Բանան
English: Banana

Picto infobox mets.png
Բանան
Plátanos de Canarias.JPG
ԵնթատեսակՀատապտղային բույսեր, tropical and subtropical fruit և միրգ
Bananas Վիքիպահեստում
Բանանի հասունացող պտուղներ, Վիետնամ
Տիպիկ ապրանքային բանաններ. Քավենդիշ սորտի կիսահաս բանաններ

Բանան, Բանան (Musa) մշակաբույսերի ցեղին պատկանող ուտելի պտուղների տեսակ: Սովորաբար այդ անվան տակ հասկանում են Musa acuminata-ն և Musa × paradisiaca-ն, ինչպես նաև Musa fehi-ն, Musa troglodytarum-ը և այլն: Ինչպես նաև բանան են անվանում Ensete ventricosum-ի պտուղները (ճիշտն ասած՝ բանանների ընտանիքի այլ ցեղատեսակի պատկանող)[1][2]: Բուսաբանության տեսանկյունից բանանը հանդիսանում է բազմասերմ և հաստակեղև պտուղ[3]: Մշակովի ձևերում հաճախ բացակայում են սերմերը, որոնք պետք չեն վեգետատիվ բազմացման ժամանակ: Ունենում են մինչև 15 սմ երկարություն՝ 3-4 սմ տրամագծով: Պտղաբույլերը կարող են կազմված լինել 300 պտղից և ունենալ մինչև 50-60 կգ կշիռ[4]:

Բանանը ամենահին մշակաբույսերից է, իսկ արևադարձային երկրների համար ամենակարևոր սննդային բույսը և արտահանման գլխավոր բաղադրիչն է: Հասած բանանները ողջ աշխարհում լայնորեն կիրառվում են սննդի մեջ, դրանք օգտագործում են մեծաքանակ ճաշատեսակներ պատրաստելիս: Բացի թարմ վիճակում կիրառումը՝ որոշ ժողովուրդների խոհանոցներում բանանը տապակվում կամ եփվում է թե՛ կեղևահանված վիճակում, թե՛ կեղևով[1][4]: Բանանը նաև չորացնում են, պահածոյացնում, օգտագործում բանանի ալյուր, մարմելադ, օշարակ, գինի պատրաստելիս: Բանանը կիրառվում է նաև որպես խոշոր եղջերավորների կեր: Բանանի բույրը պայմանավորում են կատվախոտ-ամիլային և քացախ-ամիլային եթերները[4]: Աճեցվում են տաք և խոնավ կլիմա ունեցող արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում: Գոյություն ունեն ուտելի բանանի բազմաթիվ տեսակներ[1]:

Չափսը, գույնը և ձևը կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ կախված տեսակից կամ ցեղից, բայց ամենից հաճախ դրանք ունենում են երկարավուն գլանաձև կամ եռանիստ ձև՝ ձգված կամ կլորացած: Պտղի երկարությունը տատանվում է 3-40 սմ-ի սահմաններում, հաստությունը՝ 2-8 սմ: Կեղևի գույնը կարող է լինել դեղին, կանաչ, կարմիր կամ էլ նույնիսկ արծաթագույն: Միջուկը՝ սպիտակ, կաթնագույն, դեղին կամ նարնջագույն: Ոչ հասուն վիճակում այն կոշտ է ու կպչուն, բայց ըստ հասունացման աստիճանի՝ դառնում է փափուկ և հյութալի[5]:

Բազմաթիվ երկրներում բանանը հանդիսանում է սննդի հիմնական աղբյուրներից մեկը, օրինակ՝ միայն Էկվադորում 1 շնչի կողմից այս մթերքի տարեկան օգտագործումը կազմում է 73,8 կգ (համեմատության համար՝ Ռուսաստանում այս ցուցանիշը կազմում է 7,29 կգ): Բանանի սպառման զգալի մասը կազմում են Բուրունդիում (189,4 կգ), Սամոայում (85,0 կգ), Կոմորյան կղզիներում (77,8 կգ) և Ֆիլիպիններում (40,6 կգ)[6]:

Other Languages
Acèh: Pisang
Afrikaans: Piesang
Alemannisch: Banane
አማርኛ: ሙዝ
aragonés: Banana
العربية: موز
مصرى: موز
অসমীয়া: কল
asturianu: Plátanu
Atikamekw: Pananis
Aymar aru: Puquta
azərbaycanca: Banan
تۆرکجه: موز
башҡортса: Банан
Bikol Central: Batag
беларуская: Банан (плод)
беларуская (тарашкевіца)‎: Банан (плод)
български: Банан (плод)
भोजपुरी: केला
Bislama: Banana
Bahasa Banjar: Pisang
বাংলা: কলা
བོད་ཡིག: ངང་ལག
brezhoneg: Bananez
bosanski: Banana
буряад: Гадил
català: Banana
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Bă-ciĕu
нохчийн: Банан
ᏣᎳᎩ: ᏆᏁᎾ
Tsetsêhestâhese: Vóhka'émene
کوردی: مۆز
corsu: Banana
čeština: Banán
kaszëbsczi: Banan
Cymraeg: Banana
dansk: Banan
ދިވެހިބަސް: ދޮންކެޔޮ
eʋegbe: Akɔɖu
Ελληνικά: Μπανάνα
English: Banana
Esperanto: Banano
español: Banana
eesti: Banaan
euskara: Banana
فارسی: موز
suomi: Banaani
français: Banane
Gaeilge: Banana
贛語: 香蕉
Gàidhlig: Banana
galego: Banana
ગુજરાતી: કેળાં
Gaelg: Bananey
客家語/Hak-kâ-ngî: Khiûng-chiâu
עברית: בננה (פרי)
हिन्दी: केला
Fiji Hindi: Jaina
hornjoserbsce: Banana
Kreyòl ayisyen: Bannann
magyar: Banán
interlingua: Banana (fructo)
Bahasa Indonesia: Pisang
Ilokano: Saba
Ido: Banano
íslenska: Banani
italiano: Banana
日本語: バナナ
la .lojban.: badna
Basa Jawa: Gedhang
қазақша: Банан
ភាសាខ្មែរ: ចេក
한국어: 바나나
कॉशुर / کٲشُر: کیل
kurdî: Mûz
Кыргызча: Банан
lumbaart: Musa
lingála: Etabé
latviešu: Banāni
Basa Banyumasan: Gedhang
Malagasy: Akondro
Baso Minangkabau: Pisang
македонски: Банана
മലയാളം: വാഴ
монгол: Гадил
मराठी: केळ
Bahasa Melayu: Pisang
မြန်မာဘာသာ: ငှက်ပျော
नेपाली: केरा
नेपाल भाषा: म्वाय्
Nederlands: Banaan (vrucht)
norsk nynorsk: Banan
norsk: Bananer
Sesotho sa Leboa: Panana
occitan: Banana
ଓଡ଼ିଆ: କଦଳୀ
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੇਲਾ
Kapampangan: Sagin
polski: Banan (owoc)
پنجابی: کیلا
پښتو: كيله
português: Banana
русский: Банан
русиньскый: Банан
Kinyarwanda: Umuneke
संस्कृतम्: कदलीफलम्
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱠᱟᱭᱨᱟ
sardu: Banana
sicilianu: Banana
Scots: Bananae
سنڌي: ڪيلو
srpskohrvatski / српскохрватски: Banana
සිංහල: කෙසෙල්
Simple English: Banana
slovenčina: Banán
slovenščina: Banana
Gagana Samoa: Fa'i
Soomaaliga: Moos
shqip: Bananja
српски / srpski: Банана
Basa Sunda: Cau
svenska: Banan
Kiswahili: Ndizi
తెలుగు: అరటి
тоҷикӣ: Банан (мева)
ไทย: กล้วย
Tagalog: Saging
Setswana: Banana
Tok Pisin: Banana
Türkçe: Muz
chiTumbuka: Ntochi
reo tahiti: Meià
українська: Банан (плід)
اردو: کیلا
oʻzbekcha/ўзбекча: Banan
Tiếng Việt: Chuối
West-Vlams: Bananne
Volapük: Benen
Winaray: Saging
Wolof: Banaana
吴语: 香蕉
ייִדיש: באנאן
Vahcuengh: Gyoijhom
中文: 香蕉
Bân-lâm-gú: Kin-chio
粵語: 香蕉