Chile
English: Chile

Republika ti Chile

República de Chile  (Espaniol)
Wagayway ti Chile
Wagayway
Eskudo
Napili a pagsasao: 
  • "Por la razón o la fuerza" (Espaniol)
  • "By right or might" [1]
Nailian a kanta: 
Nailian a kanta ti Chile
Naipakita ti Chile shown iti nangisit a berde; naipakita it napusasaw a berde ti tinunton ngem saan a mabigbig a Teritorio ti Antartiko.
Naipakita ti Chile shown iti nangisit a berde; naipakita it napusasaw a berde ti tinunton ngem saan a mabigbig a Teritorio ti Antartiko.
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Santiagoa
33°26′S 70°40′W / 33°26′S 70°40′W / -33.433; -70.667
Nailian a pagsasaoEspaniol
Nagan dagiti umiliChileno, Taga-Chile
GobiernoUnitario a presidensial a batay-linteg a republika
• Presidente
Michelle Bachelet
LehislaturaNailian a Kongreso
Senado
Kamara dagiti Deputado
Wayawaya 
manipud iti Espania
• Umuna Hunta ti Gobierno
18 Septiembre1810
• Nairangarang
12 Pebrero 1818
• Nabigbig
25 April 1844
• Agdama a Batay-linteg
11 Septiembre 1980
• Nagpatingga ti diktadora ti militar
5 Oktubre 1988
• Transision ti demokrasia iti Chile
11 Marso 1990
Kalawa
• Dagup
756,096.3 km2 (291,930.4 sq mi) (Maika-38)
• Danum (%)
1.07b
Populasion
• Karkulo idi 2015
18,006,407[2] (Maika-62)
• Senso idi 2012
16,341,929[3]
• Densidad
24/km2 (62.2/sq mi) (Maika-194)
GDP (PPP)Karkulo ti 2014
• Dagup
$410.277 billion[4] (Maika-42)
• Tunggal maysa a tao
$23,165[4] (Maika-53)
GDP (nominal)Karkulo ti 2014
• Dagup
$264.095 bilion[4] (Maika-38)
• Tunggal maysa a tao
$14,911[4] (Maika-49)
Gini (2011)positive decrease 50.3[5]
nangato
HDI (2013)increase 0.822[6]
nangato unay · Maika-41
KuartaPisos (CLP)
Sona ti orasUTC−3 ken −5 (CLT ken EASTc)
Pagmanehuankanawan
Kodigo ti panagtawag+56
Kodigo ti ISO 3166CL
TLD ti internet.cl
  1. Ti Lehislatura ket naikuartel idiay Valparaíso.
  2. Mairaman ti Easter Island ken Isla Sala y Gómez; saan a mairaman ti 1,250,000 kuadrado kilometro (480,000 sq mi) iti teritorio a tinunton idiay Antartika.

Ti Chile (Espaniol: [ˈtʃile]), opisial a ti Republika ti Chile, ket ti pagilian iti Abagatan nga Amerika a mangsakop iti ababa ken atiddog, akikid a pirgis ti daga a nagbaetan ti Andes iti daya ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Daytoy ket beddenganna ti Peru iti amianan, ti Bolivia iti amianan a daya, ti Arhentina iti daya, ken ti Pasahe Drake iti adayo nga abagatan. Ti teritorio ti Chile ket mairaman dagiti isla ti Pasipiko ti Juan Fernández, Salas y Gómez, Desventuradas, ken Easter Island idiay Oceania. Tuntonen pay ti Chile iti agarup a 1,250,000 kuadrado kilometro (480,000 sq mi) iti Antartika, urayno amin a panagtunton ket nasuspende babaen ti Tulag ti Antartiko.

Ti namaga a Disierto Atacama idiay akin-amianan a Chile ket aglaon kadagiti adu a kinabaknang iti mineral, a naipangpangruna ti gambang. Ti bassit met laeng a lugar iti tengnga ket kaaduan iti termino iti populasion ken dagiti rekurso iti agrikultura, ken daytoy ti sentro ti kultura ken politika a dimmakkelan ti Chile idi naladaw a maika-19 a siglo idi inkorporadona dagiti rehion ti amianan ken abagatan. Ti akin-abagatan a Chile ket nabaknang kadagiti kabakiran ken dagiti daga a pagaraban, ken mangipakaita kadagiti agsasaruno a bulkan ken dagiti danaw . Ti akin-abagatan nga aplaya ket labirinto dagiti piordo, sabangan ken dagiti kanal, dagiti agtirtiritir a peninsula, ken dagiti isla.[7]

Atacama

Pinarukma ken kinolonia ti Espania ti Chile idi tengnga ti maika-16 a siglo, ken sinukatanda ti turay ti Inca idiay akin-amianan a Chile, ngem napaay a nangparukma dagiti nawaya a Mapuche a nagtagtagitao ti abagatan a tengnga a Chile. Kalpasan ti panagirangarang ti wayawaya manipud iti Espania idi 1818, rimmuar ti Chile kadagiti tawen ti 1830 a kas relatibo a natalinaay nga autoritariano a republika. Idi maika-19 a siglo, nakakita ti Chile iti nasayaat a panagdur-as ti ekonomia, ken nangipatingga daytoy iti resistansia dagiti Mapuche kadagiti tawen ti 1880 ken nakagun-od iti agdama a teritoriona iti amianan iti Gubat ti Pasipiko (1879–83) kalpasan ti panangabakna iti Peru ken Bolivia.[8] Kadagiti naladaw a tawen ti 1960 ken dagiti nasapa a tawen ti 1970, nakasanay ti pagilian iti nakaro a kanigid-kanawan a politikal a polarisasion ken riribuk. Daytoy a pasamak ket nagbanagan ti kudeta ti Chile ti 1973 a nangparmek iti kanawan a payak a gobierno ni Salvador Allende ken nakaitakderan ti nagpaut iti 16 a tawen a kanawan a payak a diktadura ti militar a nakatayan wenno nakapukawan dagiti ad-adu ngem 3,000 a tattao. Ti turay nga indaluan babaen ni Augusto Pinochet ket nagpatingga idi 1990 kalpasan iti pannakaabakna iti reperendum iti 1988 ken sinaruno babaen ti kumaduaan ti sentro a kanawan a nagturay kadagiti uppat a presidensia aginggana idi 2010.

Mapa dagiti tallo a lugar a mangbingay iti teritorio ti Chile:
Iti asul: Koninental a Chile.
Iti nalabbasit: Insular a Chile.
Iti berde: Antarctiko a Chile.

Dagiti nagibasaran

  1. ^ "100 peso Coin". Central Bank of Chile. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 10 Mayo 2012. Naala idi 16 Septiembre 2012.
  2. ^ "CIFRAS DE ENVEJECIMIENTO Y MIGRACIÓN MUESTRAN UN CHILE DISTINTO AL DE HACE UN DECENIO". POBLACIÓN PAÍS Y REGIONES – ACTUALIZACIÓN 2002–2012. National Statistics Institute (Chile). 4 Septiembre 2014. Naala idi 4 Septiembre 2014.
  3. ^ "Revisión del cuestionado Censo 2012 reduce población chilena a 16.341.929" (iti Espaniol). Emol. Naala idi 26 Pebrero 2014.
  4. ^ a b c d "Chile". International Monetary Fund web site. Oktubre 2014. Naala idi 24 Oktubre 2014.
  5. ^ "Society at a Glance : Social Indicators OECD" (PDF). OECD. Oktubre 2012. Naala idi 28 Oktubre 2013.
  6. ^ "2014 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2014. pp. 21–25. Naala idi 27 Hulio 2014.
  7. ^ "Bureau of Western Hemisphere Affairs, Background Note: Chile". United States Department of State. 16 Disiembre 2011.
  8. ^ "Chile". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Naala idi 17 Pebrero 2014.

Adu pay a mabasbasa

  • Simon Collier and William F. Sater, A History of Chile, 1808–1894, Cambridge University Press, 1996
  • Paul W. Drake, and others., Chile: A Country Study, Library of Congress, 1994
  • Luis Galdames, A History of Chile, University of North Carolina Press, 1941
  • Brian Lovemen, Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism, 3rd ed., Oxford University Press, 2001
  • John L. Rector, The History of Chile, Greenwood Press, 2003

Dagiti akinruar a silpo

Midia a mainaig iti Chile iti Wikimedia Commons
Pakaammo ti panagbiahe idiay Chile manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

Other Languages
Acèh: Chili
Адыгэбзэ: Чили
адыгабзэ: Чили
Afrikaans: Chili
Akan: Chile
Alemannisch: Chile
አማርኛ: ቺሌ
Ænglisc: Cile
Аҧсшәа: Чили
العربية: تشيلي
aragonés: Chile
ܐܪܡܝܐ: ܬܫܝܠܝ
armãneashti: Cile
arpetan: Ch·ili
অসমীয়া: চিলি
asturianu: Chile
Avañe'ẽ: Chíle
авар: Чили
Aymar aru: Chili
azərbaycanca: Çili
تۆرکجه: شیلی
bamanankan: Chile
বাংলা: চিলি
Banjar: Cili
Bân-lâm-gú: Chile
Basa Banyumasan: Chile
башҡортса: Чили
беларуская: Чылі
беларуская (тарашкевіца)‎: Чылі
भोजपुरी: चिली
Bikol Central: Tsile
Bislama: Chile
български: Чили
Boarisch: Chile
བོད་ཡིག: ཅི་ལི།
bosanski: Čile
brezhoneg: Chile
буряад: Чили
català: Xile
Чӑвашла: Чили
Cebuano: Tśile
čeština: Chile
Chamoru: Chile
Chavacano de Zamboanga: Chile
Chi-Chewa: Chile
chiShona: Chile
chiTumbuka: Chile
corsu: Cile
Cymraeg: Tsile
dansk: Chile
davvisámegiella: Chile
Deitsch: Chile
Deutsch: Chile
ދިވެހިބަސް: ޗިލީ
dolnoserbski: Chilska
डोटेली: चिली
ཇོང་ཁ: ཅི་ལེ
eesti: Tšiili
Ελληνικά: Χιλή
emiliàn e rumagnòl: Cîl
English: Chile
эрзянь: Чили Мастор
español: Chile
Esperanto: Ĉilio
estremeñu: Chili
euskara: Txile
eʋegbe: Chile
فارسی: شیلی
Fiji Hindi: Chile
føroyskt: Kili
français: Chili
Frysk: Sily
Fulfulde: Ciile
furlan: Cile
Gaeilge: An tSile
Gagauz: Çili
Gàidhlig: An t-Sile
galego: Chile
贛語: 智利
Gĩkũyũ: Chile
گیلکی: شيلي
ગુજરાતી: ચીલી
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍃𐌾𐌹𐌻𐌴𐌹
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: चिली
客家語/Hak-kâ-ngî: Chile
한국어: 칠레
Hausa: Chile
Hawaiʻi: Kile
հայերեն: Չիլի
हिन्दी: चिली
hornjoserbsce: Chilska
hrvatski: Čile
Ido: Chili
Igbo: Chile
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: চিলি
Bahasa Indonesia: Chili
interlingua: Chile
Interlingue: Chile
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᓕ
Iñupiak: Cili
Ирон: Чили
isiXhosa: IChile
isiZulu: ITshile
íslenska: Síle
italiano: Cile
עברית: צ'ילה
Jawa: Cilé
Kabɩyɛ: Silii
kalaallisut: Chile
ಕನ್ನಡ: ಚಿಲಿ
Kapampangan: Chile
къарачай-малкъар: Чили
ქართული: ჩილე
kaszëbsczi: Chile
қазақша: Чили
kernowek: Chile
Kinyarwanda: Shili
Kirundi: Chili
Kiswahili: Chile
коми: Чили
Kongo: Chile
Kreyòl ayisyen: Chili
kriyòl gwiyannen: Chili
kurdî: Şîle
Кыргызча: Чили
кырык мары: Чили
Ladino: Chile
лакку: Чилй
لۊری شومالی: شیلی
latgaļu: Čile
Latina: Chilia
latviešu: Čīle
Lëtzebuergesch: Chile
лезги: Чили
lietuvių: Čilė
Ligure: Cile
Limburgs: Chili
lingála: Shíle
Lingua Franca Nova: Txile
Livvinkarjala: Čili
la .lojban.: tciles
Luganda: Chile
lumbaart: Cile
magyar: Chile
मैथिली: चिली
македонски: Чиле
Malagasy: Silia
മലയാളം: ചിലി
Malti: Ċili
Māori: Hiri
मराठी: चिली
მარგალური: ჩილე
مصرى: تشيلى
مازِرونی: شیلی
Bahasa Melayu: Chile
Minangkabau: Chili
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Chile
Mirandés: Chile
мокшень: Чиле
монгол: Чили
Nāhuatl: Chile
Dorerin Naoero: Tsire
Na Vosa Vakaviti: Chile
Nederlands: Chili
Nedersaksies: Chili
नेपाली: चिली
नेपाल भाषा: चिली
日本語: チリ
Napulitano: Cile
нохчийн: Чили
Nordfriisk: Chiile
Norfuk / Pitkern: Chili
norsk: Chile
norsk nynorsk: Chile
Nouormand: Chili
Novial: Chile
occitan: Chile
олык марий: Чили
ଓଡ଼ିଆ: ଚିଲି
Oromoo: Chiilii
oʻzbekcha/ўзбекча: Chili
ਪੰਜਾਬੀ: ਚਿਲੀ
पालि: चिले
Pälzisch: Chile
Pangasinan: Chile
پنجابی: چلی
Papiamentu: Chile
پښتو: چیلی
Patois: Chili
Перем Коми: Чили
ភាសាខ្មែរ: ឈីលី
Picard: Kili
Piemontèis: Cile
Tok Pisin: Sili
Plattdüütsch: Chile
polski: Chile
Ποντιακά: Χιλε
português: Chile
Qaraqalpaqsha: Chili
qırımtatarca: Çile
reo tahiti: Tīri
Ripoarisch: Chile
română: Chile
romani čhib: Chile
rumantsch: Chile
Runa Simi: Chili
русиньскый: Чіле
русский: Чили
саха тыла: Чиили
Sakizaya: Chile
Gagana Samoa: Shili
संस्कृतम्: चिलि
Sängö: Shilïi
sardu: Cile
Scots: Chile
Seeltersk: Chile
Sesotho: Chile
Sesotho sa Leboa: Chile
Setswana: Chile
shqip: Kili
sicilianu: Cili
Simple English: Chile
سنڌي: چلي
SiSwati: IShile
slovenčina: Čile
slovenščina: Čile
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Чилє
ślůnski: Czile
Soomaaliga: Jili
کوردی: چیلی
Sranantongo: Sili
српски / srpski: Чиле
srpskohrvatski / српскохрватски: Čile
Sunda: Cilé
suomi: Chile
svenska: Chile
Tagalog: Chile
தமிழ்: சிலி
Taqbaylit: Cili
tarandíne: Cile
татарча/tatarça: Чили
తెలుగు: చిలీ
tetun: Xile
ትግርኛ: ቺሌ
тоҷикӣ: Чили
lea faka-Tonga: Sile
ᏣᎳᎩ: ᏥᎵ
Tsetsêhestâhese: Chile
Tshivenda: Shile
ತುಳು: ಚಿಲಿ
Türkçe: Şili
Türkmençe: Çili
Twi: Kyili
тыва дыл: Чили
Thuɔŋjäŋ: Cile
удмурт: Чили
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Chili
українська: Чилі
اردو: چلی
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: چىلى
Vahcuengh: Chile
vèneto: Ciłe
vepsän kel’: Čili
Tiếng Việt: Chile
Volapük: Cilän
Võro: Tsiili
walon: Tchili
文言: 智利
West-Vlams: Chili
Winaray: Chile
Wolof: Sili
吴语: 智利
Xitsonga: Chile
ייִדיש: טשילע
Yorùbá: Tsílè
粵語: 智利
Zazaki: Şili
Zeêuws: Chili
žemaitėška: Čilė
中文: 智利