Պարացետամոլ

Պարացետամոլ
Paracetamol-3D-balls.png
Քիմիական բանաձևC₈H₉NO₂
Մոլային զանգված151,063 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Դասակարգում
CAS համար103-90-2
PubChem1983
EINECS համար203-157-5
SMILESCC(=O)NC1=CC=C(C=C1)O
ЕС203-157-5
ChEBI1906
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Պարացետամոլը հայտնի է Acetaminophen (APAP) անվամբ, ցավազրկող դեղամիջոց եւ ջերմությունը բուժելու համար օգտագործվող դեղ է[2]։ Այն սովորաբար օգտագործվում է մեղմ եւ չափավոր ցավազրկման համար[3]: Երեխաների ջերմությունը թեթեւացնելու նպատակի օգտագործման համար ապացույցները խառն են[4][5]: Այն հաճախ վաճառվում է այլ դեղամիջոցների հետ միասին, օրինակ մրսածություն գրիպի դեղամիջոցները [6]: Օփիոիդային ցավեր բուժման հետ համատեղ, Պարացետամոլ- ը օգտագործվում է նաեւ ծանր ցավի համար, օրինակ քաղցկեղի ցավը եւ հետվիրահատական ցավը[7]: Այն սովորաբար օգտագործվում է բերանային կամ ուղիղ աղիքային ճանապարհով, նաեւ ներերակային[8][9]: Արդյունքները մնումէն 2-ից 4 ժամվա միչեւ[10]:


Պարացետամոլ- ը, ընդհանուր առմամբ, անվտանգ է առաջարկված դեղաչափերով[11]: Լուրջ մաշկի խնդիրները հազվադեպ են առաջանում, եւ չափազանց բարձր դոզան կարող է պատճարել լյարդի աշխատանքի խախտում[12]: Նա ապահովէ հղիության եւ կրծքով կերակրելու ժամանակ[13]: Լյարդի հիվանդության դեպքում այն կարող է օգտագործվել, սակայն ավելի ցածր դոզաներում[14]: Այն դասակարգվում է որպես մեղմ ցավազրկիչ[15]: Այն չունի նշանակալի հակաբորբոքային գործունեություն, եւ թե ինչպես է այն աշխատում, ամբողջովին հստակ չէ[16]:

Պարացետամոլ- ը առաջին անգամ ստեղծուել է 1877 թվականին[17]: Դա Միացյալ Նահանգներում եւ Եվրոպայում ամենատարածված դեղամիջոցն է ցավի ու ջերմության համար[18]: Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է եւ ամենաարդյունավետ եւ ապահով դեղերից է[19]: Պարասետամոլը հասանելի է որպես ընդհանուր դեղորայք `առեւտրային անվանումներով, Tylenol եւ Panadol[20]:

Բժշկական օգտագործումը

Ջերմություն:

Պարասետամոլը օգտագործվում է ջերմութիւնը նվազացնելու բոլոր տարիքի մարդկանց համար[21]: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս Պարասետամոլ- ը օգտագործել երեխաների ջերմությունը բուժելու համար միայն այն դեպքում, երբ նրանց ջերմաստիճանը 38.5 ° C-ից բարձր է[22]: Պարասետամոլի արդյունավետությունը կասկածի մեջ ընկաւ ջերմություն ունեցող երեխաների պարաքայում [23] եւ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դա ավելի քիչ արդյունավետ է, քան ibuprofen- ը[24]: Պարասետամոլը նշանակալի հակաբորբոքային ազդեցություն չունի:

Ցավ:

Պարացետամոլը օգտագործվում է մեղմ եւ չափավոր ցավից ազատվելու համար[25]: Շտապ օգնության բաժանմունքում ներերակային ձեւի օգտագործումը կարճատեւ ցավերի համար պաշտպանվել է սահմանափակ ապացույցներով[26]:

Օստեոարթրոզ:

Ռոմատոլոգիայի Ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս պարացետամոլ-ը որպես բուժման մի քանի տարբերակներից մեկը արթրիտի, ձեռքի կամ ծունկի ցավերի, որոնք չեն բարելավում վարժության եւ քաշի կորստի միջոչցով[27]: Սակայն 2015-ի մի վերանայում, ցոյց ա տուել որ այն փոքր օգնություն է ցուցաբերում օստեոարթրիթում [28]:

Պարացետամոլը ունի փոքր հակաբորբոքային աստեցութիւն, ի տարբերություն այլ ընդհանուր անալգետիկաներից, որինակ, ոչ ստերոյիտ հակաբորբոքային դեղերը (NSAIDs), ասպիրինը եւ ibuprofen-ը, բայց ibuprofen-ը եւ paracetamol-ը նմանատիպ ազդեցություն ունեն գլխացավի բուժման համար: Պարացետամոլը կարող է թեթեւացնել ցավը մեղմ արթրիտի պարաքային, բայց չի ազդում հիմքում եղած բորբոքումին, կարմրությանը եւ հոդերի ուրուցքին[29]: Այն ունի ցավազրկման հատկություններ, որը համադրելի է ասպիրինի հետ, մինչդեռ նրա հակաբորբոքային ազդեցությունները ավելի թույլ են: Այն ավելի լավ հանդուրժող է քան ասպիրինը, ասպիրինի հետ եղող արյունահոսության մտահոգությունների համար:

Ցածր Մեջքի Ցավը:

Պարացետամոլը սիստեմատիկ վերանայման հիման վրա առաջարկվում է Ամերիկյան Ցավային Հասարակության կողմից, որպես ցածր մէջքի ցավերի առաջին կարգի բուժում[30]: Ի տարբերություն, Ամերիկացի բժիշկների քոլեջը լավ ապացույցներ է գտել NSAID- ի համար, բայց շատ քիչ վկայություն ունեն պարացետամոլ- ի համար: իսկ մյուս սիստեմատիկ վերանայությունները եզրակացրել են, որ դրա արդյունավետության ապացույցը բացակայում է[31] [32][33]:

Գլխացավեր:

Գերմանիայի, Ավստրիայի եւ Շվեյցարիայի գլխացավերի հասարակությունների եւ Գերմանիայի նյարդաբանական ընկերութիւնը խորհուրդ են տալիս Կոֆեինի հետ համատեղ օգտագործել պարացետամոլը որպես առաջին կարգի բուժում, լարվածության կամ միգրենի գլխացավի համար[34]: Սուր միգրենի բուժման դեպքում այն գերազանցում է բլասիպոն `1 ժամվա ընթացքում գլխացաուից ազատում է 39% մարդիկ, համեմատած 20% -ը վերահսկողական խմբի[35]:

Վիրահատությունից հետո ցավ:

Պարացետամոլը, NSAIDs- ի հետ միասին կարող են ավելի արդյունավետ լինել հետվիրահատական ցավը բուժելու համար, քան թե պարացետամոլ կամ NSAIDs միայն[36]:

Ատամների օգտագործումը:

NSAIDs, օրինակ ibuprofen, naproxen եւ diclofenac -ը ավելի արդյունավետ են քան պարացետամոլը ատամի ցավը բուճելու կամ ատամնաբուժական գործողութիւնց բխող ցավը: NSAIDs- ի եւ Պպարացետամոլի համակցությունները ավելի արդյունավետ են քան մենակ[37]: Պարացետամոլը հատկապես օգտակար է այն դեպքում, երբ NSAID-ները հակացուցված են հաստատակամության կամ ստամոքս-աղիքային ուռուցքների պատմության կամ արյունահոսության պատճառով[38]: Այն կարող է օգտագործվել նաեւ NSAIDs- ի հետ համատեղ, երբ դրանք անարդյունավետ են ատամնաբուժական ցավը վերահսկելու համար[39]: Կոկչրանի վերլուծությունը (Cochrane review) երեխաների եւ դեռահասների համար ցույց է տալիս, որ ոչ մի օգուտ չի բերում պարացետամոլի օգտագոնծելը ատամնաբուժական բուժմից առաջ, որպեսզի օգնի նվազեցնել ցավը, տեղական անեսթեզի տակ գտնվող պրոցեդուրաների բուժումից հետո, սակայն ապացույցների որակը ցածր է[40]:

Պարացետամոլ-ի արդյունավետությունը, երբ օգտագործվում է թույլ օփիոիդների հետ միասին (օրինակ Կոդեյին) բարելավվել է մոտ 50% մարդկանց համար, բայց մարդկանց քանակը, որը ունենումեն կողմնակի բարդություն ավելացել է[41][42]: Պարացետամոլի եւ ուժեղ օփիոիդների համակցված դեղամիջոցները, 0րինակ մորֆինը, բարելավում են ցաւազրկման ազդեցությունը[43]:

Պարացետամոլի եւ Կոֆեինի համադրությունը գերազանցում է երբ պարացետամոլը մենակ օգտագործվել է ընդհանուր ցավի բուժման համար, օրինակ ատամի ցավը, հետծննդաբերական ցավը եւ գլխացավը[44]:


Հակառակ հետեւանքները

Առողջ չափահասները որ օրական 4000 մգ-ի դեղեն ընդունում ցույց են տալիս թունավորության ապացույցներ: Հավանաբար, նրանք ունենումեն լյարդի գործունեության աննորմալ արթիւնքներ, սակայն դրա կարեւորությունը անորոշ է[45]:

Լյարդի Վնասվածք:

Պարացետամոլի սուր գերբարձր չափաբաժինները կարող են առաջացնել մահացու լյարդի վնասվածք: 2011 թ. ԱՄՆ Սննդամթերքի եւ դեղերի վարչությունը հրապարակեց հանրային կրթության ծրագիր `օգնելու սպառողներին խուսափել մեծ դեղաքանակ, նախազգուշացում, «Ասիդամինոֆէն- ը կարող է լուրջ վնաս հասցնել, եթե օգտագործվում է սխալ ուղղությամբ[46][47][48]: 2011 թ. Անվտանգության նախազգուշութիւն, FDA- ն պահանջում էր արտադրողներին թարմացնել բոլոր դեղատոմսերը որոնք պարունակումեն ասիդամինոֆէն, զգուշացնելով որ լուրջ լյարդի վնասվածքներա պատճարում եւ պահանջվում է,որ այդպիսի ընկերութիւներ պարունակում են 325 մգ-ից ոչ ավել ասիդամինոֆէն[49][50]: Գերբարձր չափաբաժինները հաճախ կապված են բարձր չաբերու Օփիոիդի օգտագործման հետ, քանի որ այդ Օփիոիդները շատ հաճախ օգտագործումեն ասիդամինոֆէնի հետ[51]: Գերբարձր չափաբաժինների ռիսկը կարող է բարձրանալ ալկոհոլի հաճախակի օգտագործմամբ հետ:

Պարացետամոլի թունավորությունը, արեւմտյան աշխարհում լյարդի ձախողման հիմնական պատճառն է, նաեւ պատճարն է գերբարձր Միացյալ Նահանգներում, Միացյալ Թագավորությունում, Ավստրալիայում եւ Նոր Զելանդիայում[52][53][54][55]: Ըստ FDA- ի, Միացյալ Նահանգներում, 56.000 շտապ այցելություն, 26.000 հիվանդանոցում բուժվող եւ 458 մահվան դեպք կապված ասիդամինոֆէն համակցված չափաբաժինների հետ 1990-ականների ընթացքում[56]:

Պարացետամոլը մետաբոլիզացվում է լյարդի կողմից եւ հեպատոտոքսիկ է, կողմնակի ազդեցությունները բազմապատկվում են երբ ոգտագործումեն ալգոլային խմիչքների հետ[57][58]: Որոշ ուսումնասիրություններ առաջարկել են հնարավորությունը ստամոքս-աղիքային բարդությունների, որինակ ստամոքսի արյունահոսությունը երբ բարձր դեղաչափերը քրոնիկ են ընդունվում[59]: Երիկամների վնասվաձք հազվագյուտ դեպքերում երեւում է, առավելապես, գերբարձր չափաբաժիններ ոգտագործելուց[60]:

Մաշկի փոխաստեցութիւն:

Օգոստոսի 2-ին, 2013 թ., FDA- ն նոր նախազգուշացում է հայտարարել պարացետամոլի մասին: Այն փաստում է, որ դեղը կարող է առաջացնել հազվագյուտ եւ մահացու մաշկի փոխաստեցութիւններ, օրինակ, Սթիվենս-Ջոնսոնի սինդրոմը եւ տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզը: Դեղատոմսերի ամրագրման արտադրանքից պահանջվում է մաշկի փոխաստեցութիւնների մասին նախազգուշակութիւն եւ FDA-ը ստիպել է արտադրողներին կատարել նույնը առանց դեղատոմսերի վաճառվող դեղերերի հետ[61]:

Շնչարգելություն:

Պարացետամոլի եւ շնչարգելություն միջեւ կապ գոյություն ունի, բայց ան դեռ վիճաբանվում է 2017 թվականից, թէ արդյոք այս կապը պատճառահետեւանքային է[62]: Որոշ փաստեր վկայում են թէ այս կապերը հավանաբար անդրադարձվել են խառնաշփոթները[63] այլ ոչ թե իսկապես պատճառահետեւանքային են[64]: 2014-ի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ երեխաների հետ կապված կապը անհետացավ, երբ հաշվի առնվեցին շնչառական վարակների դեպքերը[65]:


2014 թ. ին, Ամերիկյան Մանկաբուժության Ակադեմեան եւ Առողջության եւ խնամքի Գերազանցության ազգային ինստիտուտը, շարունակում են խորհուրդ տալ օգտագործել պարացետամոլը երեխաների ցավի եւ անհանգստութեան համար, [66][67][68][69][70][71] սակայն որոշ փորձագետներ խորհուրդ են տվել որ պետք է խուսափել պարացետամոլի օգտագործումը շնչարգելութեան կամ շնչարգելութեան վտանգի տակ գտնվող երեխաների կողմից[72][73]: Այլ Պատճառներ:
Ի տարբերություն ասպիրինից, պարացետամոլ- ը չի խանգարել արյան թանձրանալը (դա հակաթրոմբոցիտ չէ), այդպիսով կարող են օգտագործել այն մարդիկ, որոնց մտահոգում է արյան թանձրութիւնը: Բացի այդ, դա չի առաջացնում ստամոքսի գրգռում[74]: Սակայն պարացետամոլը չի օգնում նվազեցնել բորբոքումը, ինչպեւ ասպիրինը անում է[75]: Իբուպրոֆենին համեմատ, որի կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել փորլուծություն, փսխում եւ որովայնի ցավ, պարացետամոլը շատ ավելի քիչ ստամոքս-աղիքային խանգարումներ պատճառում է[76]: Ի տարբերություն ասպիրինի, պարացետամոլ- ը սովորաբար անվտանգ համարվում է երեխաների համար, քանի որ դա կապված չէ Ռեյի համախտանիշի վտանգավոր վիրուսային հիվանդությունների հետ[77]: Եթե օգտագործվի օփիոիդների հետ, թույլ փաստերը ենթադրում են, որ դա կարող է պատճառել լսողության կորուստ[78]:


Հղիություն:

Կենդանիների փորձարարական ուսումնասիրությունները եւ մարդկանց համախմբման ուսումնասիրությունները, նշումեն ոչ հայտնաբերելի աճ հղիության ընթացքում պարացետամոլի օգտագործման հետ կապված բնածին այլանդակություններ[79]: Պարացետամոլը չի ազդում պտղի բջիջների արտրիումի փակման վրա, ինչպես որ NSAID- ն կարող է անել[80]: Հղիության ժամանակ մոր կողմից պարացետամոլի օգտագործումը կապված է մանկական շնչարգելության վտանգի հետ[81]: Այն նաեւ կապված է Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի (ADHD) աճի հետ[82]: 2015-ի վերանայումում նշվում է, որ պարացետամոլը մնում է հղիության ընթացքում ցավի եւ ջերմութեան առաջին դեղը, չնայած բոլոր մտահոգություններին[83]:

Քաղցկեղ:

Որոշ ուսումնասիրություններ գտել են կապ պարացետամոլի եւ երիկամների քաղցկեղի միջեւ[84], բայց ոչ մի վտանգ միզապարկի քաղցկեղի հետ կապուած[85]:

Դեղագիտություն

Գործողության կառուցվածք

Պարացետամոլի կառուցվածքի գործողութիւնը ամբողջովին հասկանալի չէ: Ի տարբերություն NSAID- ի, օրինակ ասպիրինը, պարացետամոլը չի արգելում ոչ մի ցիկլօքսիկենազ (COX) ֆերմենտի աշխատանքը կենտրոնական նյարդային համակարգի սահմաններից դուրս եւ դա համար պարացետամոլը չի օգտագործվում որպես հակաբորբոքային[86]: Այն ընտրովիորեն արգելում է COX- ի գործունեությունը ուղեղում, դրա համար կարող է բուժել ջերմությունը եւ ցավը[87]: Պարացետամոլի գործունեությունը չի համարվում ուղղակի արգելող ակտիվ կայքը, այլ COX- ի աշխատանքը նվազացնող, որը պետք է օքսիդացված լինի գործելու համար[88]:

Պարացետամոլը կարողէ փոխել Ներսածին կաննաբինոիդային համակարգը ուղեղում, AM404 մետաբոլիտի միջոցաւ, որը արգելում է վերադարձը Ներսածին կաննաբինոիդի/vanilloid anandamide նեյրոնների կողմից, դրանով նա ավելի լաւ կը նվազացնի ցավը: Նաեւ AM404 աշխուժացնում է TRPV1, որը նույնպես արգիլում է ուղեղի ցավի նշանները [89]:

Ֆարմակինինետիկա

Բերանով ստանալուց հետո պարացետամոլը արագորեն ներծծվում է ստամոքս-աղիքային (GI) ճանապարհով (չնայած ստամոքսի կլանումը հազվադեպ է)[90], դրա բաշխման ծավալը մոտավորապես 50 լ է[91]: Պարացետամոլի կոնցենտրացիան շիճուկի մէչ սովորական դոզայից հետո սովորաբար հասնում է 30 μg / մլ (200 μmol / L)[92]: Չորս ժամ անց, կոնցենտրացիան սովորաբար պակասում է 10 μg / ml (66 μmol / L)-ից[93]:

Պարացետամոլը հիմնականում մետաբոլիզացվում է լյարդի մեջ, թունավոր եւ ոչ թունավոր արտադրանքների: Ունենք Երեք մետաբոլիկ ուղիներ[94]:

  • Գլյուկուրոնիդացում (45-55%)[95], UGT1A1 եւ UGT1A6 կողմից[96]:
  • Սուլֆատացիա (սուլֆատ լծորդութիւն) (20–30%)[97] SULT1A1 կողմից[98]:
  • N-հիդրոքսիլացիա եւ ջրազրկել, glutathione լծորդութիւն, (15% -ից պակաս): Լիարդային ցիտոքրոմ P450 ֆերմենտային համակարգը նյութափոխանակումէ պարացետամոլը (հիմնականում CYP2E1), կազմել փոքր բայց զգալի ալկալավորվող մետաբոլիտ, որը հայտնի է որպես NAPQI (N-acetyl-p-benzoquinone imine)(նաեւ հայտնի է որպես N-acetylimidoquinone)[99][100]: NAPQI այնուհետեւ անդառնալիորեն համադրվում է Գլուտաթիոնի սուլֆհիդրիլային խմբերի հետ[101]:



Բոլոր երեք ուղիները տալիս են վերջնական արտադրանք որոնք աշխուժ չեն, ոչ թունավոր եւ ի վերջո, արտաքսվումեն երիկամների կողմից: Երրորդ ճանապարհին, միջանկյալ արտադրանքը NAPQI թունավոր է: NAPQI- ին հիմնականում պատասխանատու է պարացետամոլի թունավոր հետեւանքներին, այս կազմում է թունավորման օրինակ[102]: NAPQI- ի արտադրությունը կատարվելէ հիմնականում երկու իզոիմիմների շնորհիւ, ցիտոխրոմ P450, CYP2E1[103] եւ CYP3A4 [104]: Սովորական դեղաչափերով, NAPQI- ին արագորեն դետոքսացվել է Գլուտաթիոնի համադրությամբ[105][106]:

Other Languages
Afrikaans: Parasetamol
العربية: باراسيتامول
asturianu: Paracetamol
azərbaycanca: Parasetamol
تۆرکجه: استامینوفن
български: Парацетамол
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: প্যারাসিটামল
bosanski: Paracetamol
català: Paracetamol
کوردی: پانادۆڵ
čeština: Paracetamol
Cymraeg: Paracetamol
Deutsch: Paracetamol
ދިވެހިބަސް: ޕެރަސެޓަމޯލް
Ελληνικά: Παρακεταμόλη
English: Paracetamol
Esperanto: Paracetamolo
español: Paracetamol
euskara: Parazetamol
français: Paracétamol
Nordfriisk: Paracetamol
galego: Paracetamol
עברית: פרצטמול
hrvatski: Paracetamol
magyar: Paracetamol
Bahasa Indonesia: Parasetamol
íslenska: Parasetamól
italiano: Paracetamolo
қазақша: Парацетамол
lingála: Paracétamol
lietuvių: Paracetamolis
latviešu: Paracetamols
македонски: Парацетамол
Bahasa Melayu: Parasetamol
नेपाल भाषा: पारासिटामोल
Nederlands: Paracetamol
occitan: Paracetamòl
polski: Paracetamol
português: Paracetamol
română: Paracetamol
русский: Парацетамол
srpskohrvatski / српскохрватски: Paracetamol
Simple English: Paracetamol
slovenčina: Paracetamol
slovenščina: Paracetamol
српски / srpski: Paracetamol
Basa Sunda: Parasetamol
svenska: Paracetamol
Türkçe: Parasetamol
українська: Парацетамол
Tiếng Việt: Paracetamol
粵語: 撲熱息痛