Քրդերեն

Infoboxforlang.png
Քրդերեն
Տեսակլեզու
Ենթադասհյուսիսարևմտյան իրանական լեզուներ
Խոսողների քանակ31 000 000±1 000 000 մարդ
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն, արաբերենի այբուբեն և կիրիլիցա
IETFku
ISO 639-1ku
ISO 639-2kur
ISO 639-3kur
Kurdish language Վիքիպահեստում

Քրդերեն (زمانێ كوردی, Zimanê Kurdî), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդիրանական լեզվախմբին պատկանող լեզու։ Քրդերեն խոսում են աշխարհում 21 միլիոն մարդ[1]։ Քրդերեն խոսում են Թուրքիայում, Իրաքում, Իրանում, Սիրիայում, Հայաստանում, Լիբանանում և այլ երկրներում, որտեղ կա քուրդ բնակչություն։

Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը, որով խոսում է քրդերի մեծամասնությունը, հանդիսանում է հյուսիսարևմտյանը (կուրմանջի)։ Կուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և ԱՊՀ երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառը, որով խոսում են Իրանի ՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։

Բնութագիր

Ինչպես բոլոր ժողովուրդներինը, այնպես էլ քուրդ ժողովրդի լեզվի ծագումը սերտ կերպով զուգակցվում է նրա պատմական զարգացման հետ։ Քրդերենը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվախմբի իրանական ճյուղին։ Նա իր մեջ ունի նաև հնագույն միդիական լեզվի տարրեր‌[փա՞ստ]։ Գտնվելով մոտ հարաբերությունների մեջ հարևան այնպիսի ժողովուրդների հետ, ինչպիսին են հայերը, պարսիկները, թուրքերը և արաբները, քրդական լեզուն որոշ ազդեցություն է կրել նրանցից և ինքն էլ իր հերթին ազդել է նրանց վրա։

Քրդերենը, սկսած Քրդստանի հյուսիսից մինչև հարավ ինքնուրույն և միասնական լեզու է եղել‌[փա՞ստ]։ Սակայն միասնությունը խախտվեց արաբական Խալիֆաթի տիրապետության ժամանակաշրջանում, այսինքն մեր թվարկության 7 դարից, իսլամի հանդես գալուց հետո։ Արաբները և ընդհանրապես մուսուլմանական աշխարհը քրդերենը խիստ ենթարկեցին ղուրանի լեզվին մի կողմից, մյուս կողմից Քրդստանի միասնության խախտումը պատճառ դարձավ քրդական միասնության խախտմանը։ Չնայած դրան բազմաթիվ քուրդ գրողներ և բանաստեղծներ իրենց աշխատությունները գրում էին արաբական այբուբենով, բայց լեզուն քրդերենն էր‌[փա՞ստ]։

Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը, որով խոսում է մոտ 24 միլիոն քուրդ, հանդիսանում է հյուսիսարևմտյանը ( Կուրմանջի)։ Կուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և ԱՊՀ երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառն է, որով խոսում են Իրանի՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։

Մոկրիանիի բարբառը խոսվում է Պիրանշահր եւ Բիջար քաղաքներում:


Other Languages
Afrikaans: Koerdies
Alemannisch: Kurdische Sprache
አማርኛ: ኩርድኛ
aragonés: Idioma kurdo
العربية: لغة كردية
asturianu: Idioma curdu
azərbaycanca: Kürd dili
تۆرکجه: کورد دیلی
башҡортса: Курд телдәре
беларуская: Курдская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Курдзкая мова
български: Кюрдски езици
brezhoneg: Kurdeg
català: Kurd
čeština: Kurdština
Чӑвашла: Курт чĕлхи
Cymraeg: Cyrdeg
Zazaki: Kurdki
dolnoserbski: Kurdšćina
Esperanto: Kurda lingvo
español: Idioma kurdo
eesti: Kurdi keel
euskara: Kurduera
estremeñu: Luenga kurda
suomi: Kurdi
français: Kurde
Nordfriisk: Kurdisk spriaken
Gaeilge: An Choirdis
galego: Lingua kurda
客家語/Hak-kâ-ngî: Kurdi-ngî
עברית: כורדית
Fiji Hindi: Kurdish bhasa
hrvatski: Kurdski jezik
hornjoserbsce: Kurdšćina
magyar: Kurd nyelv
Bahasa Indonesia: Bahasa Kurdi
íslenska: Kúrdíska
italiano: Lingua curda
日本語: クルド語
Basa Jawa: Basa Kurdhi
ქართული: ქურთული ენა
Taqbaylit: Takurdit
қазақша: Күрд тілі
kalaallisut: Kurdiskisut
한국어: 쿠르드어
Lingua Franca Nova: Curdi (lingua)
Limburgs: Koerdisch
Ligure: Lengua curda
lumbaart: Lengua cürda
لۊری شومالی: زوٙن کوردی
lietuvių: Kurdų kalba
latviešu: Kurdu valoda
Māori: Reo Ketisí
македонски: Курдски јазик
Bahasa Melayu: Bahasa Kurdi
مازِرونی: کوردی
Nederlands: Koerdisch
norsk nynorsk: Kurdisk
norsk: Kurdisk
Novial: Kurdum
occitan: Curd
پنجابی: کردی
português: Língua curda
Runa Simi: Kurdi simi
română: Limba kurdă
sicilianu: Lingua curda
srpskohrvatski / српскохрватски: Kurdski jezik
Simple English: Kurdish language
slovenčina: Kurdčina
српски / srpski: Курдски језици
svenska: Kurdiska
Kiswahili: Kikurdi
Türkçe: Kürtçe
татарча/tatarça: Көрд теле
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: كۇرد تىلى
українська: Курдська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Kurd tili
Tiếng Việt: Tiếng Kurd
хальмг: Курдин келн
ייִדיש: קורדיש
中文: 庫爾德語
文言: 庫爾德語
Bân-lâm-gú: Kurd-gí
粵語: 庫爾德文