Ծավալ

Չափիչ բաժակ, որի օգնությամբ կարելի է հեղուկ չափել

Ծավալ, մարմնի կամ նյութի զբաղեցրած տարածության քանակական բնութագիրը, երկրաչափական մարմինը բնորոշող հիմնական հասկացություններից։

Ծավալի հաշվումը

Ծավալի միավոր է համարվում միավոր կողով խորանարդի ծավալը։ Պարզագույն դեպքում մարմնի ծավալը հաշվվում է իր պարունակած միավոր խորանարդների քանակով։ Ավելի բարդ դեպքերում մարմնի ծավալը հաշվում են հետևյալ կերպ. A մարմինն ու իր շրջակայքը փոխուղղահայաց հարթություններով տրոհում են a երկարության կող ունեցող խորանարդների։ V (a)-ով նշանակենք բոլոր այն խորանարդների ծավալների գումարը, որոնք ամբողջությամբ ընդգրկված են A-ի մեջ, իսկ W (a)-ով՝ բոլոր այն խորանարդներինը, որոնք A-ի հետ ունեն գոնե մեկ ընդհանուր կետ։ a-ն փոքրացնելիս V (a)-ն աճում է, իսկ W (a)-ն՝ նվազում, ընդ որում՝ միշտ V(a)≤W(a)։ V (a)-ն և W (a)-ն ունեն նույն սահմանը (երբ a-ն ձգտում է 0-ի), որը և կոչվում է A մարմնի ծավալ։

Ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատների համակարգում A մարմնի ծավալը հաշվվում է

և

բանաձևերով, որտեղ առաջին ինտեգրալը տարածված է A մարմնով, իսկ երկրորդը՝ A-ի՝ Z առանցքի վրա ունեցած պրոյեկցիայով։

Ընդհանուր աֆինական կոորդինատական համակարգում ծավալը հաշվվում է

բանաձևով, որտեղ հիմնական քառակուսային ձևի դիսկրիմինանտն է։

Ընդհանրացնելով այս բանաձևը՝ մուծվում է ո-չափանի ծավալի հասկացությունը.

Volume formula.png

Other Languages
Afrikaans: Volume
العربية: حجم
azərbaycanca: Həcm
беларуская: Аб’ём
беларуская (тарашкевіца)‎: Аб’ём
български: Обем
भोजपुरी: आयतन
বাংলা: আয়তন
bosanski: Volumen
català: Volum
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tā̤-cék
کوردی: قەبارە
čeština: Objem
Чӑвашла: Калăпăш
Cymraeg: Cyfaint
dansk: Rumfang
Deutsch: Volumen
Ελληνικά: Όγκος
English: Volume
Esperanto: Volumeno
español: Volumen
eesti: Ruumala
فارسی: حجم
suomi: Tilavuus
français: Volume
Nordfriisk: Rüm (miat)
贛語: 體積
客家語/Hak-kâ-ngî: Thí-tsit
עברית: נפח
हिन्दी: आयतन
Fiji Hindi: Pasaar
hrvatski: Obujam
Kreyòl ayisyen: Volim
magyar: Térfogat
interlingua: Volumine
Bahasa Indonesia: Volume
íslenska: Rúmmál
italiano: Volume
日本語: 体積
Patois: Valyuum
Basa Jawa: Volume
қазақша: Көлем
한국어: 부피
Kurdî: Qeware
Lëtzebuergesch: Volumen
lietuvių: Tūris
latviešu: Tilpums
македонски: Зафатнина
മലയാളം: വ്യാപ്തം
монгол: Эзлэхүүн
मराठी: आकारमान
Bahasa Melayu: Isi padu
नेपाली: आयतन
Nederlands: Inhoud (volume)
norsk nynorsk: Volum
norsk: Volum
occitan: Volum
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਇਤਨ
polski: Objętość
português: Volume
Runa Simi: P'ulin
русский: Объём
संस्कृतम्: आयतनम्
sicilianu: Vulumi
Scots: Vollum
srpskohrvatski / српскохрватски: Volumen
Simple English: Volume
slovenčina: Objem (matematika)
slovenščina: Prostornina
chiShona: Mumhu
Soomaaliga: Mug
српски / srpski: Запремина
svenska: Volym
Kiswahili: Mjao
ślůnski: Uobjyntość
தமிழ்: கன அளவு
తెలుగు: ఘనపరిమాణము
Türkmençe: Göwrüm birlikleri
Tagalog: Volyum
Türkçe: Hacim
українська: Об'єм
اردو: حجم
oʻzbekcha/ўзбекча: Hajm
vèneto: Vołume
Tiếng Việt: Thể tích
Winaray: Bolyum
中文: 体积
Bân-lâm-gú: Thé-chek
粵語: 體積