Թուրքերեն

Infoboxforlang.png
Թուրքերեն
Türk dili, Türkçe
Տեսակլեզու
Ենթադասօղուզական լեզուներ
Մասն էԹյուրքական լեզվախումբ[1]
ԵրկրներԹուրքիա Թուրքիա
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս
Բուլղարիա Բուլղարիա
Մակեդոնիայի Հանրապետություն Մակեդոնիա
Ռումինիա Ռումինիա
Հունաստան Հունաստան
Իրաք Իրաք
Սիրիա Սիրիա
Ադրբեջան Ադրբեջան
Ալբանիա Ալբանիա
Գերմանիա Գերմանիա
Ռուսաստան Ռուսաստան
Ղազախստան Ղազախստան
Պաշտոնական կարգավիճակԹուրքիա Թուրքիա
Հյուսիսային Կիպրոս Հյուսիսային Կիպրոս
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս
Մակեդոնիայի Հանրապետություն Մակեդոնիա[փա՞ստ]
Խոսողների քանակ71 435 850 մարդ (2006)[2], 350 000 մարդ (2006)[2], 78 527 240 մարդ (2012)[3] և 380 300 մարդ (2006)[3]
Վերահսկող կազմակերպությունԹուրքական լեզնաբանական ընկերություն
Լեզվակիրների թիվը~65 մլն.
Գրերի համակարգԼատինական այբուբեն
IETFtr
ԳՕՍՏ 7.75–97тур 693
ISO 639-1tr
ISO 639-2tur
ISO 639-3tur

Map of Turkish Language.png

     Երկրներ, որտեղ թուրքերենը պաշտոնական լեզու է

     Երկրներ, որտեղ այն ճանաչված է որպես փոքրամասնության լեզու
Turkish language Վիքիպահեստում

Թուրքերեն (ինքնանվանումը՝ Türkçe թյուրքչէ կամ Türk dili թյուրք դիլի), Բալկանյան թերակղզուց մինչև Կասպից ծով ընկած տարածաշրջանում խոսվող ալթայական լեզուներից մեկն է: Ամենահին հաշվարկների համաձայն՝ թուրքերենը շուրջ 8500 տարեկան է և այսօր ողջ աշխարհում խոսվող լեզուների շարքում ամենահին գրավոր աղբյուրներ ունեցող լեզուներից է: Այդ գրավոր աղբյուրները իրենցից ներկայացնում են քաղվածքներ շումերական սեպագիր արձանագրություններից [4][5]: Թուրքերենը պատկանում է ալթայական լեզվաընտանիքի արևմտախունական ճյուղի օղուզական խմբին։ Մերօրյա գրական թուրքերենն ունի համեմատաբար նոր պատմություն՝ այն ձևավորվել է օսմաներենի հիման վրա՝ 19-րդ դարի սկզբին: Նախկին Օսմանյան կայսրության տարածքում և մասնավորապես ներկայիս Թուրքիայում տարածված թուրքերենը ողջ աշխարհում ամենից շատ խոսվող 5-րդ լեզուն է:

Թուրքերենը կցական լեզու է[6]. այն հարուստ է բազմաթիվ վերջածանցներով, որոնց շնորհիվ որևէ հիմքից կարելի է գրեթե անվերջ քանակությամբ նոր բառեր ստանալ[7]: Թուրքիայի թուրքերենին բնորոշ վերջածանցները մասամբ ընդհանուր են նաև մյուս թյուրքական լեզուների համար[8]: Նախադասության կառուցվածքի հիմնական կաղապարը այս լեզվում ունի «ենթակա-խնդիր-ստորոգյալ» հերթագայությունը:

Թուրքերենը լայնորեն տարածված է Եվրոպա և Ասիա մայրցամաքներում՝ Բալկաններում, Էգեյան կղզիներում, Անատոլիայում, Կիպրոսում, Միջին Արևելքում՝ գրավոր լեզվի և բազմաթիվ բարբառների ու խոսվածքների տեսքով: Նույն լեզվական խմբի՝ օղուզական խմբի մյուս լեզուները իրենց հերթին տարածված են նշված տարածաշրջանի արևելքում և հարավում՝ Կովկասում, Ադրբեջանում, Իրանում, Կասպից ծովի հարավարևելքում:

Այսպես կոչված «ստամբուլյան բարբառը» համարվում է թուրքերեն գրական լեզվի աղբյուրը. գրական թուրքերենը ձևավորվել է այս բարբառի հիման վրա: Անատոլիական բարբառներում և թյուրքական լեզուներից որոշներում առկա "բաց է" (/ǝ/), "խռպոտ հ" / խ (/ḫ/) և "առաջնաքմային ն" (/ŋ/) հնչյունները ստամբուլյան բարբառում և, հետևաբար, նաև գրական թուրքերենում բացակայում են: Նմանապես Թուրքիայի թուրքերենում բացակայում են /q/ և /w/ հնչյունները, որոնք կան այլ թյուրքական լեզուներում և բարբառներում:

Other Languages
адыгабзэ: Тыркубзэ
Afrikaans: Turks
Alemannisch: Türkische Sprache
አማርኛ: ቱርክኛ
aragonés: Idioma turco
العربية: لغة تركية
مصرى: توركى
asturianu: Turcu
azərbaycanca: Türk dili
башҡортса: Төрөк теле
žemaitėška: Torku kalba
беларуская: Турэцкая мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Турэцкая мова
български: Турски език
brezhoneg: Turkeg
bosanski: Turski jezik
буряад: Түрэг хэлэн
català: Turc
Chavacano de Zamboanga: Turco
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tū-ī-gì-ngṳ̄
нохчийн: Туркойн мотт
qırımtatarca: Türk tili
čeština: Turečtina
kaszëbsczi: Tërecczi jãzëk
Чӑвашла: Турккă чĕлхи
Cymraeg: Tyrceg
Zazaki: Tırki
dolnoserbski: Turkojšćina
emiliàn e rumagnòl: Turc
Esperanto: Turka lingvo
español: Idioma turco
euskara: Turkiera
føroyskt: Turkiskt mál
français: Turc
Nordfriisk: Türkisk spriak
Frysk: Turksk
Gaeilge: An Tuircis
Gagauz: Türk dili
Gàidhlig: Turcais
galego: Lingua turca
Avañe'ẽ: Tuykiañe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: तुर्की भास
ગુજરાતી: તુર્કિશ ભાષા
Gaelg: Turkish
客家語/Hak-kâ-ngî: Thú-ngí-khì-ngî
עברית: טורקית
Fiji Hindi: Turkish bhasa
hrvatski: Turski jezik
hornjoserbsce: Turkowšćina
Bahasa Indonesia: Bahasa Turki
íslenska: Tyrkneska
italiano: Lingua turca
日本語: トルコ語
Basa Jawa: Basa Turki
ქართული: თურქული ენა
Qaraqalpaqsha: Tu'rk tili
Адыгэбзэ: Тыркубзэ
қазақша: Түрік тілі
kalaallisut: Tyrkiskisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាទួរគី
한국어: 터키어
Перем Коми: Тюрк кыв
kernowek: Turkek
Кыргызча: Түрк тили
Lëtzebuergesch: Tierkesch
лезги: Туьрк чIал
Lingua Franca Nova: Turces (lingua)
Limburgs: Turks
lumbaart: Lengua türca
lietuvių: Turkų kalba
latviešu: Turku valoda
мокшень: Туркань кяль
Malagasy: Fiteny tiorka
олык марий: Турко йылме
Māori: Reo Tākei
македонски: Турски јазик
монгол: Турк хэл
кырык мары: Турок йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Turki
Dorerin Naoero: Dorerit Terki
नेपाल भाषा: तर्किश भाषा
Nederlands: Turks
norsk nynorsk: Tyrkisk
norsk: Tyrkisk
occitan: Turc
Papiamentu: Turko
Picard: Turc
Piemontèis: Lenga turca
پنجابی: ترک بولی
português: Língua turca
Runa Simi: Turku simi
rumantsch: Lingua tirca
română: Limba turcă
русиньскый: Турецькый язык
Kinyarwanda: Igiturukiya
саха тыла: Туурак тыла
sicilianu: Lingua turca
davvisámegiella: Durkkagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Turski jezik
Simple English: Turkish language
slovenčina: Turečtina
slovenščina: Turščina
Soomaaliga: Af-Turki
српски / srpski: Турски језик
Basa Sunda: Basa Turki
svenska: Turkiska
Kiswahili: Kituruki
ślůnski: Turecko godka
Türkmençe: Türk dili
Tagalog: Wikang Turko
Türkçe: Türkçe
татарча/tatarça: Төрек теле
удмурт: Турок кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: تۈرك تىلى
українська: Турецька мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Turk tili
vèneto: Lengua turca
vepsän kel’: Turkan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ
Volapük: Türkänapük
Winaray: Tinurkiya
吴语: 土耳其语
მარგალური: თურქული ნინა
ייִדיש: טערקיש
Yorùbá: Èdè Túrkì
中文: 土耳其语
Bân-lâm-gú: Thó͘-ní-kî-gí
粵語: 土耳其話