Ֆադու

Picto infobox music.png
Ֆադու
fado
Ոճային հիմքեր Պորտուգալական երաժշտություն
Մշակութային հիմքեր 19-րդ դարի սկիզբ, Լիսաբոն, Պորտուգալիա
Հատուկ գործիքներ Պորտուգալական կիթառ
Viola
clássica (դասական կիթառ)
Viola baixo
ակուստիկ բաս կիթառ
Բխող ժանրեր Կոիմբրա ֆադու
Ֆադու, նկարիչ` Ժոզե Մալոա (1910 թվական)

Ֆադու ( պորտ.՝ fado` լատ.՝ fatum բառից, որ նշանակում է ճակատագիր [1]), ավանդական պորտուգալական երաժշտության հատուկ ոճ, որում զգացմունքային առումով գերակշռում է միայնության, նոստալգիայի, տխրության և սիրային կարոտի զգացումների բարդ համադրումն է, որ պորտուգալերենում կոչվում է սաուդադի ( պորտ.՝ saudade): Իրենից ներկայացնում է պորտուգալական կիթառի համադրությամբ լիրիկական սոլո երգերի տարատեսակներ:

Պատմություն

Fado Verdes Anos խումբը Կոիմբրայից

Ժանրը վերջնականապես ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբում հունական ազգային, արաբական երաժշտությունների խառնման արդյունքում` բրազիլական երաժշտության ազդեցությամբ:Ֆադուն կարևոր տեղ է զբաղեցնում պորտուգալացիների ազգային ինքնարտահայտման գործում և շատ է տարբերվում իսպանական պայծառ և կենդանի ռիթմերից, որոնք արտահայտում են իսպանական կտրուկ բնավորությունը: Ֆադուում տեսանելի է պորտուգալացիների նուրբ և մելանխոլիկ հոգին:

Գոյություն ունի ֆադուի երկու հիմնական կենտրոն. Լիսաբոն և Կոիմբրա:Ֆադուի կոիմբրյան ոճը կապված է Կոիմբրայի համալսարանի ակադեմիական ավանդույների հետ: Այն ունի առավել նուրբ մեղեդիներ և կատարվում է բացառապես տղամարդկանց կողմից: Լիսաբոնում ֆադուն հիմնականում կատարում են այսպես կոչված ֆադուի տներում ( պորտ.՝ casa do fado) ինչպես տղամարդկանց, այդպես էլ կանանց կողմից:

Ֆադուի առաջին կատարողը (ֆադիշտա) համարվում է Մարիա Սևերան, ով երգում էր և կիթառ էր նվագում Մորարիայի փողոցներում (Լիսաբոնի ամենահին կենտրոնական շրջաններից մեկը): Կապելան փողոցում պահպանվել է տուն, որում նա ծնվել և ապրել է: 2013 թվականի Մարիա Սևերայի տանը բացվել է համանուն ֆադուի տունը:

Ֆադուի թագուհին համարվում է Ամալիա Ռոդրիգեշը [2]: Պորտուգալացի կատարող Մարիզան շատ բան է արել, որպեսզի այդ ոճը գտնի իր ունկնդրողին այլ երկրներում ևս: Ժամանակակից ֆադու կատարող Անա Մոուրան իր համաշխարհային հռչակի շնորհիվ ամրապնդեց ֆադուի «իշխանությունը» համաշխարհային բեմում:

2011 թվականի նոյեմբերի 27-ին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ն ֆադուն ներառել է մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում:

Other Languages
العربية: فادو
asturianu: Fado
azərbaycanca: Fadu
български: Фадо
català: Fado
Chavacano de Zamboanga: Fado
čeština: Fado
dansk: Fado
Deutsch: Fado
Ελληνικά: Φάντο
English: Fado
Esperanto: Fado
español: Fado
eesti: Fado
euskara: Fado
فارسی: فادو
suomi: Fado
français: Fado
Gàidhlig: Fado
galego: Fado
עברית: פאדו
hrvatski: Fado
magyar: Fado
Ido: Fado
íslenska: Fado
italiano: Fado
日本語: ファド
한국어: 파두
lietuvių: Fado
Nederlands: Fado (muziek)
norsk nynorsk: Fado
norsk: Fado
occitan: Fado
polski: Fado
português: Fado
română: Fado
русский: Фаду
srpskohrvatski / српскохрватски: Fado
српски / srpski: Фадо
svenska: Fado
Türkçe: Fado
українська: Фаду
Winaray: Fado
中文: 法朵