Զատիկ

HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Զատիկ (այլ կիրառումներ)
Զատիկ

Տեսակկրոնական տոն, moveable feast, public holidays in Sweden, Բելառուսի տոներ, Public holidays in Iceland և Նորվեգիայի տոներ
ԱմսաթիվՓոփոխական մեծություն, Փոփոխական մեծություն և date of Easter
Շաբաթվա օրԿիրակի
Տոնական կերակուրEaster egg
Ի հիշատակresurrection of Jesus
ՆախորդՍուրբ շաբաթ
Հիսուսի հարությունը
Երկրներ, որտեղ Զատիկի օրվան հաջորդող երկուշաբթին պաշտոնապես հանգստյան օր է

Զատիկ կամ Հիսուս Քրիստոսի հրաշափառ Հարության տոն (եբր.՝ פסח ‎ նշանակում է անցում, զատում, բաժանում, հեռացում, հին հունարեն՝ πάσχα, լատիներեն՝ Pascha), քրիստոնյա եկեղեցիների, այդ թվում նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու հնագույն և գլխավոր տոնը, հինգ տաղավար տոներից մեկը։

Սկիզբ է առնում հրեաների կողմից այսօր նշվող Պասեք տոնից, որի ժամանակ ըստ քրիստոնեական դավանանքի 1-ին դարում (ստույգ թվականը վիճելի է՝ 27-33 թթ. միջև ընկած ժամանակաշրջանում) Երուսաղեմում խաչվել և հարություն է առել Հիսուս Քրիստոսը։ Պասեքը հրեաների կողմից ինչպես նախկինում այնպես էլ այսօր տոնվում է ի նշան եգիպտական գերությունից ազատագրման և մասնավորապես Հին Կտակարանում նկարագրվող այն դրվագի, երբ Աստվածը նոխազի արյան միջոցով զատեց իր ժողովրդին եգիպտացիների վրա ուղարկված աղետից՝ անդրանիկ զավակների կոտորածից։ Համաձայն քրիստոնեական ուսմունքի՝ այդ իրադարձությունը նախանշան էր Հիսուս Քրիստոսի (Գառն Աստծո) կամովին մահվան ընդունման և իր արյան հեղման՝ հանուն մարդկության փրկության։ Քրիստոնեական եկեղեցիները Հիսուս Քրիստոսի հարությունը տոնում են որպես Զատիկ, որովհետև ըստ քրիստոնեական ուսմունքի Քրիստոսն է հավիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որի միջոցով մարդն ստանում է մեղքերի թողություն, ապա՝ կյանք և հարություն։ Պողոս առաքյալը Հիսուսին այդպես էլ կոչում է՝ Զատիկ, «...քանզի Քրիստոս՝ մեր զատիկը, մորթվեց...» (Ա Կորնթ. 5.7–8)[1]։

Զատիկը շարժական տոն է, այսինքն յուրաքանչյուր տարի նրա նշման օրը փոխվում է։ Հայ առաքելական եկեղեցին այն նշում է գարնան գիշերհավասարին հաջորդող լուսնի լրման առաջին կիրակի օրը, որն ընկնում է մարտի 22-ից հետո մինչև ապրիլի 26-ը (35 օր) ժամանակահատվածի վրա։

Զատկին նախորդում է Ավագ շաբաթը։ Զատկի հետ առնչվող գլխավոր արարողությունները սկսվում են Ավագ շաբաթվա շաբաթ օրը և ավարտվում երկուշաբթի։ Շաբաթ երեկոյան մատուցվում է Քրիստոսի հարության ճրագալույցի կամ ճրագալույսի պատարագ, որով վերջանում է Զատկին նախորդած յոթ շաբաթ տևած Մեծ Պասի շրջանը։ Պատարագի ավարտին հավատացյալները միմյանց ողջունում են «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ավետիսով և ստանում «Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի» պատասխանը։

Ժամերգություն է տեղի ունենում և Պատարագ մատուցվում և բուն զատկական Կիրակի օրը։

Զատկի ավանդույթներ

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Զատկի ավանդույթներ
Զատկի ներկված ձվեր

Սուրբ Զատիկ Ավանդույթներ

Հայկական ավանդույթում, սույն հավկիթներով հավկթախաղ է տեղի ունենում երկու հոգու միջև։ Կոտրող հավկիթը հաղթող է ճանաչվում և ուտում են կոտրված հավկիթը։ Նաև ավանդույթ է Զատկվա հավկիթներն ուտել թարխունով, աղով և լավաշով։

Արևմտյան երկրների ավանդույթում, հավկիթները թաքցվում են խոտերի կամ կանաչների միջև և երեխաները փորձում են դրանք գտնել։ Այն կոչվում է «Զատկվա հավկթաորս»։

Զատիկը Հայերի մոտ տոնվել է ապրիլ ամսին՝ շատ ավելի վաղ, քան քրիստոնեությունն է։ Այն զատիկ է կոչվել ձմեռվանից գարունը զատվելու առթիվ։ Վարկածներ կան, որ սկզբնական շրջանում այն եղել է անշարժ տոն և համընկել է մարտի 21-ի գիշերահավասար օրվա հետ՝ գիշեր – ցերեկն իրարից զատելու իմաստով։ Հայ հեթանոսական նոր տարում և պարսկական Նովրուզ տոնին, որոնք սկսվում են գարնան գիշերահավասարին, ևս ներկվում են հավկիթներ։ Հայ հեթանոսական նոր տարում ևս ներկված հավկիթներն ուտում էին թարխունով, աղով և լավաշով:

Other Languages
Afrikaans: Paasfees
Alemannisch: Ostern
አማርኛ: ፋሲካ
Ænglisc: Ēaster
العربية: عيد القيامة
asturianu: Pascua
azərbaycanca: Pasxa
башҡортса: Пасха
Boarisch: Ostan
žemaitėška: Velīkas
Bikol Central: Pasko nin Pagkabuhay
беларуская: Вялікдзень
беларуская (тарашкевіца)‎: Вялікдзень
български: Великден
বাংলা: ইস্টার
brezhoneg: Pask
bosanski: Uskrs
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bô-uăk-cáik
Cebuano: Pagkabanhaw
corsu: Pasqua
čeština: Velikonoce
kaszëbsczi: Jastrë
Чӑвашла: Mункун
Cymraeg: Pasg
dansk: Påske
Deutsch: Ostern
Thuɔŋjäŋ: Aköljonbɛ̈nyrɔt
Zazaki: Pasxalya
Ελληνικά: Πάσχα
emiliàn e rumagnòl: Pasqua
English: Easter
Esperanto: Pasko
español: Pascua
euskara: Pazkoa
فارسی: عید پاک
føroyskt: Páskir
français: Pâques
Nordfriisk: Puask
Frysk: Peaske
Gaeilge: Cáisc
Gagauz: Paskellä
Gàidhlig: A' Chàisg
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Kristachea Jivontponnachem Fest - Easter
Gaelg: Yn Chaisht
客家語/Hak-kâ-ngî: Fu̍k-fa̍t-chiet
עברית: פסחא
हिन्दी: ईस्टर
hrvatski: Uskrs
hornjoserbsce: Jutry
Kreyòl ayisyen: Pak (fèt)
magyar: Húsvét
Bahasa Indonesia: Paskah
Interlingue: Pasca
Ido: Pasko
íslenska: Páskar
italiano: Pasqua
日本語: 復活祭
Basa Jawa: Paskah
ქართული: აღდგომა
Адыгэбзэ: ӀутӀыж
қазақша: Пасха
ಕನ್ನಡ: ಈಸ್ಟರ್
한국어: 부활절
Перем Коми: Ыджытлун
Ripoarisch: Ostere
Lëtzebuergesch: Ouschteren
Limburgs: Paosje
lumbaart: Pasqua
lingála: Pásika
لۊری شومالی: عئید پاک
lietuvių: Velykos
latgaļu: Leldīne
latviešu: Lieldienas
мокшень: Очижи
Malagasy: Paska
олык марий: Кугече
македонски: Велигден
മലയാളം: ഈസ്റ്റർ
मराठी: ईस्टर
кырык мары: Когечӹ
Bahasa Melayu: Hari Easter
မြန်မာဘာသာ: အီစတာပွဲတော်နေ့
Nāhuatl: Paxcua
Napulitano: Pasca crestiana
Plattdüütsch: Oostern
Nedersaksies: Poaske
Nederlands: Pasen
norsk nynorsk: Påske
norsk: Påske
Nouormand: Pâques
occitan: Pascas
Livvinkarjala: Äijypäivy
Ирон: Куадзæн
Deitsch: Oschder
Pälzisch: Ostern
polski: Wielkanoc
português: Páscoa
Runa Simi: Paskwa
rumantsch: Pasca
română: Paști
armãneashti: Paști
русский: Пасха
русиньскый: Великдень
sardu: Pasca
sicilianu: Pasqua
Scots: Pace
davvisámegiella: Beassážat
srpskohrvatski / српскохрватски: Uskrs
Simple English: Easter
slovenčina: Veľká noc
slovenščina: Velika noč
Gagana Samoa: Motu o Eseta
shqip: Pashkët
српски / srpski: Ускрс
svenska: Påsk
ślůnski: Wjelgonoc
తెలుగు: ఈస్టర్
Türkçe: Paskalya
татарча/tatarça: Олы көн бәйрәме
українська: Великдень
اردو: ایسٹر
vepsän kel’: Äipäiv
Tiếng Việt: Lễ Phục Sinh
West-Vlams: Poaschn
walon: Påke
吴语: 复活节
მარგალური: თანაფა
Zeêuws: Paese
中文: 復活節
Bân-lâm-gú: Koh-oa̍h-cheh
粵語: 復活節
isiZulu: IPhasika