Նոբելյան մրցանակ

Նոբելյան մրցանակ
Nobel Prize.png
ՆվիրատուՇվեդական ակադեմիա, Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի Նոբելյան հանձնաժողով, Կարոլինսկա ինստիտուտի Նոբելյան հանձնաժողով, Նորվեգիայի Նոբելյան հանձնաժողով
Շնորհվում էմարդկությանն օգտակար ձեռքբերումների համար քիմիայի, գրականության, խաղաղության, ֆիզիկայի և ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության, ինչպես նաև տնտեսագիտության բնագավառներում
ԵրկիրՇվեդիա (բոլորը, բացի Խաղաղության մրցանակից),
Նորվեգիա (Խաղաղության մրցանակ)
Առաջին շնորհում1901 թվական
Հատկանիշներ9 մլն շվեդական կրոնա (2017)[1],
մեդալ (արժեքը՝ $4.76 մլն)[2] և դիպլոմ
Կայքnobelprize.org

Նոբելյան մրցանակ (/, շվեդերեն արտասանություն: [nʊˈbɛl], շվեդերեն՝ Nobelpriset, նորվ.՝ Nobelprisen), ամենամյա միջազգային մրցանակների հավաքածու, որոնք շնորհվում են շվեդական ու նորվեգական ինստիտուտների կողմից ակադեմիական, մշակութային և գիտական ձեռքբերումների համար։

Մրցանակները սահմանվել են 1859 թվականին շվեդ գիտնական Ալֆրեդ Նոբելի կտակի համաձայն։ Քիմիայի, գրականության, խաղաղության, ֆիզիկայի և ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում Նոբելյան մրցանակներն առաջին անգամ շնորհվել են 1901 թվականին[3]։ Նախքան 1980 թվականը մեդալները պատրաստվել են 23 կարատանոց ոսկուց, իսկ դրանից հետո՝ 18 կարատանոց կանաչ ոսկուց, որ ծածկվում է 24 կարատանոց ոսկով։ 1901 թվականից մինչև 2016 թվականը Նոբելյան մրցանակներն ու Տնտեսագիտական գիտությունների բնագավառում Ալֆրեդ Նոբելի հիշատակին նվիրված մրցանակը շնորհվել են 579 անգամ 911 մարդու և կազմակերպությունների։ Քանի որ ոմանք այդ մրցանակին արժանացել են մեկից ավելի անգամներ, ընդհանուր առմամբ ստացվում է 23 կազմակերպություն և 881 անհատ[4]։

Մրցանակների հանձնման արարողություններն անցկացվում են ամեն տարի Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում (բացառությամբ Խաղաղության մրցանակի, որը հանձնվում է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում)։ Յուրաքանչյուր մրցանակակիր կամ դափնեկիր ստանում է ոսկե մեդալ, դիպլոմ և գումար, որի չափը որոշվում է Նոբելյան հիմնադրամի կողմից (2017 թվականին հանձնվող գումարի չափը կազմել է 9,000,000 շվեդական կրոնա կամ շուրջ US$1,110,000, €944,000, £836,000, INR 72,693,900 կամ CNR 376,000)[1]։ Նոբելյան մրցանակը համարվում է ամենահեղինակավոր մրցանակը, որ շնորհվում է գրականության, բժշկության, ֆիզիկայի, քիմիայի, խաղաղության և տնտեսագիտության բնագավառներում[5]։

Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիան հանձնում է Ֆիզիկայի ու Քիմիայի Նոբելյան մրցանակները և Տնտեսագիտական գիտությունների բնագավառում Ալֆրեդ Նոբելի հիշատակին նվիրված Շվեդիայի պետական բանկի մրցանակը, Կարոլինսկա ինստիտուտի Նոբելյան ասամբլեան՝ Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակը, Շվեդական ակադեմիան շնորհում է Գրականության Նոբելյան մրցանակը։ Խաղաղարարության Նոբելյան մրցանակը շնորհվում է ոչ թե շվեդական կազմակերպության, այլ Նորվեգիայի Նոբելյան հանձնաժողովի կողմից։

Նոբելյան մրցանակը հետմահու չի շնորհվում, բայց եթե մարդը հայտարարվում է դափնեկիր և մահանում նախքան այն ստանալը, ապա մրցանակը շնորհվում է[6]։ Թեև յուրաքանչյուր մրցանակի դափնեկիրների միջին թվաքանակը մեծացել է 20-րդ դարի ընթացքում, բայց այն չի կարող բաժանվել երեքից ավելի մարդկանց միջև։ Բացառություն է կազմում Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը, որի դափնեկիր կարող են դառնալ կազմակերպությունները կամ երեքից ավելի անձինք[7]։

Բովանդակություն

Other Languages
Afrikaans: Nobelprys
Alemannisch: Nobelpreis
aragonés: Premio Nobel
العربية: جائزة نوبل
অসমীয়া: ন'বেল বঁটা
asturianu: Premios Nobel
azərbaycanca: Nobel mükafatı
башҡортса: Нобель премияһы
Boarisch: Nobelpreis
žemaitėška: Nuobelė premėjė
Bikol Central: Nobel Prize
беларуская (тарашкевіца)‎: Нобэлеўская прэмія
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: নোবেল পুরস্কার
brezhoneg: Priz Nobel
català: Premi Nobel
Chavacano de Zamboanga: Premyo Nobel
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nobel Ciōng
čeština: Nobelova cena
kaszëbsczi: Nôdgroda Nobla
Cymraeg: Gwobr Nobel
Deutsch: Nobelpreis
Ελληνικά: Βραβείο Νόμπελ
English: Nobel Prize
Esperanto: Nobel-premio
español: Premio Nobel
euskara: Nobel Sariak
français: Prix Nobel
Nordfriisk: Nobelpris
furlan: Premi Nobel
Frysk: Nobelpriis
Gaeilge: Duais Nobel
贛語: 諾貝爾獎
Gàidhlig: Duais Nobel
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: नोबॅल पुरस्कार
עברית: פרס נובל
Fiji Hindi: Nobel Prize
magyar: Nobel-díj
interlingua: Premio Nobel
Bahasa Indonesia: Penghargaan Nobel
Ilokano: Premio Nobel
italiano: Premio Nobel
日本語: ノーベル賞
Patois: Nobel Praiz
Basa Jawa: Bebungah Nobel
Taqbaylit: Arraz Nobel
Kabɩyɛ: Prix Nobel
Gĩkũyũ: Kĩheo ya Nobero
ភាសាខ្មែរ: រង្វាន់ណូបែល
한국어: 노벨상
къарачай-малкъар: Нобелни премиясы
Кыргызча: Нобель сыйлыгы
Lëtzebuergesch: Nobelpräis
Lingua Franca Nova: Premio Nobel
Limburgs: Nobelpries
لۊری شومالی: جاییزأ نوبل
lietuvių: Nobelio premija
latviešu: Nobela prēmija
Malagasy: Loka Nobel
Baso Minangkabau: Adiah Nobel
македонски: Нобелова награда
Bahasa Melayu: Hadiah Nobel
Mirandés: Prémio Nobel
မြန်မာဘာသာ: နိုဘဲလ်ဆု
مازِرونی: نوبل جایزه
Napulitano: Premmio Nobel
Plattdüütsch: Nobelpries
नेपाल भाषा: नोबेल सिरपा
Nederlands: Nobelprijs
norsk nynorsk: Nobelprisen
Novial: Nobel Premie
Nouormand: Pris Nobel
occitan: Prèmi Nobel
Livvinkarjala: Nobel-palkindo
ਪੰਜਾਬੀ: ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ
Piemontèis: Premi Nobel
پنجابی: نوبل انعام
português: Prémio Nobel
Runa Simi: Nobel Suñay
română: Premiul Nobel
русиньскый: Нобелівска премія
sicilianu: Premiu Nobel
srpskohrvatski / српскохрватски: Nobelova nagrada
Simple English: Nobel Prize
slovenčina: Nobelova cena
slovenščina: Nobelova nagrada
српски / srpski: Нобелова награда
Seeltersk: Nobelpries
svenska: Nobelpriset
Kiswahili: Tuzo ya Nobel
ತುಳು: ನೊಬೆಲ್
Türkmençe: Nobel baýragy
Türkçe: Nobel Ödülü
татарча/tatarça: Nobel büläge
oʻzbekcha/ўзбекча: Nobel mukofoti
vèneto: Premio Nobel
Tiếng Việt: Giải Nobel
吴语: 诺贝尔奖
მარგალური: ნობელიშ პრემია
ייִדיש: נאבעל פריז
Yorùbá: Ẹ̀bùn Nobel
中文: 诺贝尔奖
Bân-lâm-gú: Nobel Chióng
粵語: 諾貝爾獎