tattao a nabaldado, Saksi ni Hehoba ken dagiti dadduma pay a politiko ken relihiosa a kinasuppiat, a rimsua nga awan ti giddiatan no dagitoy ket Aleman wenno saan nga Aleman nga etniko a taudan. Ti panagusar daytoy a panagipalpalawag, tti dagup a bilang dagiti biktima ti Holokausto ket nagbaetan ti 11 a riwriw ken 17 a riwriw a tattao.[7]

Ti panagdadames ken panagpatay ti puli ket naiyaddang a naaramid. Dagiti nadumaduma alinteg a mangikkat kadagiti Hudio manipud iti sibila kagimongan, most a naisangsangayan ti Linlinteg a Nuremberg, ket inaramid ti Nazi nga Aleaman sakbay ti rugi ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti konsetrasion akampo ket naipatakder a dagiti naibalud ket naisuheto kadagiti obra a panagtagabu aginggana dagitoy ket natayda iti panakabannog wenno sakit. Kadagiti baro a lugar a pinarukma ti Alemania idiay dumaya a Europa, dagiti espesial a unit a tinawtawgan a ti Einsatzgruppen ket pimmatay kadagiti Hudio ken dagiti politiko a kasupiat kadagiti masa apanagpaltuog. Dagiti simmakop ket nagitunton kadagiti Hudio ken Romana maibalud kadagiti napunno ti tao a gueto sakbal a maipatulod dagitoy babaen ti tren kadagiti pagpatayana kampo , no dagitoy nga agbiagda kadagiti panagbanniaga, kaaduan kadagitoy ket pinatay kadagiti alingasaw a kamara.

Tunngal maysa a ima ti burokrasia ti Nazi nga Alemania ket nairaman kadagiti [[lohistiko] a nangiturong kadagiti pinakapatay ti puli, a nagpabalin ti Maikatlo a Reich ti tinawtawagan ti maysa a Holokausto nga eskolar iti "maysa a panagpatay ti puli nga estado".[8] Adda dagiti paggiddiatan ti kapanunotan no mano kadagita populasion ti Alemania ti nakaamo iti daytoy a pannakikumplot ti gobierno para iti Hudsio a populasion. Kaaduan kadagiti historiador ket nagitunton a dagiti sibil a populasion ket saanda nga ammo dagiti dakes a nararamid, a naipangpangruna dagiti panagipatayan a kampo, a dagitoy ket mabirukan iti ruar ti Alemania a nasakupan ti Nazi nga Europa. Ti historiador a ni Robert Gellately, ket nupay kasta, ket nangtunton a ti gobierno ket saana nagilimed iti daytoy a pannakikumplot babaen ti midia, ken dagiti paisano ket ammoda dagiti tunggal maysa nga aspeto malaksid para iti panagusar ti alingasaw a kamara.[9] Dagiti naisangsangayan a naipakasaritaan nga ebidensia ket mangitudo ti kapanunutan a ti kaaduan kadagiti biktima ti Holokausto, sakbay ti panakaitalawda kadagiti kampo, ket saanda nga ammo iti gasat nga agur-uray kaniada, wenno saanda a namatmati; naregtada a namatmati nga isuda ket maiyakar kadagiti sabali a pagnaedan.[10]

Etimolohia ken panagusar iti termino

Ti termino a holokausto ket manipud iti Griego a balikas a holókauston, timaysa a ayup a sakripisio a maidaton ti maysa a dios a ti sibubukel nga (holos) ayup ket kompleto a mapuoran (kaustos).[11] Pra kadagiti giasot a tawtawen, ti balikas a "holokausto" ket inus-usar di ti Ingles a mangitudo kadagiti nalatak a nadawel a panagpapatay, ngem manipud idi panawen ti 1960, ti termino ket nagbalin nga inusar baben dagiti eskolar ken nadayeg a mannurat a nailaslasin a panagpatay ti puli dagiti Hudio.[12] Ti menor a seria a pabuya a ket naipammadayawan ti panangiyamammo ti daytoy a termino kadagiti sapasap a panangisao manipud idi 1978.[13]

Ti bibliko a balikas a Shoah (שואה) (naipaletra pay a Sho'ah ken Shoa), a kayatna a sawen ket "kalamidad", ket nagbalin a pagalagadan ti Hebreo a termino para iti Holokausto a naspsapa ngem idi panawen ti 1940, a naipangpangruna idiay Europa ken Israel.[14] Ti Shoah ket kakaykata babaen dagiti adu a Hudio gapu kadagiti adu a rason, a mairaman ti makapagura a teolohiko a tabas ti balikas a "holokausto", nga itudoda ti Griego a pagano nga ugali.[15]

Dagiti Nazi ket nagus-usar ti maysa a eupemistiko a panangisao, ti " Kinaudi a Papakailawlawagan ti Hudio a Saludsod" (Aleman: Endlösung der Judenfrage), ken ti panangisao a "Kinaudi a Papakailawlawagan" ket nawatiwat a naus-usar a kas termino para iti panagpatay ti puli kadaigit Hudio. Dagiti Nazi ket inus-usarda pay ti panagisao a "lebensunwertes Leben" ( Biag a di napateg ti Biag) iti panangpadas a panagitag-ay dagiti panagpapatay.

Other Languages
Afrikaans: Holocaust
አማርኛ: ሆሎኮስት
Ænglisc: Eallbærnet
العربية: الهولوكوست
aragonés: Holocausto
asturianu: Holocaustu
azərbaycanca: Holokost
تۆرکجه: هولوکاست
Bân-lâm-gú: Holocaust
башҡортса: Холокост
беларуская: Халакост
беларуская (тарашкевіца)‎: Галакост
български: Холокост
Boarisch: Holocaust
bosanski: Holokaust
brezhoneg: Loskaberzh
буряад: Холокост
català: Holocaust
Чӑвашла: Холокост
čeština: Holokaust
chiShona: Rushigido
Cymraeg: Yr Holocost
dansk: Holocaust
Deutsch: Holocaust
eesti: Holokaust
Ελληνικά: Ολοκαύτωμα
English: The Holocaust
español: Holocausto
Esperanto: Holokaŭsto
euskara: Holokaustoa
فارسی: هولوکاست
Fiji Hindi: The Holocaust
føroyskt: Holocaust
français: Shoah
Frysk: Holokaust
Gaeilge: Uileloscadh
Gàidhlig: Uile-losgadh
galego: Holocausto
한국어: 홀로코스트
հայերեն: Հոլոքոստ
hornjoserbsce: Holocaust
hrvatski: Holokaust
Bahasa Indonesia: Holokaus
interlingua: Holocausto
íslenska: Helförin
italiano: Olocausto
עברית: השואה
Basa Jawa: Holocaust
Kabɩyɛ: Soowa (Shoah)
Kapampangan: Holocaust
ქართული: ჰოლოკოსტი
қазақша: Холокост
kernowek: Loskaberth
kurdî: Holokost
Кыргызча: Холокост
Ladino: Olokósto
Latina: Soa
latviešu: Holokausts
Lëtzebuergesch: Holocaust
лезги: Холокост
lietuvių: Holokaustas
magyar: Holokauszt
македонски: Холокауст
Malti: L-Olokawst
მარგალური: ჰოლოკოსტი
مازِرونی: هولوکاست
Bahasa Melayu: Holokus
Mirandés: Houlocausto
монгол: Холокост
Nederlands: Holocaust
नेपाल भाषा: होलोकस्ट
norsk: Holocaust
norsk nynorsk: Holocaust
occitan: Olocaust
олык марий: Холокост
oʻzbekcha/ўзбекча: Holokost
پنجابی: ہولو کاسٹ
Patois: Di Olokaas
Piemontèis: Olocàust
Plattdüütsch: Schoah
português: Holocausto
română: Holocaust
Romani: Holokausto
rumantsch: Holocaust
Runa Simi: Ulukawstu
русиньскый: Голокауст
русский: Холокост
саха тыла: Холокост
sardu: Olocàustu
Scots: Holocaust
Seeltersk: Holocaust
shqip: Holokausti
sicilianu: Olucaustu
Simple English: The Holocaust
slovenčina: Holokaust
slovenščina: Holokavst
Soomaaliga: Holokost
کوردی: ھۆلۆکۆست
српски / srpski: Холокауст
srpskohrvatski / српскохрватски: Holokaust
suomi: Holokausti
svenska: Förintelsen
Tagalog: Holocaust
татарча/tatarça: Holokost
Türkçe: Holokost
українська: Голокост
Tiếng Việt: Holocaust
Võro: Holokaust
Winaray: An Holokausto
Zazaki: Holokost
žemaitėška: Huoluokausts