Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած

Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած, որ Մեծ հերձուած ու 1054-ի հերձուած ալ կը կոչուի, 11-րդ դարէ իվեր տեվող Արեւելեան Ուղղափառութեան եւ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներու բաժանումն է:[1] Պետք է որ իրարմէ զատուի Արեւելեան – Արեւմտեան հերձուած ու Արեւմտեան հերձուածը (որ ան ալ երբեմն կը կոչուի “Մեծ” հերձուած):

Քիրուլարիոսը աթոռի վրայ նստած, կղերականներու հետ

Արեւելեան եւ Արեւմտեան եկեղեցիներու եկեղեցական տարբերութիւնները եւ աստուածաբանական վէճերը կանխաթուեց պաշտօնական զատուումը որ տեղի ունեցաւ 1054 թուականին:[2][3][4] Երկու եկեղեցոյ միջեւ ուշագրաւ հարցերն էին Սուրբ Հոգիի աղբիւրը, Հաղորդութեան արարողութեան ընթացքին խմորած կամ չը խմորած հացի գործածութիւնը, Հռոմի եպիսկոպոսի (պապ) տիեզերական իրաւասութիւնը ու Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքութեան Ընդհանրական եկեղեցւոյ հինգ տիեզերական պատրիարքութիւններու կամ Աթոռներու մէջի տեղը:[5]

1053-ին, լուծումը սկսաւ ու վերջացաւ պաշտօնական բաժանումով: Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարք Ա. Միքայել Քիրուլարիօս (անգլ.՝ Michael I Cerularius) հրամայեց Կոստանդնուպոլսոյ գնուող ամբողջ Լատինական եկեղեցիներու փակումը Իտալիոյ հարաւը գտնուող բոլոր եկեղեցիներուն փակուելու կամ Լատինական կերպի վերածուելու ստիպուելէ վերջ:[6][7][8] Ըստ պատմագէտ Ճ. Պ. Պիւրի (անգլ.՝ J. B. Bury), Քիրուլարիօսին հրամանի նպատակն էր կտրել որեւէ հաշտութեան մը փորձը:[8]

Արեւելեան - Արեւմտեան հերձուած, 1054, սահմանները

1054-ին, Լեո IX-ի ղրկած Պապական դեսպանը հասաւ Կոստանդնուպոլսոյ, Քիրուլարիօսի Տիեզերական Պատրիարքութեան տիտղոսը մերժելու եւ Պապական խորհուրդին Քրիստոնէութեան բարձրագոյն կանոնը ըլլալու նիւթին վրայ պնդելու համար:[2] Պապական դեսպանութեան գլխաւոր նպատաքն էր Բիւզանդական կայսրէն Նորմաններուն հարաւային Իտալիոյ արշաւանքի դէմ օգնութիւն առնել: Մէկ ուրիշ նպատակն էր անխմոր հացի գործածութեան դէմ Լեո Օխրիդցիի առաջնորդած հարձակումներու ու տարբեր արեւմտեան ծիսականներու [9] պատճարաւ տեղի ունեցած կռիւներու վրայ վիճաբանիլ որ այդ կռիւները Քիրուլարիօսը կը պաշտպաներ: Ըստ պատմագէտ Աքսէլ Պայ (գերմ.՝ Axel Bayer), դեսպանութիւնը երկու նամակի փոխարէն ղրկուած է: Այս նամակներէն առաջինը որ Սրբազան Հռոմէական կայսրի կողմէ գրուած է, օգնութիւն կը պահանջէ հասարակաց բանակ մը կազմակերպելու համար Նորմաններուն արշաւանքի դէմ: Միւս նամակը որ Քիրուլարիօսի կողմէ ղրկուած է, կը մերժէ այս խնդրանքը:[10] Քիրուլարիօսը իր մերճումի փոխարէն Դեսպանի տէրը Կարտինալ, O.S.B., Սիլվա Քանտիտացի Հիւմպրդի (անգլ.՝ Humbert of Silva Candida) կողմէ Քրիստոնէութենէ կը վտարուի: Հետեւաբար Քիրուլարիօսն ալ Քրիստոնէութենէ կը վտարէ Հիւմպրդը ու դեսպանի ամէն մէկ ուրիշ անդամը:[2] Այս դէպքը հարիւրաւոր տարիներ տեւող խնդիրներուն առաջինն է որ Մեծ հերձուածին հիմնը կը կոչուի: [11]

Other Languages
Afrikaans: Oos-Wes-skisma
asturianu: Cisma d'Oriente
беларуская (тарашкевіца)‎: Вялікая схізма
bosanski: Crkveni raskol
čeština: Velké schizma
Cymraeg: Y Sgism Fawr
Ελληνικά: Σχίσμα του 1054
Esperanto: Orienta skismo
euskara: Zisma Nagusia
galego: Gran Cisma
hrvatski: Crkveni raskol
Bahasa Indonesia: Skisma Timur–Barat
íslenska: Kirkjusundrungin
italiano: Grande Scisma
ქართული: დიდი სქიზმა
latviešu: Lielā Shizma
македонски: Големата Шизма
Bahasa Melayu: Perpecahan Timur-Barat
Plattdüütsch: Greeksch Schisma
Nederlands: Oosters Schisma
norsk nynorsk: Det store skismaet
português: Grande Cisma
română: Marea Schismă
sicilianu: Scisma Granni
srpskohrvatski / српскохрватски: Raskol Istoka i Zapada
සිංහල: East-West Schism
Simple English: East-West Schism
slovenčina: Východná schizma
slovenščina: Velika shizma
српски / srpski: Велики раскол
Tiếng Việt: Ly giáo Đông–Tây