Աշխաբադ

Քաղաք
Աշխաբադ
թուրքմ.՝ Aşgabat
Զինանշան
Ashgabat (seal).svg

Neutrality-Road-Ashgabat-2015.JPG
ԵրկիրԹուրքմենստան Թուրքմենստան
ԵնթարկումՄայրաքաղաք
Հիմնադրված է1881 թ.
Տվյալ կարգավիճակում1881 թվականից
Մակերես470 կմ²
ԲԾՄ219±1 մետր
Պաշտոնական լեզութուրքմեներեն
Խոսվող լեզուներթուրքմեներեն
Բնակչություն712 000 մարդ (2001)
Ժամային գոտիUTC+5
Հեռախոսային կոդ+(993 12)
Փոստային ինդեքսներ744000 — 744040
Ավտոմոբիլային կոդAG
Պաշտոնական կայքashgabat.gov.tm/en/
##Աշխաբադ (Թուրքմենստան)
Red pog.png

Աշխաբադը (ինչպես նաև Աշգաբատ) (թուրքմ.՝ Aşgabat), Թուրքմենստանի մայրաքաղաքն է։ Հաճախ քաղաքը անվանում են նաև «Սիրո քաղաք♥♥♥»: Միութենական հանրապետությունների մայրաքաղաքներից ամենահարավայինն է: Գտնվում է Կոպետ դաղի նախալեռներում, Աշխաբադի օազիսում, Կրասնովոդսկ-Տաշքենդ երթուղու վրա: Օդային ուղիներով կապված է Մոսկվայի, Տաշքենդի, Բաքվի և այլ քաղաքների հետ, ավտոմոբիլային ճանապարհներով՝ հանրապետության քաղաքների և գյուղերի, ինչպես նաև Իրանի հետ: 2011 թվականի տվյալներով Աշխաբադում բնակվում է Թուրքմենստանի բնակչության 12,7%-ը, իսկ բնակչությունը 1972 թվականի տվյալներով կազմել է 266հզ.:

Աշխաբադը հիմնադրվել է 1881-ին՝ որպես ռազմական ամրոց: Հետագայում եղել է Անդրկասպյան մարզի կենտրոնը և խոշոր առևտրական կետ Ռուսաստանի և Իրանի միջև:

1906-ի հունիսի սկզբին բռնկում է Աշխաբադի կայազորի և երկաթուղայինների ապստամբությունը, որը դաժանորեն ճնշվում է: 1917-ի մարտին ստեղծվում է բանվորա-գյուղացիական սովետ: Սովետական իշխանություն հաստատվել է 1917-ի դեկտեմբերին: 1918-ի հուլիսի 11-12-ին սպիտակգվարդիական-էսեռական ավազակախմբերը զավթեցին իշխանությունը և գնդակահարեցին աշխաբադյան 9 կոմիսարներին: 1919-ի հուլիսի 9-ին սովետական զորքերը զավթեցին այն: Աշխաբադը մինչև 1924-ը Թուրքմենստանի ԻՍՍՀ կենտրոնն էր, 1924-ից Թուրքմենական ՍՍՀ մայրաքաղաքն է, նրա քաղաքական և արդյունաբերական կենտրոնը, տրանսպորտային հանգույցը, լուսավորության, գիտության և արվեստի կարևորագույն օջախը:[1]

Ձեռնարկություններն Աշխաբադում

Աշխաբադում են կենտրոնացած ապակու, ցեմենտի, բամբակյա գործվածքեղենի, տրիկոտաժի, կարի, մետաքսաթելի, գորգագործական, կոշիկի, մսի, ալրաղաց, ոչ ալկոհոլային խմիչքների, հրուշակեղենի, մետաղամշակման ու մեքաենաշինական(գազօջախների, նավթապոմպերի, գյուղատնտեսական մեքենաների արտադրության, ջերմաքաշերի, ավտոմեքենաների վերանորոգում և այլն), պոլիգրաֆ և կահույքի ձեռնարկությունները: 1969-ից շարք է մտել Բայրամ-Ալի-Աշխաբադ գազամուղը:[2]

Աշխաբադի պետական կառույցները

Աշխաբադում են Թուրքմենական ՍՍՀ ԳԱ-ն, համալսարանը, պոլիտեխնիկական, բժշկական և գյուղատնտեսական ինստիտուտները, միջին մասնագիտական 12 ուսումնական հաստատություններ, 3 թանգարան, 4 թատրոն, պետական ֆիլհարմոնիան, կինոստուդիան:

Աշխաբադը գտնվում է սեսմիկ գոտում: 1948-ի երկրաշարժը /9բալ/ համարյա ամբողջությամբ ավերեց քաղաքը: Աշխաբադն արագ վերաշինվեց և դարձավ ավելի բարեկարգ: Եթե մինչև 1948-ը քաղաքի հիմնական տարածությունը կազմում էր 3 հզ. հա, ապա 1969-ին այն արդեն 7,5 հզ. հա էր: Կառուցվել են սեյսմակայուն, 3-4 հարկանի բնակելի տներ և հասարակական շենքեր:[3]

Աչքի են ընկնում Թուքմենստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի, կառավարության, ԳԱ-ի համալիրի, Մոլլանեպեսի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի, համալսարանի, Կարակումշին վարչության,«Ինտուրիստ» և «Աշխաբադ» հյուրանոցների շենքերը:

Աշխաբադում հայերը հաստատվել են հիմնականում XIX դ. սկսած և գլխավորապես զբաղվել են գինեգործությամբ:

Քույր քաղաքները

Other Languages
Acèh: Ashgabat
адыгабзэ: Ашхабад
Afrikaans: Asjchabat
አማርኛ: አሽጋባት
العربية: عشق آباد
مصرى: عشق اباد
asturianu: Axgabat
azərbaycanca: Aşqabad
تۆرکجه: عاشق‌آباد
башҡортса: Ашхабад
беларуская: Ашгабат
беларуская (тарашкевіца)‎: Ашгабад
български: Ашхабад
বাংলা: আশখাবাদ
བོད་ཡིག: ཨ་ཧྲི་ཁ་པད།
brezhoneg: Aşgabat
bosanski: Aşgabat
буряад: Ашхабад
català: Aixkhabad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ashgabat
нохчийн: Ашхабад
کوردی: عەشقاباد
qırımtatarca: Aşğabat
čeština: Ašchabad
Cymraeg: Ashgabat
dansk: Asjkhabad
Deutsch: Aşgabat
dolnoserbski: Ašchabad
Ελληνικά: Ασγκαμπάτ
English: Ashgabat
Esperanto: Aŝgabato
español: Asjabad
eesti: Aşgabat
euskara: Asgabat
فارسی: عشق‌آباد
suomi: Ašgabat
Võro: Asgabat
français: Achgabat
Frysk: Asjchabad
Gaeilge: Ashgabat
Gàidhlig: Ashgabat
galego: Achkhabad
Gaelg: Aşgabat
客家語/Hak-kâ-ngî: Ashgabat
עברית: אשגבאט
हिन्दी: अश्क़ाबाद
Fiji Hindi: Ashgabat
hrvatski: Ašgabat
hornjoserbsce: Ašchabad
Kreyòl ayisyen: Achgabat
magyar: Aşgabat
Bahasa Indonesia: Ashgabat
Interlingue: Ashgabat
Ilokano: Ashgabat
íslenska: Asgabat
italiano: Aşgabat
ქართული: აშხაბადი
Qaraqalpaqsha: Ashxabad
қазақша: Ашхабад
한국어: 아시가바트
Перем Коми: Ашхабад
kurdî: Aşgabat
коми: Ашхабад
Кыргызча: Ашхабад
Latina: Aşgabat
Lëtzebuergesch: Aschchabad
lumbaart: Aşgabat
لۊری شومالی: عشق آباد
lietuvių: Ašchabadas
latviešu: Ašgabata
मैथिली: अस्गाबत
олык марий: Ашхабад
македонски: Ашхабад
മലയാളം: അഷ്ഗാബാദ്
монгол: Ашхабад
मराठी: अश्गाबाद
Bahasa Melayu: Ashgabat
эрзянь: Ашхабад ош
مازِرونی: عشق‌آباد
नेपाली: अस्गाबत
Nederlands: Asjchabad
norsk nynorsk: Asjkhabad
norsk: Asjkhabad
occitan: Ashgabat
Ирон: Ашхабад
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਸ਼ਕਾਬਾਦ
Papiamentu: Askhabad
polski: Aszchabad
Piemontèis: Ashgabat
پنجابی: اشک آباد
پښتو: عشق آباد
português: Asgabate
română: Așgabat
русский: Ашхабад
саха тыла: Ашгабат
Scots: Ashgabat
srpskohrvatski / српскохрватски: Ašhabad
Simple English: Aşgabat
slovenčina: Ašchabad
slovenščina: Ašhabad
chiShona: Ashgabat
shqip: Aschgabat
српски / srpski: Ашхабад
svenska: Asjchabad
Kiswahili: Ashgabat
тоҷикӣ: Ашқобод
Türkmençe: Aşgabat
Tagalog: Ashabat
Türkçe: Aşkabat
татарча/tatarça: Ашкабад
удмурт: Ашхабад
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاشخاباد
українська: Ашгабат
اردو: اشک آباد
oʻzbekcha/ўзбекча: Ashxobod
vepsän kel’: Ašhabad
Tiếng Việt: Ashgabat
Volapük: Aşgabat
Winaray: Ashgabat
მარგალური: აშხაბადი
ייִדיש: אשגאבאט
Yorùbá: Ashgabat
Bân-lâm-gú: Ashgabat