Դանիա
English: Denmark

Դանիա
դան․՝ Danmark
Դանիայի Թագավորություն
դան․՝ Kongeriget Danmark
Դանիայի դրոշ
Դրոշ
Դանիայի զինանշան
Զինանշան
Նշանաբան՝
թագավորական նշանաբան
Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke[1]
"Աստծու օգնությունը, ժողովրդի սերը, Դանիայի ուժը"
Ազգային օրհներգ՝
Der er et yndigt land

Թագավորական օրհներգ՝
Kong Christian stod ved højen mast
Դանիայի դիրքը
Մայրաքաղաք 55°43′N, 12°34′E
Ամենամեծ քաղաք Կոպենհագեն
(մայրաքաղաք)
Պետական լեզուներ դանիերեն
Շրջանային լեզուներ ֆարյորերեն, գրենլանդերեն, գերմաներեն[2]
Կառավարում ունիտար խորհրդարանական սահմանափակ միապետություն
 -  միապետ Մարգարետ II
 -  վարչապետ Հելլե Թորնինգ-Շմիտ
 -  ֆոլկետինգի նախագահ Մոգենս Լիկկետոֆտ
Տարածք
 -  Ընդհանուր 43,094 կմ² 
 -  Ջրային (%) 1.6
Բնակչություն
 -  Դանիա 2012 հունվար նախահաշիվը 5,543,453[3]
 -   Գրենլանդիա
 -   Ֆարերյան կղզիներ
 -   խտություն (Դանիա)
57,695[4]
49,483[5]
128/km2  
 -  Խտություն 128.48 /կմ² 
332.78 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2011 գնահատում
 -  Ընդհանուր $206.586.000.000[6] (աշխարհի 52-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $37,151 (աշխարհի 20-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2011 գնահատում
 -  Ընդհանուր $333.238 (աշխարհի 32-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $59,928 (աշխարհի 7-րդ)
Արժույթ դանիական կրոն = 100 օրյո (DKK)
Ժամային գոտի Կենտրոնական եվրոպական ժամանակ (UTC+1)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+2)
Ազգային դոմեն Դանիա - .dk
Ֆարերյան կղզիներ - .fo
Գրենլանդիա - .gl
Հեռախոսային կոդ +45 Դանիա
+298 Ֆարերյան կղզիներ
+299 Գրենլանդիա

Դանիա (դան․՝ Danmark, ˈd̥ɛnmɑɡ̊), պաշտոնապես՝ Դանիայի Թագավորություն (դան․՝ Kongeriget Danmark, ˈkɔŋəʁiːəð ˈd̥ɛnmɑɡ̊), պետություն Հյուսիսային Եվրոպայում երկու հավելյալ բաղկացուցիչ հատվածներով արտերկրում՝ Հյուսիսատլանտյան Ֆարերյան կղզիները և Գրենլանդիան Հյուսիսային Ամերիկայում: Դանիան Հյուսիսային երկրներից ամենահարավայինն է, տեղակայված Շվեդիայից դեպի հարավ արևմուտք, որի հետ միացած է կամուրջ-թունելով, Նորվեգիայից՝ հարավ և հարավից սահմանակից է Գերմանիային: Երկիրը բաղկացած է մեծ թերակղզուց՝ Յուտլանդիա և բազմաթիվ կղզիներից՝ Զելանդիա, Ֆյուն, Լոլան, Ֆալստեր և Բորնհոլմ, ինչպես նաև հարյուրավոր մանր կղզյակներից, որոնց հաճախ անվանում են Դանիական կղզեխումբ։ Դանիայի թագավորությունը պառլամենտական համակարգով սահմանադրական միապետություն է, որի կառավարության նստավայրը մայրաքաղաք Կոպենհագենն է։ Թագավորությունը ունիտար է։ Դանիայի կազմի մեջ մտնող Գրենլանդիայի և Ֆարերյան կղզիների կառավարումը կենտրոնական կառավարության կողմից վերահղված է այդ երկրներին՝ ներքին ինքնավարության սկզբունքով, որը կոչվում է Դանիական ոստան[7]: Ֆարերյան կղզիների ժողովուրդը դիտարկվում է որպես համայնք թագավորության ներսում, իսկ Գրենլանդիայի ժողովուրդը՝ առանձին ժողովուրդ, ինքնորոշման իրավունքով։ Այս պայմանավորվածությունների արդյունքում 1973 թվականին Դանիան դարձավ Եվրամիության անդամ, սակայն Գրենլանդիան և Ֆարերյան կղզիները գերադասեցին Եվրամիություն չմտնել։

Նախապես լինելով նավագնաց հետախույզ վիկինգների բնակավայր, ովքեր միջնադարում ներխուժեցին Եվրոպայի և Ռուսաստանի բազմաթիվ տարածքներ և այնտեղ հետագայում բնակություն հաստատեցին, Դանիան միջին դարերում դարձավ միասնական թագավորություն։ Դանիայի հետագա պատմության վրա էական ազդեցություն է գործել նրա աշխարհագրական դիրքը՝ Հյուսիսային և Բալթիկ ծովերի արանքում։Սա նշանակում էր, որ լինելով Շվեդիայի և Գերմանիայի միջև, Դանիան հայտնվել էր Բալթիկ ծովին տիրանալու փոխադարձ պայքարի կենտրոնում, քանի որ մինչև Քիլի ջրանցքի փորելը, ջրային ուղիները դեպի Բալթիկ ծով հնարավոր էին միայն երեք ջրանցքներով, որոնք հայտնի էին որպես Դանիական ջրանցքներ: Դանիան երկար ժամանակ վիճարկում էր Շվեդիայի հետ Սկանիայի վրա (Սկանիական պատերազմ) վերահսկողություն ունենալու համար և Նորվեգիայի հետ Հանսական Միություն Շլեզվիգ (Դանիական կալվածք) և Հոլշտայն (Գերմանական կալվածք) հերցոգությունների վրա վերահսկողություն ունենալու համար։ Ի վերջո Դանիան հակամարտությունը տանուլ տվեց և արդյունքում սկզբում Սկանիան զիջեց Շվեդիային, իսկ ավելի ուշ Շլեզվիգ-Հոլշտայնը Գերմանական կայսրությանը: Չնայած Դանիական կայսրությունը կառավարում էր Դանիան և Նորվեգիան, սակայն 1814 թ. Դանիա-Նորվեգիայի լուծարումից հետո Դանիան ձեռք բերեց Գրենլանդիան և Ֆարերյան կղզիները, որոնք տասնչորսերորդ դարից գաղութի կարգավիճակում էին։ Քսաներորդ դարում Ֆարերյան կղզիները և Գրենլանդիան երկուսն էլ դարձան Դանիայի Ոստանի անքակտելի մասերը և ստացան ինքնակառավարման իրավունք համապատասխանաբար 1948 և 1979 թվականներին:

Միավորված Ազգերի Կազմակերպության և ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության անդամ Դանիան նաև Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության անդամ է։

Գերզարգացած խառն արդյունաբերություն ունեցող տնտեսությամբ և համատարած բարեկեցիկ Դանիան առաջատար երկրներից է բնակչության եկամտի հավասարաչափ բաշխվածության ցուցանիշով և մեկ շնչին ընկնող եկամտի ցուցանիշով յոթերորդն է աշխարհում։ Հաճախ Դանիան գնահատվում է որպես ամենաերջանիկ երկիրը[8][9], իսկ կաշառակերությամբ՝ վերջինը[10]:

Պաշտոնական լեզուն դանիերենն է, որը սերտորեն կապված է շվեդերենի և նորվեգերենի հետ, որոնց հետ այն ունի մշակութային և պատմական սերտ կապեր։ Դանիան Շվեդիայի և Նորվեգիայի հետ միասին Սկանդինավիա մշակութային տարածքի մասն է, ինչպես նաև Հյուսիսային խորհրդի անդամ է։

Other Languages
Acèh: Denmark
адыгабзэ: Дание
Afrikaans: Denemarke
Alemannisch: Dänemark
አማርኛ: ዴንማርክ
aragonés: Dinamarca
Ænglisc: Denemearc
العربية: الدنمارك
ܐܪܡܝܐ: ܕܐܢܡܐܪܩ
مصرى: دنمارك
asturianu: Dinamarca
авар: Дания
azərbaycanca: Danimarka
تۆرکجه: دانمارک
башҡортса: Дания
Boarisch: Dänemark
žemaitėška: Danėjė
Bikol Central: Denmark
беларуская: Данія
беларуская (тарашкевіца)‎: Данія
български: Дания
भोजपुरी: डेनमार्क
Bislama: Denmark
বাংলা: ডেনমার্ক
བོད་ཡིག: དན་མྲག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ডেনমার্ক
brezhoneg: Danmark
bosanski: Danska
буряад: Дани
català: Dinamarca
Chavacano de Zamboanga: Dinamarca
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dăng-măh
нохчийн: Дани
Cebuano: Dinamarka
Chamoru: Denamarka
ᏣᎳᎩ: ᏗᏂᎹᎦ
کوردی: دانمارک
corsu: Danimarca
qırımtatarca: Danimarka
čeština: Dánsko
kaszëbsczi: Dëńskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Данїꙗ
Чӑвашла: Дани
Cymraeg: Denmarc
dansk: Danmark
Deutsch: Dänemark
Zazaki: Danimarka
dolnoserbski: Dańska
डोटेली: डेनमार्क
ދިވެހިބަސް: ޑެންމާކު
ཇོང་ཁ: ཌེན་མཱཀ་
eʋegbe: Denmark
Ελληνικά: Δανία
emiliàn e rumagnòl: Danimàrca
English: Denmark
Esperanto: Danio
español: Dinamarca
eesti: Taani
euskara: Danimarka
estremeñu: Dinamarca
فارسی: دانمارک
Fulfulde: Danemark
suomi: Tanska
Võro: Taani
français: Danemark
arpetan: Danemârc
Nordfriisk: Dånmark
furlan: Danimarcje
Frysk: Denemark
Gagauz: Daniya
贛語: 丹麥
galego: Dinamarca
Avañe'ẽ: Ndinamáka
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: डेन्मार्क
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌳𐌰𐌽𐌹𐌼𐌰𐍂𐌺𐌰
Gaelg: Yn Danvarg
Hausa: Denmark
客家語/Hak-kâ-ngî: Tân-ma̍k
Hawaiʻi: Kenemaka
עברית: דנמרק
हिन्दी: डेनमार्क
Fiji Hindi: Denmark
hrvatski: Danska
hornjoserbsce: Danska
Kreyòl ayisyen: Danmak
magyar: Dánia
interlingua: Danmark
Bahasa Indonesia: Denmark
Interlingue: Dania
Igbo: Denmark
Ilokano: Dinamarka
Ido: Dania
íslenska: Danmörk
italiano: Danimarca
日本語: デンマーク
la .lojban.: danmark
Basa Jawa: Dhènemarken
ქართული: დანია
Qaraqalpaqsha: Daniya
Taqbaylit: Danmaṛk
Адыгэбзэ: Даниэ
Kongo: Danemark
Gĩkũyũ: Ndenimaki
қазақша: Дания
kalaallisut: Danmarki
한국어: 덴마크
Перем Коми: Данмарк
къарачай-малкъар: Дания
Ripoarisch: Dänemark
kurdî: Danîmarka
коми: Дания
kernowek: Danmark
Latina: Dania
Ladino: Danimarka
Lëtzebuergesch: Dänemark
лакку: Дания
лезги: Дания
Lingua Franca Nova: Danmarc
Luganda: Denimaaka
Limburgs: Denemarke
Ligure: Danemarca
lumbaart: Danimarca
lingála: Danemark
latgaļu: Daneja
latviešu: Dānija
мокшень: Данмастор
Malagasy: Danmarka
олык марий: Даний
Māori: Tenemāka
македонски: Данска
монгол: Дани
Bahasa Melayu: Denmark
မြန်မာဘာသာ: ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ
Dorerin Naoero: Denemark
Napulitano: Danemarca
Plattdüütsch: Däänmark
Nedersaksies: Denmaark
नेपाल भाषा: डेनमार्क
Nederlands: Denemarken
norsk nynorsk: Danmark
norsk: Danmark
Novial: Dania
Nouormand: Dannemar
occitan: Danemarc
Livvinkarjala: Danii
Ирон: Дани
Pangasinan: Dinamarka
Kapampangan: Dinamarka
Papiamentu: Dinamarka
Picard: Danemark
Deitsch: Denemarrick
Norfuk / Pitkern: Denmark
polski: Dania
Piemontèis: Danimarca
پنجابی: ڈنمارک
Ποντιακά: Δανία
português: Dinamarca
Runa Simi: Dansuyu
rumantsch: Danemarc
Romani: Danemarka
Kirundi: Danemark
română: Danemarca
armãneashti: Danimarca
tarandíne: Danemarche
русский: Дания
русиньскый: Даньско
Kinyarwanda: Danimarike
संस्कृतम्: डेनमार्क
саха тыла: Дания
Scots: Denmark
سنڌي: ڊينمارڪ
davvisámegiella: Dánmárku
Sängö: Danemêrke
srpskohrvatski / српскохрватски: Danska
slovenčina: Dánsko
slovenščina: Danska
Gagana Samoa: Tenimaka
chiShona: Denmark
српски / srpski: Данска
Sranantongo: Danskmakondre
SiSwati: IDenimakhi
Sesotho: Denmark
svenska: Danmark
ślůnski: Dańijo
తెలుగు: డెన్మార్క్
tetun: Dinamarka
тоҷикӣ: Дания
Türkmençe: Daniýa
Tagalog: Dinamarka
Tok Pisin: Denmak
Türkçe: Danimarka
Xitsonga: Denmark
татарча/tatarça: Дания
chiTumbuka: Denmark
тыва дыл: Дания
удмурт: Дания
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: دانىيە
українська: Данія
اردو: ڈنمارک
vèneto: Danimarca
vepsän kel’: Danii
Tiếng Việt: Đan Mạch
West-Vlams: Denemarkn
Volapük: Danän
Winaray: Dinamarka
Wolof: Danmaark
吴语: 丹麦
მარგალური: დანია
ייִדיש: דענמארק
Yorùbá: Dẹ́nmárkì
Vahcuengh: Danhmai
Zeêuws: Denemarken
中文: 丹麦
文言: 丹麥
Bân-lâm-gú: Tan-be̍h
粵語: 丹麥
isiZulu: IDenimaki