Abagatan a Korea

Republika iti Korea
대한민국
大韓民國
Daehanminguk
Wagayway ti Abagatan a Korea
Wagayway
Kayarigan
Napili a pagsasao: 
홍익인간; 弘益人間
Ilokano: Pagimbagan a nasekkeg ti nagtagitaoan a lubong (saan nga opisial)
Nailian a kanta: 
(애국가; 愛國歌)
(tr.: "Aegukga")
(Ilokano: Patriotika a Kanta)
Lokasion ti Abagatan a Korea
Kapitolio
ken kadakkelan a siudad
Seoul
37°33′N 126°58′E / 37°33′N 126°58′E / 37.550; 126.967
Opisial a sasaoKoreano
Opisial a naisuratanHangul
Hanja
Grupgrupo ti etniko Koreano (99.99%)[1]
Nagan dagiti umiliAbagatan a Koreano, Koreano
GobiernoUnitario a presidensial
a batay-linteg a republika
• Presidente
Moon Jae-in
• Kangrunaan a Ministro
Hwang Kyo-ahn
• Tagabitla
Park Hee-tae
LehislaturaNailian a Gimong
Panakabangon
Kalawa
• Dagup
100,210 km2 (38,690 sq mi) (Maika-109)
• Danum (%)
0.3
Populasion
• Karkulo idi 2010
48,875,000[2] (Maik-24)
• Densidad
491/km2 (1,271.7/sq mi) (Maika-21)
GDP (PPP)Karkulo ti 2011
• Dagup
$1.556 trillion[3] (Maika-12)
• Tunggal maysa a tao
$31,753[3] (Maika-26)
GDP (nominal)Karkulo ti 2011
• Dagup
$1.163 trillion[3] (Maika-15)
• Tunggal maysa a tao
$23,749[3] (Maika-32)
Gini (2011)31.1[4]
kalalainganna
HDI (2013)increase 0.891[5]
nangato unay · Maika-15
KuartaWon ti Abagatan a Korea (₩) (KRW)
Sona ti orasPagalagadan nga Oras ti Korea (UTC+9)
• Kalgaw (DST)
saan a masururot (UTC+9)
Pormat ti petsayyyy년 mm월 dd일
yyyy/mm/dd (CE)
Agmaneho itikanawan
Kodigo ti panagtawag82
Kodigo ti ISO 3166KR
TLD ti internet.kr, .한국
  1. Kinuti a telepono a sistema CDMA, WCDMA, HSDPA ken WiBro
  2. Domestiko a paggappuan ti elektrisidad 220V/60 Hz, CEE 7/7 pakailusogan

Ti Abagatan a Korea (Maipanggep iti daytoy nga úni denggen ), opisial a ti Republika iti Korea (Koreano: Daehan Minguk Maipanggep iti daytoy nga úni listen), ket maysa a naturay nga estado idiay akin-abagatan a paset iti Koreano a Peninsula.[6] Nailawlawag daytoy iti maysa a resolusion ti U.N. idi 1948 a kas daytoy laeng ti nalintegan a gobierno idiay Korea. Ti nagan a "Korea" is ket naala manipud iti Goryeo, maysa a dinastia a nagturay kadagti Tengnga a Panawen.

Dagiti kaarrubana ket ti Tsina iti laud, ti Hapon iti daya, ti Amianan a Korea iti amianan, ken ti Baybay Daya a Tsina iti abagatan. Ti Abagatan a Korea ket naisadag idiay amianan a natemplado a sona nga daytoy ket addan ti kaaduan kabanbantayan a dagdaga. Naksakup daytoy ti dagup a kalawa a 99,392 kuadrado kilometro[7] ken addaan iti populasion ti agarup a 50 a riwriw. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti siudad ti Seoul, nga addaan iti populasion iti 10 a riwriw.

Ti arkeolohia ket mangipakpakita a ti Peninsula ti Korea ket sinakup idi babaen ti Akin-baba a Paleolitiko a paset ti panawen (2.6 Ma–300 Ka).[8][9] Ti pakasaritaan ti Korea ket mangrugi ti pannakapundar ti Gojoseon idi 2333 SK babaen ti naipakasaritaan a Dan-gun. Kalpasan ti panagkaykaysa ti Tallo a Pagpagarian ti Korea babaen ni Silla AD 668, ti Korea ket tinurayan idi babaen ti Goryeo a Dinastia (918–1392) ken Joseon a Dinastia (1392–1910). Daytoy ket insilpo babaen ti Imperio ti Hapon isi 1910. Idi patingga ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Korea ket nabingbingay idi kadagiti sona a panagsakop ti Sobiet ken Estados Unidos. Ti maysa a panagbubutos ket natengngel idiay sona ti Estados Unidos idi 1948 a nakaiturongan ti pannakapartuat ti Republika ti Korea. Urayno ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nangipasa iti resolusion a nangirangang a ti Republika laeng ti nainkalintegan a gobierno idiay Korea, dagiti Sobiet ket nangipatakderda ti kasuppiat a gobierno idiay Amianan.

Ti Koreano a Gubat ket nangrugi idi 1950 idi dagiti puersa manipud iti Amianan ket rinautda ti Abagatan. Ti gubat ket nagpaut iti tallo a tawen ken nairaman ti Estados Unidos, Tsina, ti Kappon ti Sobiet, ken dagiti dadduma pay a pagpagilian. Ti pagbeddengan a nagbaetan kadagitoy dua a pagilian ket agtultuloy a kas ti kakaruan a napasammakedan iti lubong. Kadagiti dekada a simmaruno, ti ekonomia ti Abagatan a Korea ket dimmakkel unay ken ti pagilian ket nabaliwan iti maysa a nangruna nga ekonomia.[10] Ti sibilian a gobierno ket sinukatanna ti militar a turay idi 1987. Iti agdama, ti Abagatan a Korea ket addaan iti nainget a linteg ti panagtengngel ti paltog a mairanggo kadagiti pagilian nga addaan iti kabassitan a bilang dagiti armas iti tungngal maysa a tao.

Ti Abagatan a Korea ket maysa a presidensial a republika a mangbukel kadagiti 17 nga administratibo a pannakabingbingay ken maysa daytoy a narang-ay a pagilian nga addaan iti nangato unay nga alagaden ti panagbiag. Daytoy ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia ti Asia ken ti maika-15 (nominal) wenno Maika-12 (Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang) a kadakkelan nga ekonomia iti lubong.[11] Ti ekonomia ket pinaadar kadagiti panagiluas, nga adda dagiti pannakaipatenga ti panagpataud kadagiti elektronika, dagiti lugan, dagiti panagaramid ti barko, makina, dagiti petrokimiko ken robotika. Ti Abgatan a Korea ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, WTO, ken OECD, ken ti nangpundar a kameng ti APEC ken ti Pantok ti Daya nga Asia.

Etimolohia

Ti nagan a Korea ket nagtaud manipud iti Goryeo, a mangibagbaga ti tagaugma a pagarian ti Goguryeo, ti immuna a dinastia ti Korean a binisita babaen dagiti agtagtagilako a Persiano a nangibagbaga iti daytoy iti Koryŏ (Goryeo; 고려) a kas Korea.[12] Ti termino a Koryŏ ket kaaduan pay a nausar tapno mangibaga ti Goguryeo, a bukod a nanginagan kaniana iti Koryŏ idia maika-5 a siglo. Uray ti kaadda dagiti panangiletra iti Corea ken Korea kadagiti pablaak ti maika-19 a siglo, adda met dagiti Koreano a namatmati a ti Imperio ti Hapon, iti dayta a panawen ti panagsakop ti Hapon, ket nangigagara ti naiyalagad a panangiletra iti Korea, a mangaramid ti Hapon nga umuna nga alpabetiko nga agparang.[13]

Babaen ti turay ti Hapon, ti "Joseon" ket nagbalin nga opisial a nagan para iti intero a teritorio, ngem saan daytoy a unibersal nga inaw-awat. Idi las-ud ti daytoy a panawen, adda met dagiti nadumaduma a grupo a nakilaban para iti pannakawayawaya, ti kadayegan ket ti Daehan Minguk Imsi Jeongbu.

Kalpasan ti panagsuko ti Hapon, idi 1945, ti Republika ti Korea (Daehan Minguk) ket naampon idi a kas ti nalinteg a nagan para iti baro a pagilian. Gapu ta ti gobierno ket tinengngelna laeng ti akin-abagatn a paset ti pagilian ti Koreano a Peninsula, naaramid idi ti inpormal a termino ti Abagatan a Korea , ken nagbalbalin daytoy a kadawyan iti Akinlaud a Lubong. Nupay kasta, dagiti Koreano ket agtultuloyda a a mangibagbaga ti masa ti daga wenno ti intero a peninsula a kas laeng ti Hanguk (Korea) wenno Namhan (Abagatan a Korea).

Other Languages
Afrikaans: Suid-Korea
Alemannisch: Südkorea
አማርኛ: ደቡብ ኮርያ
Ænglisc: Sūþcorēa
aragonés: Coreya d'o Sud
arpetan: Corê du Sud
asturianu: Corea del Sur
Avañe'ẽ: Ñemby Koréa
azərbaycanca: Cənubi Koreya
تۆرکجه: جنوبی کوره
Bân-lâm-gú: Tāi-hân Bîn-kok
башҡортса: Көньяҡ Корея
беларуская: Паўднёвая Карэя
беларуская (тарашкевіца)‎: Рэспубліка Карэя
Bikol Central: Sur nin Korea
Bislama: Saot Koria
български: Южна Корея
Boarisch: Sidkorea
bosanski: Južna Koreja
brezhoneg: Republik Korea
català: Corea del Sud
čeština: Jižní Korea
Chavacano de Zamboanga: Corea del Sur
chiShona: South Korea
chiTumbuka: South Korea
Cymraeg: De Corea
dansk: Sydkorea
davvisámegiella: Lulli-Korea
Deutsch: Südkorea
ދިވެހިބަސް: ދެކުނު ކޮރެއާ
dolnoserbski: Pódpołdnjowa Koreja
Ελληνικά: Νότια Κορέα
English: South Korea
español: Corea del Sur
Esperanto: Sud-Koreio
estremeñu: Corea del Sul
euskara: Hego Korea
eʋegbe: South Korea
فارسی: کره جنوبی
Fiji Hindi: South Korea
føroyskt: Suðurkorea
français: Corée du Sud
Gàidhlig: Coirèa a Deas
galego: Corea do Sur
贛語: 韓國
Gĩkũyũ: South Korea
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: दक्षिण कोरिया
客家語/Hak-kâ-ngî: Thai-hòn Mìn-koet
한국어: 대한민국
hornjoserbsce: Južna Koreja
hrvatski: Južna Koreja
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: খা কোরিয়া
Bahasa Indonesia: Korea Selatan
interlingua: Corea del Sud
Interlingue: Sud-Korea
Iñupiak: Natiq Korea
íslenska: Suður-Kórea
italiano: Corea del Sud
Basa Jawa: Koréa Kidul
kalaallisut: Korea Kujalleq
Kapampangan: Mauling Korea
къарачай-малкъар: Корея Республика
kaszëbsczi: Repùblika Kòreji
kernowek: Korea Dhyhow
Kiswahili: Korea Kusini
Kreyòl ayisyen: Kore disid
Кыргызча: Түштүк Корея
لۊری شومالی: کورأ هارگأ
latviešu: Dienvidkoreja
Lëtzebuergesch: Republik Korea
lietuvių: Pietų Korėja
Ligure: Corea do Sud
Limburgs: Zuud-Korea
lingála: Koré ya Súdi
Livvinkarjala: Suvi Korea
la .lojban.: snanu zei .xanguk
lumbaart: Curea del Süd
magyar: Dél-Korea
македонски: Јужна Кореја
Malagasy: Korea Atsimo
მარგალური: ობჟათე კორეა
مازِرونی: جنوبی کره
Bahasa Melayu: Korea Selatan
Baso Minangkabau: Korea Salatan
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dâi-hàng Mìng-guók
Dorerin Naoero: Ripubrikin Korea
Nederlands: Zuid-Korea
Nedersaksies: Zuud-Korea
नेपाल भाषा: दक्षिण कोरिया
日本語: 大韓民国
Napulitano: Corea d''o Sud
нохчийн: Къилба Корей
Nordfriisk: Süüdkorea
Norfuk / Pitkern: Sowth Koriya
norsk: Sør-Korea
norsk nynorsk: Sør-Korea
Nouormand: Corée du Sud
Novial: Sud Korea
олык марий: Кечывалвел Корей
oʻzbekcha/ўзбекча: Koreya Respublikasi
پنجابی: دکھنی کوریا
Papiamentu: Sur Korea
Patois: Sout Koria
ភាសាខ្មែរ: កូរ៉េខាងត្បូង
Piemontèis: Coréa dël Sud
Tok Pisin: Saut Koria
Plattdüütsch: Süüdkorea
português: Coreia do Sul
Qaraqalpaqsha: Qubla Koreya
qırımtatarca: Cenübiy Koreya
română: Coreea de Sud
rumantsch: Corea dal Sid
Runa Simi: Tayhan Republika
русиньскый: Южна Корея
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ
Gagana Samoa: Kolea i Saute
संस्कृतम्: दक्षिणकोरिया
sicilianu: Corea dû Sud
Simple English: South Korea
slovenščina: Južna Koreja
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Корєꙗ Димократїꙗ
Soomaaliga: Koonfur Kuuriya
српски / srpski: Јужна Кореја
srpskohrvatski / српскохрватски: Južna Koreja
Basa Sunda: Koréa Kidul
svenska: Sydkorea
Tagalog: Timog Korea
Taqbaylit: Kurya n Wenẓul
tarandíne: Coree d'u Sud
татарча/tatarça: Көньяк Корея
ትግርኛ: ደቡብ ኮርያ
Türkçe: Güney Kore
тыва дыл: Мурнуу Корея
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Korea Selatan
українська: Південна Корея
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كورىيە
Vahcuengh: Hanzgoz
vèneto: Corea del Sud
vepsän kel’: Korejan Tazovaldkund
Tiếng Việt: Hàn Quốc
文言: 大韓民國
West-Vlams: Zuud-Korea
吴语: 大韩民国
Xitsonga: Korea Dzonga
ייִדיש: דרום קארעע
粵語: 大韓民國
Zeêuws: Zuud-Korea
žemaitėška: Pėitū Kuoriejė
中文: 大韩民国
Lingua Franca Nova: Corea Sude