Հեպատիտ C

Հեպատիտ C
HCV EM picture 2.png
Բջջային կուլտուրայից առանձնացված հեպատիտ C վիրուսի պատկեր` արված էլեկտրոնային մանրադիտակով (մասշտաբ = 50 նանոմետր)
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասվիրուսային հիվանդություն[2] և Լյարդի բորբոքում
Պատճառլյարդաբորբի C հակահարուցիչներ
Բուն պատճառC3098[2]
Հիվանդության ախտանիշարտխառնոց և Ժելտուխա
Վնասում էլյարդ
Բուժաքննությունարյան բիոքիմիական հետազոտություն և լյարդի կենսազննում
Բժշկական մասնագիտությունհամաճարակաբանություն
OMIM609532
Հիվանդությունների բազա5783
MedlinePlus000284
eMedicine177792 և 964761
MeSHIDD006526 և D019698
Disease OntologyDOID:1883
NCI ThesaurusC3098[2]
Hepatitis C Վիքիպահեստում

Հեպատիտ C կամ C լյարդաբորբ, վարակիչ հիվանդություն է, որը գլխավորապես ախտահարում է լյարդը։ Հիվանդության հարուցիչը C լյարդաբորբի վիրուսն (HCV) է։[3] Հաճախ հեպատիտ C-ն ընթանում է առանց ախտանիշերի, սակայն խրոնիկական ընթացքը կարող է սպիական փոփոխություններ առաջացնել լյարդում և տարիներ անց՝ լյարդի ցիռոզի պատճառ դառնալ։ Շատ դեպքերում լյարդի ցիռոզով տառապողներն ունենում են նաև լյարդային անբավարարություն, լյարդի քաղցկեղ կամ կերակրափողի և ստամոքսի երակների լայնացումներ, որը կարող է արյունահոսություն առաջացնել և մահվան պատճառ դառնալ։[3] Հեպատիտ C-ն հայտնի է նաև «քնքուշ մարդասպան» անվամբ, քանի որ այն երկար տարիներ ընթանում է առանց որևէ ախտանիշի կամ թաքնվում է տարբեր հիվանդությունների «դիմակի տակ» և հաճախ մնում է չախտորոշված։

Հեպատիտ C-ն հիմնականում փոխանցվում է արյան միջոցով՝ թմրանյութերի ներերակային օգտագործման, վատ ախտահանված բժշկական գործիքների օգտագործման և արյան փոխներարկման ճանապարհով։ Ամբողջ աշխարհում շուրջ 130–170 միլիոն մարդ վարակված է հեպատիտ C-ով։ HCV-ի առկայությունը (նախապես անվանվել է «ոչ-A ոչ-B լյարդաբորբ») հաստատվել է 1970-ականներին և ապացուցվել է 1989 թ.-ին։[4] հեպատիտ C-ն հանդիպում է միայն մարդկանց և շիմպանզեների մոտ։[5]

Վարակված մարդկանց 85%-ի մոտ վիրուսը պահպանվում է։ Այս մշտակայող վարակը կարող է բուժվել դեղերի միջոցով - տիպօրինակ (ստանդարտ) բուժումն իրենից ներկայացնում է պեգինտերֆերոնի և ռիբավիրինի համակացությունը, որոշ դեպքերում բոկոպրևիրի կամ տելապրևվիրի հետ միասին։ Բուժում ստացածների 50-ից 80 տոկոսը բուժվում է։ Լյարդի ցիռոզ կամ քաղցկեղ ունեցողների մոտ առաջանում է լյարդի փոխպատվաստման անհրաժեշտություն և հեպատիտ C լյարդի փոխպատվաստման պատճառների մեջ գրավում է առաջին տեղը, սակայն փոխպատվաստումից հետո սովորաբար վիրուսը կրկին հայտնվում է։[6] Ներկայումս հեպատիտ C-ի դեմ պատվաստանյութ դեռևս գոյություն չունի։

Նշանները և ախտանիշերը

Սուր ընթացք

Հեպատիտ C-ն միայն 15% դեպքերում է սուր ախտանշաններով արտահայտվում։[7] Ավելի հաճախ ախտանշանները մեղմ ու անորոշ են լինում, ինչպես՝ ախորժակի կորուստը, ընդհանուր թուլությունը, սրտխառնոցը, ցավը մկաններում կամ հոդերում և քաշի կորուստը։[8] Սուր ընթացքով դեպքերի մեծամասնությունը չեն ուղեկցվում դեղնուկով։[9] 10-50%-ի դեպքում վարակն անցնում է առանց բուժման, ինչն ավելի հաճախ դիտվում երիտասարդների և իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։[9]

Խրոնիկական ընթացք

Այս վիրուսով վարակվողների ութսուն տոկոսի մոտ խրոնիկական վարակ է առաջանում։[10] Վարակման առաջին տասը տարվա ընթացքում վարակվածների մեծ մասի մոտ ախտանշանները շատ թույլ են լինում կամ ընդհանրապես չեն լինում,[11] չնայած խրոնիկական C լյարդաբորբը կարող է հոգնածության զգացում առաջացնել։[12] հեպատիտ C-ն լյարդի ցիռոզի և լյարդի քաղցկեղի առաջացման հիմնական պատճառն է երկար տարիներ վարակված անձանց մոտ։[6] Շուրջ 10–30% դեպքերում ցիռոզը զարգանում է 30 և ավելի տարի անց։[6][8] Ցիռոզն ավելի հաճախ է դիտվում միաժամանակ նաև B  Լյարդաբորբ-ով կամ ՄԻԱՎ-ով վարակվածների, ալկոհոլամոլների և արական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։[8] Լյարդի ցիռոզ ունեցողների մոտ լյարդի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը քսան անգամ ավելի մեծ է՝ տարեկան 1-3% տոկոս։[6][8] Ալկոհոլը չարաշահողների համար այդ վտանգը 100 անգամ մեծ է։[13] Լյարդի ցիռոզի դեպքերի 27%-ը, և լյարդի քաղցկեղի դեպքերի 25%-ը հեպատիտ C-ի հետևանք է։[14]

Լյարդի ցիռոզի հետևանքով կարող են առաջանալ՝ բարձր արյան ճնշումը դռներակային համակարգում, ասցիտ (հեղուկ որովայնի խոռոչում), կապտուկի կամ արյունահոսության առաջացման հեշտացում, ստամոքսի և կերակրափողի երակների լայնացում, դեղնուկ և լյարդային ուղեղախտ (էնցեֆալոպաթիա)։[15]

Ազդեցությունն այլ օրգանների վրա

Հեպատիտ C-ն հազվադեպ առնչվում է նաև Շեգրենի հիվանդության (ինքնաիմունային հիվանդություն), արյան մեջ թրոմբոցիտների քանակի կրճատման ( թրոմբոցիպոպենիայի), տափակ որքինի, շաքարային դիաբետի և B բջջային լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդությունների հետ։[16] Թրոմբոցիպոպենիա ի հայտ է գալիս խրոնիկական հեպատիտ C-ի 0.16-45.4% դեպքերում[17] հեպատիտ C-ն նաև կապվում է խառը կրիոգլոբուլինեմիա կոչվող վիճակի հետ, որն իրենից ներկայացնում է փոքր և միջին չափսերի արյունատար անոթների բորբոքում. այն զարգանում է կրիոգլոբուլինների մասնակցությամբ ձևավորված իմուն համալիրների նստեցման հետևանքով։[18]

Other Languages
azərbaycanca: Hepatit C
تۆرکجه: هپاتیت سی
беларуская: Гепатыт C
беларуская (тарашкевіца)‎: Гепатыт С
български: Хепатит C
català: Hepatitis C
čeština: Hepatitida C
Deutsch: Hepatitis C
ދިވެހިބަސް: ހެޕަޓައިޓިސް ސީ
Ελληνικά: Ηπατίτιδα C
English: Hepatitis C
español: Hepatitis C
eesti: C-hepatiit
euskara: C hepatitis
فارسی: هپاتیت سی
français: Hépatite C
galego: Hepatite C
עברית: הפטיטיס C
hrvatski: Hepatitis C
magyar: Hepatitis C
Bahasa Indonesia: Hepatitis C
italiano: Epatite C
日本語: C型肝炎
ქართული: C ჰეპატიტი
한국어: C형 간염
Кыргызча: Гепатит С
Latina: Hepatitis C
lietuvių: Hepatitas C
latviešu: C hepatīts
македонски: Хепатит Ц
монгол: Гепатит С
Bahasa Melayu: Hepatitis C
Nederlands: Hepatitis C
norsk nynorsk: Hepatitt C
português: Hepatite C
română: Hepatită C
русский: Гепатит C
srpskohrvatski / српскохрватски: Hepatitis C
Simple English: Hepatitis C
slovenčina: Hepatitída typu C
slovenščina: Hepatitis C
shqip: Hepatiti C
српски / srpski: Хепатитис Ц
svenska: Hepatit C
Kiswahili: Homanyongo C
тоҷикӣ: Ҳепатити Си
Tagalog: Hepataytis C
Türkçe: Hepatit C
українська: Гепатит C
Tiếng Việt: Viêm gan siêu vi C
中文: 丙型肝炎
粵語: 丙型肝炎