Բուդդայականություն

Բուդդայականություն

बुद्ध धर्म
Dharma Wheel.svg
Հետևորդներ
488-535 միլիոն
Հիմնադիր
Բուդդա
Հետևորդների զգալի թվով տարածաշրջաններ
Հարավային և Հարավարևելյան Ասիա, Արևելյան Ասիա
Հարավային ԱսիաՀնդկաստան, Շրի Լանկա, Նեպալ, Բութան
Հարավարևելյան ԱսիաԹայլանդ, Վիետնամ, Լաոս, Կամբոջա
Արևելյան ԱսիաՉինաստան, Թայվան, Կորեա, Ճապոնիա
Սուրբ Գրքեր
Բուդդավականա, Տրիպիտակա, Մահայանա Սութրաս, Պալի օրենսգիրք
(Տիբեթյան օրենսգիրք, Չինական օրենսգիրք)
Լեզուներ
Սանսկրիտ, պալի, գանդարի, դասական չինարեն, դասական տիբեթերեն, թանգութ, սինհալերեն, թայերեն, քհմերերեն, բիրմաներեն, մոն, կորեերեն, ճապոներեն, չինարեն, վիետնամերեն

Բուդդայականություն (սանսկր.՝ बुद्ध धर्म, buddha dharma[1]), երեք համաշխարհային կրոններից մեկը[Ն 1][2]: Իրենից ներկայացնում է դհարմա՝ ներառելով սովորույթների, հավատների ու հոգևոր գործառույթների համակարգ, որը հիմնված է գլխավորապես Սիդհարթա Գաուտամայի ուսմունքի վրա։ Վերջինս առավել հայտնի է «Բուդդա» անվանումով (հինդի՝ बुद्ध՝ լուսավորյալ)։

Բուդդայական ուսմունքի համաձայն՝ նրա հիմնադիրը իր գործունեությունն իրականացրել է Հինդուստան ենթացամաքի հյուսիսային մասում գտնվող Մագադհա թագավորությունում՝ մ.թ.ա. 6-4-րդ դարերն ընկած հատվածում[3]: Նա հայտնի է որպես լուսավորյալ[4] կամ պայծառափայլ անձնավորություն, ով իր կյանքը նվիրել է մարդկանց օգնելուն և մարդասիրական գաղափարները տարածելուն։

Բուդդայականության երկու հիմնական ճյուղերն են «Թհերավադա» («ավագների դպրոց») և «Մահայանա» («մեծ մարտակառք») ուսմունքները։ Թհերավադան լայնորեն տարածված է Շրի Լանկայում և Հարավարևելյան Ասիայում (Կամբոջա, Լաոս, Թայլանդ, Մյանմա և այլն), Մահայանան՝ Արևելյան Ասիայում (Չինաստան, Կորեա, Ճապոնիա, Վիետնամ, Սինգապուր, Թայվան և այլն)։ Ի տարբերություն քրիստոնեության և իսլամի, այստեղ բացակայում է աստծո առաջնաստեղծ էությունը, բացակայում է հոգու անմահության գաղափարը, դժոխքի և դրախտի գոյությունը։ Ճշմարիտ ուղի անցնելուց հետո մարդը ձեռք է բերում անխռով հոգեվիճակ՝ նիրվանա, որին կարելի է հասնել մեդիտացիայի (խորասուզում) միջոցով։

Մահայանան յուրահատուկ զարգացում ստացավ Տիբեթում և կոչվեց Տիբեթական բուդդիզմ, իսկ Ճապոնիայում տարածվեց բուդդիզմի Զեն տարատեսակը։

Ըստ Բուդդայի, տառապանքների ակունքը ծնունդն է, քանի որ մարդն անընդհատ վերածնվում է։ Մահից հետո նրա հոգին կարծես լքում է մարմինը, ինչպես իր հին զգեստը կամ վերարկուն և վերաբնակվում է մեկ այլ մարմնի մեջ։ Այստեղ կարևոր է կարմայի գաղափարը։ Կարմա նշանակում է գործ, այսինքն թե մարդը իր կյանքի ընթացքում ինչ դրական կամ բացասական արարքներ է գործել։ Եթե նրա կարման դրական է, ապա հաջորդ կյանքում նա կվերածնվի իբրև հարուստ, երջանիկ, առողջ, իսկ եթե բացասական է, ապա՝ միջատ, որևէ կենդանի կամ նույնիսկ առարկա։ Այստեղ շեշտվում է մարդու անհատական վարքագիծը և ի տարբերություն Հնդկաստանի փիլիսոփայական այլ դպրոցների, որոնք շեշտում էին ֆատալիզմը (ճակատագրապաշտությունը), բուդդիզմը կարևորում է վոլյունտարիզմի սկզբունքը։

Other Languages
Afrikaans: Boeddhisme
Alemannisch: Buddhismus
አማርኛ: ቡዲስም
aragonés: Budismo
Ænglisc: Buddendōm
العربية: بوذية
مصرى: بوذيه
অসমীয়া: বৌদ্ধ ধৰ্ম
asturianu: Budismu
azərbaycanca: Buddizm
تۆرکجه: بودیزم
башҡортса: Буддизм
Boarisch: Buddhismus
žemaitėška: Budėzmos
Bikol Central: Budismo
беларуская: Будызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Будызм
български: Будизъм
भोजपुरी: बौद्ध धर्म
Bislama: Budisim
Bahasa Banjar: Buddha
བོད་ཡིག: ནང་བསྟན།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: বৌদ্ধ লিচেত
brezhoneg: Boudaegezh
bosanski: Budizam
català: Budisme
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hŭk-gáu
нохчийн: Буддизм
Cebuano: Budismo
کوردی: بودیزم
corsu: Buddisimu
čeština: Buddhismus
Cymraeg: Bwdhaeth
dansk: Buddhisme
Deutsch: Buddhismus
Zazaki: Budizm
डोटेली: बुद्ध धर्म
Ελληνικά: Βουδισμός
English: Buddhism
Esperanto: Budhismo
español: Budismo
eesti: Budism
euskara: Budismo
estremeñu: Budismu
Võro: Budism
føroyskt: Buddisma
français: Bouddhisme
arpetan: Boudismo
furlan: Budisim
Frysk: Boedisme
Gaeilge: An Búdachas
贛語: 佛教
Gàidhlig: Bùdachas
galego: Budismo
Avañe'ẽ: Vudismo
ગુજરાતી: બૌદ્ધ ધર્મ
客家語/Hak-kâ-ngî: Fu̍t-kau
Hawaiʻi: Hoʻomana Buda
עברית: בודהיזם
हिन्दी: बौद्ध धर्म
Fiji Hindi: Buddhism
hrvatski: Budizam
Kreyòl ayisyen: Boudis
magyar: Buddhizmus
interlingua: Buddhismo
Bahasa Indonesia: Agama Buddha
Interlingue: Budhisme
Ilokano: Budismo
ГӀалгӀай: Буддизм
Ido: Budismo
íslenska: Búddismi
italiano: Buddhismo
日本語: 仏教
Patois: Budizim
la .lojban.: bu'ojda
Basa Jawa: Buda
ქართული: ბუდიზმი
Qaraqalpaqsha: Buddizm
Kabɩyɛ: Buudiyism
қазақша: Буддизм
ភាសាខ្មែរ: ព្រះពុទ្ធសាសនា
한국어: 불교
कॉशुर / کٲشُر: بُدھ مَت
kurdî: Budîzm
kernowek: Bouddhisteth
Кыргызча: Бурканчылык
Latina: Buddhismus
Ladino: Budizmo
Lëtzebuergesch: Buddhismus
лезги: Буддизм
Lingua Franca Nova: Budisme
Limburgs: Boeddhisme
Ligure: Buddiximo
lumbaart: Buddism
lietuvių: Budizmas
latviešu: Budisms
मैथिली: बौद्ध धर्म
Basa Banyumasan: Agama Buddha
Malagasy: Bodisma
Baso Minangkabau: Agamo Buddha
македонски: Будизам
മലയാളം: ബുദ്ധമതം
Bahasa Melayu: Agama Buddha
Malti: Buddiżmu
Mirandés: Budismo
မြန်မာဘာသာ: ဗုဒ္ဓဘာသာ
مازِرونی: بودیسم
Plattdüütsch: Buddhismus
Nedersaksies: Boeddhisme
नेपाली: बुद्ध धर्म
नेपाल भाषा: बुद्ध धर्म
Nederlands: Boeddhisme
norsk nynorsk: Buddhismen
norsk: Buddhisme
Novial: Budisme
Sesotho sa Leboa: Sebuda
occitan: Bodisme
Ирон: Буддизм
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੁੱਧ ਧਰਮ
Papiamentu: Budismo
Norfuk / Pitkern: Budism
polski: Buddyzm
Piemontèis: Bodism
پنجابی: بدھ مت
پښتو: بوديزم
português: Budismo
Runa Simi: Wurayuyay
rumantsch: Budissem
română: Budism
русский: Буддизм
русиньскый: Будгізм
संस्कृतम्: बौद्धधर्मः
саха тыла: Буддизм
sardu: Buddhismu
sicilianu: Buddismu
Scots: Buddhism
سنڌي: ٻڌمت
davvisámegiella: Buddhisma
srpskohrvatski / српскохрватски: Budizam
සිංහල: බුද්ධාගම
Simple English: Buddhism
slovenčina: Budhizmus
slovenščina: Budizem
shqip: Budizmi
српски / srpski: Будизам
Basa Sunda: Agama Buddha
svenska: Buddhism
Kiswahili: Ubuddha
தமிழ்: பௌத்தம்
తెలుగు: బౌద్ధ మతము
тоҷикӣ: Дини Буддои
Türkmençe: Buddaçylyk
Tagalog: Budismo
Tok Pisin: Budisim
Türkçe: Budizm
Xitsonga: Vubhuda
татарча/tatarça: Буддачылык
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۇددا دىنى
українська: Буддизм
اردو: بدھ مت
oʻzbekcha/ўзбекча: Buddizm
vèneto: Budhismo
vepsän kel’: Buddizm
Tiếng Việt: Phật giáo
Winaray: Budismo
吴语: 佛教
хальмг: Буддизм
მარგალური: ბუდიზმი
ייִדיש: בודהיזם
Vahcuengh: Fozgyau
中文: 佛教
文言: 佛教
Bân-lâm-gú: Hu̍t-kàu
粵語: 佛教
isiZulu: UbuBudha