Բանան
English: Banana

Picto infobox mets.png
Բանան
Plátanos de Canarias.JPG
ԵնթատեսակՀատապտղային բույսեր
Bananas Վիքիպահեստում
Բանանի հասունացող պտուղներ, Վիետնամ
Տիպիկ ապրանքային բանաններ. Քավենդիշ սորտի կիսահաս բանաններ

Բանան (Musa), մշակաբույսերի ցեղին պատկանող ուտելի պտուղների տեսակ: Սովորաբար այդ անվան տակ հասկանում են Musa acuminata-ն և Musa × paradisiaca-ն, ինչպես նաև Musa fehi-ն, Musa troglodytarum-ը և այլն: Ինչպես նաև բանան են անվանում Ensete ventricosum-ի պտուղները (ճիշտն ասած՝ բանանների ընտանիքի այլ ցեղատեսակի պատկանող)[1][2]: Բուսաբանության տեսանկյունից բանանը հանդիսանում է բազմասերմ և հաստակեղև պտուղ[3]: Մշակովի ձևերում հաճախ բացակայում են սերմերը, որոնք պետք չեն վեգետատիվ բազմացման ժամանակ: Ունենում են մինչև 15 սմ երկարություն՝ 3-4 սմ տրամագծով: Պտղաբույլերը կարող են կազմված լինել 300 պտղից և ունենալ մինչև 50-60 կգ կշիռ[4]:

Բանանը ամենահին մշակաբույսերից է, իսկ արևադարձային երկրների համար ամենակարևոր սննդային բույսը և արտահանման գլխավոր բաղադրիչն է: Հասած բանանները ողջ աշխարհում լայնորեն կիրառվում են սննդի մեջ, դրանք օգտագործում են մեծաքանակ ճաշատեսակներ պատրաստելիս: Բացի թարմ վիճակում կիրառումը՝ որոշ ժողովուրդների խոհանոցներում բանանը տապակվում կամ եփվում է թե՛ կեղևահանված վիճակում, թե՛ կեղևով[1][4]: Բանանը նաև չորացնում են, պահածոյացնում, օգտագործում բանանի ալյուր, մարմելադ, օշարակ, գինի պատրաստելիս: Բանանը կիրառվում է նաև որպես խոշոր եղջերավորների կեր: Բանանի բույրը պայմանավորում են կատվախոտ-ամիլային և քացախ-ամիլային եթերները[4]: Աճեցվում են տաք և խոնավ կլիմա ունեցող արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում: Գոյություն ունեն ուտելի բանանի բազմաթիվ տեսակներ[1]:

Չափսը, գույնը և ձևը կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ կախված տեսակից կամ ցեղից, բայց ամենից հաճախ դրանք ունենում են երկարավուն գլանաձև կամ եռանիստ ձև՝ ձգված կամ կլորացած: Պտղի երկարությունը տատանվում է 3-40 սմ-ի սահմաններում, հաստությունը՝ 2-8 սմ: Կեղևի գույնը կարող է լինել դեղին, կանաչ, կարմիր կամ էլ նույնիսկ արծաթագույն: Միջուկը՝ սպիտակ, կաթնագույն, դեղին կամ նարնջագույն: Ոչ հասուն վիճակում այն կոշտ է ու կպչուն, բայց ըստ հասունացման աստիճանի՝ դառնում է փափուկ և հյութալի[5]:

Բազմաթիվ երկրներում բանանը հանդիսանում է սննդի հիմնական աղբյուրներից մեկը, օրինակ՝ միայն Էկվադորում 1 շնչի կողմից այս մթերքի տարեկան օգտագործումը կազմում է 73,8 կգ (համեմատության համար՝ Ռուսաստանում այս ցուցանիշը կազմում է 7,29 կգ): Բանանի սպառման զգալի մասը կազմում են Բուրունդիում (189,4 կգ), Սամոայում (85,0 կգ), Կոմորյան կղզիներում (77,8 կգ) և Ֆիլիպիններում (40,6 կգ)[6]:

Other Languages
Afrikaans: Piesang
Alemannisch: Banane
አማርኛ: ሙዝ
aragonés: Banana
العربية: موز
مصرى: موز
অসমীয়া: কল
asturianu: Plátanu
Atikamekw: Pananis
Aymar aru: Puquta
azərbaycanca: Banan
تۆرکجه: موز
башҡортса: Банан
Bali: Biu
Bikol Central: Batag
беларуская: Банан (плод)
беларуская (тарашкевіца)‎: Банан (плод)
български: Банан (плод)
भोजपुरी: केला
Bislama: Banana
Banjar: Pisang
বাংলা: কলা
བོད་ཡིག: ངང་ལག
brezhoneg: Bananez
bosanski: Banana
буряад: Гадил
català: Banana
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bă-ciĕu
нохчийн: Банан
ᏣᎳᎩ: ᏆᏁᎾ
Tsetsêhestâhese: Vóhka'émene
کوردی: مۆز
corsu: Banana
čeština: Banán
kaszëbsczi: Banan
Cymraeg: Banana
dansk: Banan
ދިވެހިބަސް: ދޮންކެޔޮ
eʋegbe: Akɔɖu
Ελληνικά: Μπανάνα
English: Banana
Esperanto: Banano
español: Banana
eesti: Banaan
euskara: Banana
فارسی: موز
suomi: Banaani
français: Banane
Gaeilge: Banana
贛語: 香蕉
Gàidhlig: Banana
galego: Banana
ગુજરાતી: કેળાં
Gaelg: Bananey
客家語/Hak-kâ-ngî: Khiûng-chiâu
עברית: בננה (פרי)
हिन्दी: केला
Fiji Hindi: Jaina
hornjoserbsce: Banana
Kreyòl ayisyen: Bannann
magyar: Banán
Արեւմտահայերէն: Պանան
interlingua: Banana (fructo)
Bahasa Indonesia: Pisang
Ilokano: Saba
Ido: Banano
íslenska: Banani
italiano: Banana
日本語: バナナ
la .lojban.: badna
Jawa: Gedhang
қазақша: Банан
ភាសាខ្មែរ: ចេក
한국어: 바나나
कॉशुर / کٲشُر: کیل
kurdî: Mûz
Кыргызча: Банан
lumbaart: Musa
lingála: Etabé
latviešu: Banāni
Basa Banyumasan: Gedhang
Malagasy: Akondro
Minangkabau: Pisang
македонски: Банана
മലയാളം: വാഴ
монгол: Гадил
मराठी: केळ
Bahasa Melayu: Pisang
မြန်မာဘာသာ: ငှက်ပျော
नेपाली: केरा
नेपाल भाषा: म्वाय्
Nederlands: Banaan (vrucht)
norsk nynorsk: Banan
norsk: Bananer
Sesotho sa Leboa: Panana
occitan: Banana
ଓଡ଼ିଆ: କଦଳୀ
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੇਲਾ
Kapampangan: Sagin
polski: Banan (owoc)
پنجابی: کیلا
پښتو: كيله
português: Banana
русский: Банан
русиньскый: Банан
Kinyarwanda: Umuneke
संस्कृतम्: कदलीफलम्
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱠᱟᱭᱨᱟ
sardu: Banana
sicilianu: Banana
Scots: Bananae
سنڌي: ڪيلو
srpskohrvatski / српскохрватски: Banana
සිංහල: කෙසෙල්
Simple English: Banana
slovenčina: Banán
slovenščina: Banana
Gagana Samoa: Fa'i
Soomaaliga: Moos
shqip: Bananja
српски / srpski: Банана
Sunda: Cau
svenska: Banan
Kiswahili: Ndizi
తెలుగు: అరటి
тоҷикӣ: Банан (мева)
ไทย: กล้วย
Tagalog: Saging
Setswana: Banana
Tok Pisin: Banana
Türkçe: Muz
chiTumbuka: Ntochi
reo tahiti: Meià
українська: Банан (плід)
اردو: کیلا
oʻzbekcha/ўзбекча: Banan
Tiếng Việt: Chuối
West-Vlams: Bananne
Volapük: Benen
Winaray: Saging
Wolof: Banaana
吴语: 香蕉
ייִדיש: באנאן
Vahcuengh: Gyoijhom
中文: 香蕉
Bân-lâm-gú: Kin-chio
粵語: 香蕉