Ռոմանտիզմ
English: Romanticism

Ֆիլիպ Օտտո Ռունգե, Առավոտը, 1808

Ռոմանտիզմ (վիպապաշտություն, հայտնի է նաև որպես ռոմանտիզմի դարաշրջան), գեղարվեստական, գրական, երաժշտական և մտավոր շարժում, որը սկիզբ է առել մոտավորապես 18-րդ դարավերջին Եվրոպայում և ծաղկում ապրել մոտ 1800-1850-ականներին։ Ռոմանտիզմին բնորոշ  էր շեշտադրումը զգացմունքների և ինդիվիդուալիզմի վրա, ինչպես նաև բնության և անցյալի փառաբանումը՝ գերադասելով միջնադարյանը, այլ  ոչ դասականը։ Դա որոշ չափով արձագանք էր արդյունաբերական հեղաշրջմանը,[1] լուսավորության դարաշրջանի արիստոկրատական սոցիալ-քաղաքական նորմերին, ինչպես նաև բնության գիտական ռացիոնալացմանը, այսինքն՝ մոդերնիզմի[2] բոլոր բաղադրիչներին։ Դա առավել ուժգին մարմնավորվել է կերպարվեստում, երաժշտության, գրականության մեջ, սակայն մեծ ազդեցություն է ունեցել նաև պատմագրության,[3] սոցիալական և բնական գիտությունների,[4] կրթության[5] վրա։ Այն նշանակալի և բազմակողմանի ազդեցություն է ունեցել քաղաքականության վրա, իսկ ռոմանտիկ մտածողները ազդել են լիբերալիզմի, ռադիկալիզմի, պահպանողականության և ազգայնականության[6] գաղափարների վրա։

Շարժումը շեշտադրում կատարեց ինտենսիվ զգացմունքների` որպես գեղագիտական փորձառության իսկական աղբյուրի վրա՝ նորովի ընդգծելով այնպիսի հույզերը, ինչպիսիք են մտավախությունը, սարսափն ու ահաբեկումը, հուզմունքը (վախ, սարսափ), հատկապես այն սարսափը, որն արտահայտվում էր բնության վեհության և գեղեցկության էսթետիկ նոր կատեգորիաներին դիմադրելու մեջ։ Այն բարձրացրեց ժողովրդական արվեստը և հնագույն սովորույթները՝ վերածելով դրանք ինչ-որ ազնվական երևույթի, միևնույն ժամանակ անսպասելիությունը դարձնելով ցանկալի հատկանիշ (ինչպես օրինակ երաժշտական իմպրովիզի դեպքում)։ Հակառակ լուսավորության շրջանի ռացիոնալիզմի և կլասիցիզմի՝ ռոմանտիզմը վերածնեց միջնադարագիտությունը[7] և մշակույթի, արվեստների ու պատմությունների այն բաղադրիչները, որոնք ընկալվում են որպես իսկական միջնադարյան՝ այսպիսով փորձելով խույս տալ բնակչության աճի, ուրբանիզացիայի վաղ տարածման և ինդուստրալիզացիայի իրականությունից։

Չնայած նրան, որ շարժումը սկզբնավորվել է գերմանական «փոթորիկի և հարձակման» (Strum und Drang) շարժումից, որտեղ բնազդն ու զգացմունքները գերադասվոմ էին լուսավորության շրջանի ռացիոնալիզմից, ֆրանսիական հեղափոխության դեպքերն ու գաղափարները նույնպես ձևավորման անմիջական գործոն են հանդիսացել։ Ռոմանտիզմը մեծապես արժևորում էր «հերոս» անհատների և արվեստագետների ձեռքբերումները, որոնց օրինակները կարող էին բարձրացնել հասարակության մակարդակը։ Այն նաև առաջ քաշեց անհատական երևակայությունը՝ որպես արվեստի դասական ձևերի մասին պատկերացումներից ազատվելու վճռորշ հիմք։ Գաղափարների ներկայացման մեջ մեծապես ապավինում էին պատմական և բնական անխուսափելիության, այսինքն՝ Zeitgeist-ի (դարի շունչ) վրա։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին ռոմանտիզմի[8] միանգամայն հակադիր բևեռ առաջարկվեց համարել ռեալիզմը։ Այս շրջանում ռումանտիզմի անկումը կապված էր բազմաթիվ գործընթացների՝ այդ թվում՝ սոցիալ-քաղաքական փոփոխությունների և ազգայնականության[9] տարածման հետ։

Other Languages
Afrikaans: Romantiek
Alemannisch: Romantik
aragonés: Romanticismo
العربية: رومانسية (فن)
asturianu: Romanticismu
azərbaycanca: Romantizm
تۆرکجه: رومانتیزم
башҡортса: Романтизм
беларуская: Рамантызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Рамантызм
български: Романтизъм
bosanski: Romantizam
català: Romanticisme
Cebuano: Romantisismo
کوردی: ڕۆمانتیزم
čeština: Romantismus
Чӑвашла: Романтизм
Cymraeg: Rhamantiaeth
Deutsch: Romantik
Ελληνικά: Ρομαντισμός
English: Romanticism
Esperanto: Romantikismo
español: Romanticismo
eesti: Romantism
فارسی: رمانتیسم
français: Romantisme
Nordfriisk: Romantik
Frysk: Romantyk
Gaeilge: Rómánsachas
贛語: 浪漫主義
galego: Romanticismo
עברית: רומנטיקה
hrvatski: Romantizam
magyar: Romantika
Արեւմտահայերէն: Վիպապաշտութիւն
interlingua: Romanticismo
Bahasa Indonesia: Romantisisme
íslenska: Rómantíkin
italiano: Romanticismo
日本語: ロマン主義
ქართული: რომანტიზმი
한국어: 낭만주의
kurdî: Romantîzm
Кыргызча: Романтизм
Lingua Franca Nova: Romanticisme
Limburgs: Romantiek
lietuvių: Romantizmas
latviešu: Romantisms
македонски: Романтизам
മലയാളം: കാല്പനികത
монгол: Романтизм
Bahasa Melayu: Romantisisme
Nedersaksies: Romantiek
norsk nynorsk: Romantikken
occitan: Romantisme
ਪੰਜਾਬੀ: ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ
Papiamentu: Romanticismo
polski: Romantyzm
Piemontèis: Romanticism
پنجابی: رومانیت
português: Romantismo
rumantsch: Romantica
română: Romantism
русский: Романтизм
русиньскый: Романтізм
sicilianu: Rumanticismu
سنڌي: رومانيت
srpskohrvatski / српскохрватски: Romantizam
Simple English: Romanticism
slovenčina: Romantizmus
slovenščina: Romantika
српски / srpski: Романтизам
Seeltersk: Romantik
svenska: Romantiken
тоҷикӣ: Романтизм
Tagalog: Romantisismo
Türkçe: Romantizm
українська: Романтизм
اردو: رومانیت
oʻzbekcha/ўзбекча: Romantizm
vèneto: Romanticismo
Tiếng Việt: Chủ nghĩa lãng mạn
West-Vlams: Romantiek
walon: Romantisse
Winaray: Romantisismo
中文: 浪漫主义
Bân-lâm-gú: Lô-mán-chú-gī
粵語: 浪漫主義