Նորաձևություն

Casol նորաձևության տան մետաքսե քառակուսի շարֆ

Նորաձևություն ( ֆր.՝ mode, լատ.՝ modus բառից՝ չափ, կերպար, կանոն, կարգադրություն), որոշակի ոճի ժամանակավոր գերիշխանություն կյանքի կամ մշակույթի որևէ բնագավառում: Սահմանում է հագուստի, գաղափարների, վարքի, էթիկետի, կենսակերպի, արվեստի, գրականության, խոհանոցի, ճարտարապետության, ժամանցի և այլնի ոճը կամ տիպը, որը տարածված է հասարակության մեջ որոշակի ժամանակահատվածում: Նորաձևություն հասկացությունը հաճախ ներկայացվում է որպես ամենաանկայուն և արագ անցնող հանրաճանաչություն: Նորաձևություն տերմինն իր մեջ ներառում է նաև մարդկային մարմնի՝ տվյալ դարաշրջանում նախընտրելի տիպը (օրինակ՝ Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի ժամանակաշրջանում գնահատվում էր փարթամ մարմինը, իսկ 21-րդ դարի սկզբին գնահատվում է բարեկազմությունը [1]:

Նորաձևության անկապտելի հատկանիշը նորությանը հետևելն է, առարկայի կամ երևույթի նորության/նորաձևության աստիճանը կախված է ոչ այնքան նրա ստեղծման (առաջացման) օբյեկտիվ ժամանակից, որքան ժողովրդականություն և հանրային ճանաչում ստանալու պահից: Այսպես, էլեկտրոնային նորաձև գաջեթ կարող են դառնալ ոչ յուրահատուկ տեխնոլոգիական (կամ իրական սպառողական հատկությունների տեսակետից) սարքերը, հագուստի նորաձև տարրերը, որոնք, որպես կանոն, ուղիղ համանմանություն ունեն անցյալում:

Եթե երևույթը կամ առարկան, լինելով նորաձև որոշակի ժամանակահատվածում, իր թարմությունը կորցնում է շրջապատի աչքում, ապա դառնում է ոչ նորաձև (հնաձև): Նորաձևությանը հետևելու ցանկությունը միշտ էլ գրավել է ծաղրանկարիչների ուշադրությունը [1]:

Նորաձևությունն ունի 2 շարժառիթ: Առաջինը նմանակումն է, որը նպատակ ունի ընդօրինակել փորձը կամ լավ ճաշակը, երկրորդ՝ հասարակությունից դուրս համարվելու, ծաղրի առարկա դառնալու վախը (մեկուսացման վախ), մեկ այլ դասակարգմամբ՝ ինքն իրեն ընդօրինակելը համարվում է կենսաբանական պաշտպանության ձև [1]:

Ժամանակակից աշխարհում նորաձևությունն ունի սեզոնային բնույթ (գարուն-ամառ և աշուն-ձմեռ) [1]: Պատմականորեն վաղ նորաձևությունը կարող էր հազարամյակների ընթացքում չփոխվել, օրինակ՝ մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակից մինչև մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակը եգիպտական նորաձևությունը չի փոխվել [2]:

Նորաձևությանը հետևելուն նպաստելու համար կան մասնագիտացված ամսագրեր, նորաձևության բլոգներ, մասնագիտացված գործակալություններ:

Նորաձևության խոշոր տներն են՝ Dolce & Gabbana, Armani, Lacoste, Prada, Gucci, Calvin Klein, Hugo Boss AG, Chanel:


Հագուստի նորաձևություն

Անցյալում Արևմուտքից եկած ճանապարհորդները, ովքեր ճանապարհորդում էին Պարսկաստան, Թուրքիա, Հնդկաստան կամ Չինաստան, հաճախ նկատում էին, որ համապատասխան վայրերում նորաձևությունը չէր փոփոխվում։ 1609թ․ ճապոնացիները անգամ հպարտությամբ պատմում էին իսպանացի այցելուներին, որ ճապոնական հագուստը հազարավոր տարիների ընթացքում փոփոխության չի ենթարկվել։ [3] Այնուամենայիվ էական ապացույցներ կան այն մասին, որ Մին դինաստիայի ժամանակաշրջանում չինական հագուստը հաճախ փոփոխվել է։ Զգեստների փոփոխությունը սովորաբար տնտեսական կամ սոցիալական փոփոխությունների արդյունք է, ինչպես օրինակ տեղի է ունեցել Հին Հռոմում և միջնադարյան Խալիֆայության դեպքում, որից հետո տևական ժամանակ էական փոփոխություններ չեն եղել։ 8-րդ դարի Մուսուլմանական Իսպանիայում Զիրյաբ անունով երաժիշտը Կորդովային ներկայացրեց հագուստի բարդ ոճեր, որոնք հիմնված էին իր հայրենիք Բաղդադի սեզոնային և կենցաղային նորաձևության վրա՝ յուրօրինակ ձևափոխություններով։ [4] [5] Նմանատիպ փոփոխություններ եղան նաև 11-րդ դարի Միջին Արևելքում թյուրքերի գալուց հետո: Վերջիններս իրենց հետ բերեցին Կենտրոնական Ասիայի և Հեռավոր Արևելքի հագուստի ոճերը։ [6]

Պատմաբաններ Ջեյմս Լավերը և Ֆերնան Բրոդելը գտնում են, որ արևմտյան հագուստի նորաձևությունը սկիզբ է առել 14-րդ դարի կեսերից, [7] [8] չնայած պետք է նկատի ունենալ, որ նրանք այդ եզրակացությանը հանգել են առավելապես ժամանակաշրջանի նկարների [9] և ձեռագրերի պատկերների ուսումնասիրություններից, բայց մինչև 14-րդ դարը դրանք այդքան էլ տարածված չեն եղել։ Նորաձևության ամենաէական վաղ փոփոխություններից է տղամարդու վերնազգեստի կտրուկ կարճացումն ու նեղացումը: [10]

Հաջորդ դարում փոփոխությունների տեմպը զգալիորեն արագացավ․ և՛ կանացի, և՛ տղամարդու հագուստի նորաձևությունն ու մազերի հարդարումը բարդացան։ Նորաձևության մեջ փոփոխությունները առաջ բերեցին Եվրոպայի բարձր դասերի միջև տարբերություններ, իսկ մինչ այդ նրանք շատ նման ոճով էին հագնվում։ Ազգային ոճերը բավականին տարբեր էին մինչև 17-18-րդ դարերի հեղաշրջումը, վերջինս պարտադրեց նմանատիպ ոճեր․ այդ ոճերը մեծամասամբ գալիս էին Ֆրանսիայից։ [11] Չնայած որ մեծահարուստներն էին սովորաբար նորաձևություն թելադրողները, Վաղ Ժամանակակից Եվրոպայի աճող ճոխությունը հանգեցրեց նրան, որ բուրժուազիան և անգամ գեղջուկները սկսեցին հեռվից հետևել նորաձևության միտումներին, բայց այնուամենայնիվ նորաձևությունը դեռ մնում էր վերնախավինը, և հենց դա է, որ Ֆերնան Բրոդելը համարում է նորաձևության փոփոխման հիմնական շարժիչ գործոն։ [12]

Ալբրեխտ Դյուրերի նկարը ցույց է տալիս նյուրնբերգյան բուրժուազիայի ներկայացուցչի (ձախում) և նրա վենետիկյան տարբերակի տարբերությունները։ Վենետիկյան տիկնոջ բարձր չոպինների (ժամանակի կրունկները) օգնությամբ նա ավելի բարձրահասակ է երևում

16-րդ դարում, ազգային տարբերությունները առավել ցայտուն էին արտահայտված։ 16-րդ դարի գերմանացի և իտալացի տղամարդկանց 10 տարբեր նկարներում կարող են երևալ 10 ամբողջովին տարբեր գլխարկներ։ Ալբրեխտ Դյուրերը պատկերել է Նյուրնբերգյան և Վենետիկյան նորաձևությունների տարբերությունը 15-րդ դարում։ 16-րդ դարի վերջերում «Իսպանական ոճը» սկսել է համաժամանակեցվել Եվրոպայի բարձր խավի հետ, և 17-րդ դարի կեսերին որոշակի պայքարից հետո ֆրանսիական ոճը սկսել է գերիշխել: Այս գործընթացն ավարտվել է18-րդ դարում։ [13]

Մարի Անտուանետը Լուի XVI-ի կինը, իր դարի նորաձևության իկոնան էր։ Նրա նախընտրությունները (օրինակ՝ 1783թ․ սպիտակ մարմաշե զգեստները, որոնք կոչվում էին թագուհու շապիկ (chemise a la Reine)) մեծ ազդեցություն էին ունենում և շատերը կրում էին դրանք: [14]

Չնայած գործվածքների գույներն ու պատկերները տարեցտարի փոխվում էին, [15] տղամարդկանց վերնազգեստների, ժիլետների ու կանացի զգեստների ձևվածքներն ու կտրվածքները շատ դանդաղորեն էին ձևափոխվում։ Տղամարդկանց նորաձևությունը մեծամասամբ ծագել էր ռազմական մոդելներից։ Եվրոպացի տղամարդու կերպարի փոփոխությունները առաջացել են ռազմական գործողությունների թատերաբեմում, որտեղ սպաները հնարավորություն ունեին տեսնել օտար այնպիսի ոճեր, ինչպիսիք էին Սթեինքիրք վզկապն ու փողկապները։

Չնայած 16-րդ դարում սկսել էին տարածվել ֆրանսիական գեղեցիկ հագուստներով տիկնիկները, իսկ Աբրահամ Բոսսը 1620-ականներին ստեղծել էր նորաձևության մնայուն գործեր, փոփոխություններն ավելի արագ սկսեցին իրականանալ 1780-ականներին: Մինչև 1800-ականները բոլոր արևմտյան եվրոպակացիները նմանատիպ էին հագնվում (կամ էլ իրենք այդպես կարծում էին)։ Տեղական տարբերությունները գավառական մշակույթի, իսկ ավելի ուշ արդեն պահպանողական գյուղացի լինելու մասին էին վկայում։ [16]

Չնայած, որ ձևարարներն ու դերձակներն էին հիմնականում նորարարությունների հեղինակները, և գործվածքի արդյունաբերությունը հստակորեն շատ թրենդների առիթ դարձավ, այնուամենայնիվ նորաձևության դիզայնի պատմությունը կապվում է 1858թ․-ի հետ, երբ Անգլիայում ծնված Չարլզ Ֆրեդերիկ Ուորթը բացեց առաջին բարձր նորաձևության տունը Փարիզում։ Հոթ տունը (The Haute house) անունը սահմանվել էր կառավարության կողմից այն նորաձևության տների համար, որոնք համապատասխանում էին ոլորտի պահանջներին։ Այս նորաձևության տները պետք է պահեին այնպիսի ստանդարտներ, ինչպիսիք էին ունենալ նվազագույնը 20 դերձակ, տարվա մեջ 2 նոր հավաքածու ներկայացնել, և հաճախորդներին ներկայացնել զգեստների ձևվածքների համապատասխան թիվ։ [17] Այդ ժամանակից սկսած նորաձևության դիզայների գաղափարը դարձավ դոմինանտ, որպես սեփական իրավունքներ ունեցող հանրային դեմք։ [18]

Յունիսեքս հագուստների միտքը ծագել է 1960-ներին, երբ դիզայներներ Պիեռ Կարդենն և Ռուդի Գերնռայխը ստեղծեցին այնպիսի հագուստի մասեր, ինչպիսիք էին ձգվող ջերսի գործվածքից տունիկաները կամ գամաշները, և դրանք կարող էին հագնել և՛ կանայք, և՛ տղամարդիկ։ Յունիսեքսի ազդեցությունը ավելի ընդարձակում է նորաձևության ոլորտները։ [19] 1970-ականների նորաձև միտումների՝ ոչխարի մորթուց վերարկուների (դուբլյոնկա), բաճկոնների, վերարկուների, չկառուցվածքավորված հագուստների ազդեցության շնորհիվ տղամարդիկ սկսեցին հասարակական վայրերում հանդիպումներին մասնակցել առանց պիջակների ու աքսեսուարների նոր կիրառմամբ։ Չնայած պահպանողական միտումներին, տղամարդկային որոշ ոճեր զուգակցվում էին զգայունության և արտահայտչականության հետ։ Համասեռամոլների իրավունքների համար պայքարող և այլ երիտասարդական շարժումների աճը թույլ տվեց ազատորեն փորձարկումներ անել ոճերի, գործվածքների հետ․ օրինակ՝ դիզայներները տղամարդու հագուստ ստեղծելու համար օգտագործեցին կրեպ տեսակ գործվածքը, որը նախկինում ասոցացվում էր կանացի կերպարների հետ։ [20]

Ժամանակակից նորաձևության 4 հիմնական մայրաքաղաքներն են համարվում Փարիզը, Միլանը, Նյու Յորքը և Լոնդոնը, որտեղ գտնվում են նորաձևության ամենահայտնի կազմակերպությունների գլխավոր գրասենյակները գտնվում են այս քաղաքներում և հռչակված են համաշխարհային նորաձևության մեջ իրենց ունեցած մեծ ներդրումով։ Այս քաղաքներում նորաձևության շաբաթներ են անցկացվում, որի ընթացքում դիզայներները իրենց հագուստի նոր հավաքածուները ցուցադրում են հանդիսատեսին։ Մեծ դիզայներների ժառանգությունը ( Կոկո Շանել, Իվ Սեն Լորեն և այլք) պահում է Փարիզի ամենաբարձր դիտողականությունը նորաձևության բնագավառում, չնայած որ հոթ կուտյուրի ծախսերը հիմնականում փակվում են նույն բրենդների պրետ-ա-պորտե հավաքածուների և օծանելիքների վաճառքից գոյացած գումարներով։ 

Ժամանակակից արևմտացիները իրենց հագուստի համար ընտրության մեծ հնարավորություն ունեն։ Թե ինչ է մարդ ընտրում հագնելու համար կարող է արտացոլել իր անձնային որակներն ու հետաքրքրությունները։ Երբ բարձր մշակութային կարգավիճակ ունեցող մարդիկ սկսում են կրել նոր, տարբերվող հագուստ, ստեղծվում է նորաձևության նոր միտում (թրենդ)։ Այս մարդկանց հավանող կամ հարգող մարդիկ ներշնչվում են նրանցից և սկսում են կրել նմանատիպ ոճավորված հագուստ։ Կախված տարիքից, սոցիալական դասից, սերնդից, բնակության վայրից, աշխարհագրական դիրքից և ժամանակից նորաձևությունը կարող է տարբեր լինել։Եթե հասուն տարիքի մարդը հագնվում է երիտասարդների նման, նա կարող է ծիծաղելի տեսք ունենալ կողքից։ Նորաձև (fashionista) ու նորաձևության զոհ տերմինները բնորոշում են այն մարդկանց, ովքեր կուրորեն հետևում են նորաձևության վերջին միտումներին։

Վերջին տարիներին ասիական նորաձևությունը բավականին նշանակալի է դարձել տեղական և համաշխարհային շուկայում։ Չինաստանը, Ճապոնիան, Հնդկաստանն ու Պակիստանը դեռ վաղուց ունեցել են գործվածքի զարգացած արդյունաբերություն, և դրանց արդյունքներից շատ Արևմտյան դիզայներներ բազմիցս ներշնչվել են, բայց այսօր ասիական հագուստի ոճը նույնպես սկսել է մեծ ազդեցություն տարածել ամբողջ աշխարհում։ [21] 

Other Languages
Afrikaans: Mode
Alemannisch: Mode
aragonés: Moda
العربية: موضة
مصرى: موضه
asturianu: Moda
azərbaycanca: Dəb
башҡортса: Мода
беларуская: Мода
беларуская (тарашкевіца)‎: Мода
български: Мода
भोजपुरी: फैशन
বাংলা: ফ্যাশন
bosanski: Moda
català: Moda
Cebuano: Urog
کوردی: فاشن
čeština: Móda
Cymraeg: Ffasiwn
dansk: Mode
Deutsch: Mode
Ελληνικά: Μόδα
English: Fashion
Esperanto: Modo
español: Moda
eesti: Mood
euskara: Moda
فارسی: مد (پوشاک)
suomi: Muoti
føroyskt: Móti
Gaeilge: Faisean
galego: Moda
ગુજરાતી: ફેશન
עברית: אופנה
हिन्दी: फैशन
Fiji Hindi: Fashion
hrvatski: Moda
Kreyòl ayisyen: Mòd
magyar: Divat
Bahasa Indonesia: Mode
Ilokano: Moda
íslenska: Tíska
italiano: Moda
Basa Jawa: Fèsyen
ქართული: მოდა
қазақша: Сән
한국어: 패션
Latina: Moda
Lëtzebuergesch: Moud
Limburgs: Mode
lietuvių: Mada
latviešu: Mode
македонски: Мода
മലയാളം: ഫാഷൻ
मराठी: फॅशन
Bahasa Melayu: Fesyen
မြန်မာဘာသာ: ဖက်ရှင်
Nedersaksies: Moede
नेपाल भाषा: फेसन
Nederlands: Mode
norsk nynorsk: Mote
norsk: Mote
occitan: Mòda
Livvinkarjala: Moudu
ਪੰਜਾਬੀ: ਫ਼ੈਸ਼ਨ
polski: Moda (styl)
پنجابی: فیشن
português: Moda
română: Modă
русский: Мода
русиньскый: Мода
sicilianu: Moda
Scots: Fashion
srpskohrvatski / српскохрватски: Moda
සිංහල: විලාසිතා
Simple English: Fashion
slovenčina: Móda
slovenščina: Moda
српски / srpski: Moda
svenska: Mode
Kiswahili: Mitindo
தமிழ்: ஒய்யாரம்
Tagalog: Moda
Setswana: Feshene
Türkçe: Moda
українська: Мода
اردو: روائش
oʻzbekcha/ўзбекча: Moda
Tiếng Việt: Thời trang
Winaray: Moda
ייִדיש: מאדע
中文: 時裝
Bân-lâm-gú: Sî-sek
粵語: 時裝