Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
United States of America
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դրոշ
Դրոշ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների
Զինանշան
Նշանաբան՝
In God We Trust
Մենք Աստծուն ենք վստահում
Օրհներգ՝
The Star-Spangled Banner


Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դիրքը
ՄայրաքաղաքՎաշինգտոն
38°53′N, 77°02′W
Ամենամեծ քաղաքՆյու Յորք
Պետական լեզուներՓաստացիորեն անգլերեն
Կառավարումնախագահական հանրապետություն
 - ՆախագահԴոնալդ Թրամփ (Հ)
 - ՓոխնախագահՄայք Փենս (Հ)
 - Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակՓոլ Ռայան (Հ)
ԱնկախությունԲրիտանական կայսրությունից 
 - Հայտարարվածհուլիսի 4, 1776 
 - Ճանաչվածսեպտեմբերի 3, 1783 
Տարածք
 - Ընդհանուր9,826,675 կմ²  (4-րդ)
 - Ջրային (%)6.76
Բնակչություն
 - 2015 նախահաշիվը322,370,752[1]  (3-րդ)
 - 2000 մարդահամարը282,171,968[2] 
 - Խտություն32.8 /կմ² (142-րդ)
84.9 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)2015 գնահատում
 - Ընդհանուր$18.124 տրիլիոն[3] (1-ին)
 - Մեկ շնչի հաշվով$56,421[4] (10-րդ)
ՀՆԱ (անվանական)2015 գնահատում
 - Ընդհանուր$18.124 տրիլիոն[3] [5] (1-ին)
 - Մեկ շնչի հաշվով$56,421[6] (10-րդ)
Ջինի (2010)41.1[7] 
ՄԶՀ (2013)0.914[8] (բարձր) (5-րդ)
ԱրժույթԱմերիկայի Միացյալ Նահանգների դոլար ($) (USD)
Ժամային գոտի(UTC-5 to -10)
 - Ամռանը (DST) (UTC-4 to -10)
Ազգային դոմեն.us
Հեռախոսային կոդ+1

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, հաճախ անվանվում է Միացյալ Նահանգներ, կամ պարզապես Ամերիկա (անգլ.՝ United States of America), դաշնային սահմանադրական հանրապետություն Հյուսիսային Ամերիկայում, որը բաղկացած է որոշակի ինքնավարություն ունեցող 50 նահանգներից և դաշնային նշանակության Կոլումբիա մարզից[9][10]։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները հյուսիսում սահմանակցում է Կանադային[11], հարավում՝ Մեքսիկային, ինչպես նաև ծովային սահման ունի Ռուսաստանի հետ[12]։ Ամերիկյան երկու նահանգներ ցամաքային սահման չունեն երկրի հիմնական տարածքի հետ։ Դրանք են՝ Ալյասկան՝ Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան հատվածում և Հավայան կղզիները՝ Խաղաղ օվկիանոսում[13]։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները ստեղծվել է բրիտանական տասներեք գաղութների միավորման հետևանքով՝ 1776 թվականին հուլիսի 4-ին[14]։ Այն կարելի է համարել Ամերիկայի ազգային-ազատագրական պայքարում տոնած հաղթանակի գլխավոր հետևանքներից մեկը[14]։ 1787 թվականին ընդունվեց ամերիկյան սահմանադրությունը[14], որն իր տեսակով առաջինն էր մարդկության պատմության մեջ։ Նույն տարում ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ ընտրվեց ազատագրական շարժման ականավոր գործիչ Ջորջ Վաշինգտոնը։ 1865 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Ամերիկայում վերացվեց ստրկությունը[14]։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները սկսեց անդամակցել Ազգերի լիգային և Միջազգային արդարադատության մշտական պալատին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին հակահիտլերյան խմբավորմանն օժանդակելը բարձրացրեց ԱՄՆ-ի հեղինակությունը Եվրոպայում, իսկ ռազմական գործողությունների ավարտից հետո վերջինս դարձավ կապիտալիստական աշխարհի կորիզը։ 1945 թվականին ԱՄՆ-ն դարձավ առաջին միջուկային տերությունն աշխարհում։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները ներկայումս զբաղեցնում է 9,826,675 կմ² տարածք (4-րդն աշխարհում)[15] և ունի 322 370 752 մարդ (ըստ 2015 թվականի նախահաշվարկի) բնակչություն (3-րդն աշխարհում)[13]։ Լայնամասշտաբ ներգաղթի պատճառով այն աշխարհի ամենաբազմազգ պետություններից մեկն է։ Մայրաքաղաքը Վաշինգտոնն է, խոշորագույն քաղաքը՝ Նյու Յորքը։ Նյու Յորքից բացի, երկրի տարածքում կան 9 քաղաքներ ևս, որոնց բնակչությունը գերազանցում է մեկ միլիոնը[16]։ Դրանք են Լոս Անջելեսը, Չիկագոն, Հյուստոնը, Ֆինիքսը, Ֆիլադելֆիան, Սան Անտոնիոն, Սան Դիեգոն, Դալասը և Սան Խոսեն[16]։ Պետական լեզուն անգլերենն է[17], որը այստեղ տարածվել է գաղութային տարիներին։

Միացյալ Նահանգները ժամանակակից աշխարհի տնտեսական, քաղաքական և ռազմական ամենահզոր ուժն է։ Համախառն Ներքին Արդյունքի գրեթե 1/4 մասը ստեղծվում է ԱՄՆ-ում[18]։ Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության արտադրանքի ծավալով և արտահանմամբ, արտաքին առևտրի շրջանառության ծավալով, կապիտալի արտահանմամբ, գիտատեխնիկական ներուժով և սպասարկման ոլորտի զարգացման մակարդակով աշխարհի առաջատար տերությունն է։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների տնտեսությանը բնորոշ է արտադրության և կապիտալի համակենտրոնացման բարձր աստիճանը։ Աշխարհի բոլոր երկրներից առաջինը հետարդյունաբերական փուլ թևակոխած այս երկրում ծառայություններ մատուցող ճյուղերի բաժինը համախառն ներքին արդյունքում կազմում է մոտ 80 %, իսկ արտադրական ոլորտին բաժին է ընկնում ընդամենը 20 %։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները ներկայումս անդամակցում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդին, Հյուսիսատլանտյան դաշինքին, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը և այլ միջազգային կազմակերպությունների։

Պատմություն

Նախակոլոմբոսյան ժամանակաշրջան

Մինչև Քրիստափոր Կոլումբոսը կողմից Ամերիկայի հայտնագործումը՝ շուրջ հազարամյակ առաջ ամենայն հավանականությամբ այնտեղ հաստատվել էին վիկինգները։ Վիկինգները սկանդինավյան ծագում ունեցող հեթանոսներ էին և հիմնականում ապրում էին ժամանակակից Նորվեգիայի, Շվեդիայի ու Դանիայի տարածքում։ 1000 թվականին վիկինգների առաջնորդ Լեյֆ Էրիկսոնն իր փոքրաթիվ արշավախմբով ճանապարհ է բռնում դեպի արևմուտք։ Ամերիկա հասնելու ճանապարհին հյուսիսաբնակները հայտնաբերում են մի շարք նոր տարածքներ, որոնք վիկինգների համար դառնում են ձմեռային բնակավայրեր։ Նույն տարում Լեյֆը հաստատվում է Նյուֆաունդլենդում, որտեղ ևս հիմնում է վիկինգների բնակավայր։ Ըստ նորվեգ պատմիչների՝ Լեյֆ Էրիկսոնի ճանապարհորդությունից մի քանի տարի Ամերիկա է մեկնում նաև վերջինիս եղբայրը՝ Տորվալդը, որը սակայն տեղաբնիկ հնդկացիների հետ մենամարտի արդյունքում մահացու վիրավորվում ու զոհվում է։ Եվրոպայի ժողովուրդների մեծ մասը, ծանոթ չլինելով վիկինգների մշակույթին ու պատմությանը, չի գնացել իրենց հետքերով՝ նոր աշխարհում հայտնվելու համար։ Ուստի երկրորդ անգամ Ամերիկայում եվրոպացիները հայտնվեցին կես հազարամյակ անց։ Մինչև եվրոպացիների կողմից Ամերիկայի գաղութացումը՝ մայրցամաքի տարածքի հիմնական բնակիչներն էին հնդկացիներն ու էսկիմոսները, որոնք ապրում էին նախնադարյան համայնական կարգերով։ Նրանց ընդհանուր թիվը 15-րդ դարում կազմում էր 15-20 միլիոն մարդ։ Այդ ժողովուրդների պատմությունը մինչև եվրոպացիների հետ նրանց հանդիպելը զարգացել է ինքնուրույն՝ մյուս մայրցամաքների ժողովուրդներից գրեթե անկախ։ 14-15-րդ դարերում Եվրոպայում ստեղծված խառնակ իրադրությունը իսպանացի, պորտուգալացի և իտալացի ծովագնացներին ստիպում է դուրս գալ բաց ծով՝ նոր տարածքներ հայտնաբերելու նպատակով։ Քրիստափոր Կոլումբոսի հայտնագործության շնորհիվ 15-րդ դարի վերջին եվրոպացիները վերջնականապես հաստատվեցին Ամերիկայում։ Մինչ նավագնացության կազմակերպելը՝ Կոլումբոսը նպատակ ուներ գտնել Եվրոպայից Հնդկաստան տանող ամենակարճ ծովային ճանապարհը։ Ոտք դնելով նոր մայրցամաք՝ եվրոպացիները կարծում էին, որ այն Հնդկաստանն է, ուստի Կոլումբոսի արշավախմբի անդամները տեղաբնիկներին անվանեցին «հնդկացիներ»։ Ամերիկայի տեղաբնիկները գտնվում էին զարգացման տարբեր աստիճանների վրա։ Հյուսիսային Ամերիկայում (այդ թվում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ներկայիս տարածքում) և Կարիբյան ավազանում բնակվող հնդկացիների մի մասը ապրում էին

նախնադարյան համայնական հասարակարգի տարբեր փուլերում։ Նրանց հիմնական զբաղմունքն էր հավաքչությունը, որսորդությունը և ձկնորսությունը։ Այդ ժամանակ Ամերիկա աշխարհամասում ապրում էր 15-20 մլն մարդ։ Իսպանական թագավորության նավատորմով Կոլումբոսը կատարել է նման 4 արշավանք՝ չիմանալով, որ հայտնաբերել է նոր մայրցամաք։ Բոլորի համար անծանոթ տարածքը անվանվել է ի պատիվ իտալացի ծովագնաց Ամերիգո Վեսպուչիի։ Նա Ամերիկայում առաջին անգամ հայտնվել էր 1499 թվականի մայիսին՝ Կոլումբոսի քարտեզների շնորհիվ։ Նա առաջինն էր, ով հայտարարեց, որ եղել է ոչ թե Հնդկաստանում, այլև նոր մայրցամաքում։ Վեսպուչիի այս հայտարարությունից հետո Ամերիկայի ճանապարհը բացվեց եվրոպացի գաղութարարների համար։ Գաղութացման ընթացքում հնդկացիները մասամբ ոչնչացվում էին, մասամբ էլ քշվում դեպի արևմուտք։ Ի տարբերություն Հարավային Ամերիկայի, որը նվաճվեց հիմնականում իսպանացիների և պորտուգալացիների կողմից՝ Հյուսիսային Ամերիկայի գլխավոր գաղութատերը Մեծ Բրիտանիան էր։ Մինչև 18-րդ դարի 60-ական թվականները անգլիացիները զավթեց գրեթե ամբողջ Հյուսիսային Ամերիկան։ 17-րդ դարի սկզբին այստեղ հիմնվեցին առաջին անգլիական գաղութները։ Դրանք հյուսիսից սահմանակից էին Ֆրանսիական Կանադա տիրույթին, որը 18-րդ դարի 60-ական թվականներն անցավ Անգլիային, իսկ հարավից՝ Իսպանական Ֆլորիդային։ Ներկայիս ԱՄՆ-ի տարածքում անգլիացիներն առաջին բնակատեղին հիմնել են 1607 թվականին՝ ժամանակակից Վիրջինիայի տարածքում։ Հետագայում հիմնվել են Մերի Լենդը, Հյուսիսային և Հարավային Կարոլինաները և Զորջիան։ Այստեղ առաջ եկավ խոշոր պլանտացիոն տնտեսություն՝ ծխախոտի, բրնձի և ինդիգոյի մշակությամբ։ 1619 թվականին Աֆրիկայից Վիրջինիա բերվեց սևամորթ ստրուկների առաջին խումբը։ Սևամորթների ստրկությունը առաջին անգամ պաշտոնապես ճանաչվեց 1656 թվականին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում 1661 թվականին ընդունված օրենքը նախատեսում էր ստրուկների կանոնավոր մատակարարումը հյուսիսամերիկյան գաղութներին։ 17-րդ դարի երկրորդ կեսից հարավային գաղութների պլանտատորները սկսեցին լայնորեն կիրառել աֆրիկացի ստրուկների աշխատանքը։

Մինչև Ամերիկայի անկախության հռչակագիր

Ջորջ Վաշինգտոնն ու Ժան-Բատիստ Դոնասիեն դե Ռոշամբոն Յորքթաունում

 կեսին արևմտյան այս մայրցամաքում Իսպանիայի գերակայությունը գրեթե բացարձակ էր։ Գաղութային տարածքները ձգվում էին Հորն հրվանդանից մինչև Նյու Մեքսիկո և թագավորական գանձարանին բերում էին հսկայական շահույթ։ Ուրիշ եվրոպական պետությունների Ամերիկայում հաստատվելու փորձերը պսակվում էին անհաջողությամբ։ Սակայն հեղափոխական ուղով զարգացող Անգլիան շուտով կարողացավ աննախընթաց վերելք ապրել, որի արդյունքում Իսպանիան աստիճանաբար կորցրեց իր եվրոպական գերտերության և ծովերի տիրակալի կարգավիճակը։ Դա պայմանավորված էր նաև նրանով, որ անկախության ձգտող Նիդերլանդների տեմ մղած պատերազմը վերջնականապես կազմալուծեց Իսպանիան։ 1620 թվականին հիմք դրվեց Նոր Անգլիայի գաղութներին։ Անկախության պատերազմի նախօրյակին այստեղ արդեն կար 4 գաղութ՝ Մասսաչուսեթս, Ռոդ Այլենդ, Նյու Հեմփշիր և Քոնեքթիքութ։ Հյուսիսում գերակշռում էին միջին և մանր ֆերմերական տնտեսությունները։ Այստեղ ավելի արագ, քան մյուս գաղութներում, զարգացան արհեստներն ու արդյունաբերությունը։ Չորս այլ գաղութներ՝ Փենսիլվանիա, Նյու Յորք, Նյու Ջերսի և Դելավեր, հիմնվեցին Մերձատլանտյան շրջանների կենտրոնական մասում։ Անգլիական գաղութները զգալի հաջողության հասան տնտեսական առաջնթացի ասպարեզում։ Սկսեց ձևավորվել ամերիկյան ազգային շուկան։ Միաժամանակ ստեղծվում էր նոր մշակույթ և գաղափարախոսություն, տեղի էր ունենում ազգային ինքնագիտակցության վերելք։ Դա նոր, հյուսիսամերիկյան բուրժուական ազգի ձևավորման գործընթացն էր։ Շատ շուտով ամերիկյան բուրժուազիան դարձավ անգլիական կապիտալիզմի մրցակիցը՝ նավաշինության, առևտրի, իսկ ապա նաև մանուֆակտուրայի բնագավառում։ Այդ պատճառով Անգլիան ամեն կերպ խրախուսում էր գաղութների տնտեսական զարգացումը։ Անգլիայի այդ քաղաքականությունը շոշափում էր գաղութների բոլոր դասակարգերի շահերը՝ առաջ բերելով մետրոպոլիայից անջատվելու ձգտում, որը 18-րդ դարի 60-ական թվականներին վերաճեց անկախության համար զինված պայքարի։ 1775 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի անգլիական 13 գաղութներում բռնկվեց ազգային-ազատագրական հեղափոխական պատերազմ, որի ավարտին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները ձևավորվեց, որպես անկախ պետություն։ Անկախության պատերազմը նախապատրաստվել էր գաղութների կապիտալիստական զարգացմամբ և հյուսիսամերիկյան ազգի կազմավորմամբ, երբ ասպարեզ էր եկել տեղական բուրժուազիան և ձևավորվել ներքին միասնական շուկան։

Անգլիան գաղութները դիտում էր, որպես սոսկ հումքի աղբյուր, ապրանքների սպառման շուկա և ամեն կերպ արգելակում էր նրանց ինքնուրույն տնտեսական և քաղաքական զարգացումը։ Անգլիայի այդ քաղաքականությունն ուժեղացրեց ամերիկացիների պայքարն ընդդեմ գաղութային կարգերի։ 1770 թվականին զինված ընդհարումներ եղան անգլիական զինվորների և բոստոնցիների միջև։ 1773 թվականին Բոստոնում հայրենասերները նավերից ծովը նետեցին անգլիական թեյը։ Պատմական այդ իրադարձությունը հայտնի դարձավ «Բոստոնի թեյախմություն» անվանումով։ Գաղութների ներկայացուցիչների մայրցամաքային առաջին կոնգրեսը 1774 թվականին որոշում ընդունեց անգլիական ապրանքների բոյկոտի մասին։ Ի պատասխան սրա՝ Անգլիան Ամերիկա ուղարկեց նոր զորքեր և զինված նավատորմ։ 1775 թվականի ապրիլի 19-ին Քոնքորդի և Լեքսինգտոնի մոտ անգլիական զորքերը ծանր կորուստներ կրեցին։ 1776 թվականի հուլիսի 4-ին ընդունվեց Ամերիկայի անկախության հռչակագիրը։ Ամերիկյան երկրորդ մայրցամաքային բանակի գլխավոր հրամանատար նշանակեց Ջորջ Վաշինգտոնին։ Առաջին տարիներին ամերիկացիները անհաջողության մատնվեցին և ժամանակավորապես կորցրին Նյու Յորքը և Ֆիլադելֆիան։ Ամերիկացի ժողովրդի ազգային-ազատագրական պատերազմի տարիներին բարձրացավ ամերիկյան բանակի մարտունակությունը։ 1777 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Սարատոգայի մոտ ամերիկացիների տարած հաղթանակը նպաստեց ԱՄՆ-ի ռազմական և միջազգային դրության բարելավմանը։ Ամերիկյան դիվանագիտությունը, օգտագործելով Անգլիայի և նրա մրցակիցների հակասությունները, ստեղծեց հակաանգլիական միացյալ ճակատ։ Փարիզ ուղարկված Բենջամին Ֆրանկլինը ռազմական դաշինք կնքեց Ֆրանսիայի հետ, որը անգլիացիների դեմ զորք և նավատորմ առաքեց մարտի դաշտ՝ Հյուսիսային Ամերիկա։ 1779 թվականին Անգլիայի դեմ պատերազմի մեջ մտավ Իսպանիան, 1782 թվականին՝ Նիդերլանդները։ ԱՄՆ-ի նկատմամբ բարյացակամ դիրք գրավեց նաև Ռուսաստանը, որի նախաձեռնությամբ եվրոպական մի շարք պետություններ կազմեցին «չեզոքների լիգա» և հայտարարեցին, որ շարունակելու են առևտուրն Ամերիկայի հետ։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները կայունացման և զորեղացման ուղու վրա

Աբրահամ Լինքոլն` Միացյալ Նահանգների 16-րդ նախագահը։ ԱՄՆ-ի առաջին նախագահն է Հանրապետական կուսակցությունից, որը նախագահել է 1861-1865 թվականներին

1776 թվականի հուլիսի 4-ին ընդունված անկախության հռչակագիրը ԱՄՆ-ն ճանաչում էր, որպես ազզատ ու անկախ պետություն։ 1783 թվականի Վերսալյան հաշտության պայմանագրով Անգլիան ճանաչեց ԱՄՆ-ի անկախությունը։ Հաղթանակը ձեռք բերվեց ժողովրդի եռանդուն ջանքերով, սակայն իշխանության գլուխ անցան բուրժուազիան և պլանտատորները։ Այնուամենայնիվ Ամերիկայի հարավում պահպանվեց ստրկատիրությունը։ 1787 թվականին ընդունվեց ԱՄՆ-ի առաջին սահմանադրությունը, որն ուժի մեջ մտավ երկու տարի անց՝ 1789 թվականին։ Անկախության հռչակագրի ընդունման տարում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների առաջին նախագահ ընտրվեց Ջորջ Վաշինգտոնը։ 19-րդ դարի սկզբներից ԱՄՆ-ն սկսեց ընդարձակել իր տարածքները։ 1803 թվականին Ջեֆերսոնի կառավարությունը Ֆրանսիայից գնեց Լուիզիանան, իսկ 1819 թվականին ԱՄՆ-ը Իսպանիային ստիպեց զիջել Ֆլորիդան։ 1823 թվականին հռչակվեց «Մոնրոյի դոկտրինան»։ Մեքսիկայի դեմ 1846-1848 թվականներին մղած զավթողական պատերազմի հետևանքով ԱՄՆ-ը նվաճեց Մեքսիկայի տարածքի գրեթե կեսը, իսկ 1867 թվականին ամերիկյան կառավարությունը Ռուսաստանից գնեց Ալյասկան՝ ընդամենը 7,2 միլիոն դոլարի դիմաց։ 19-րդ դարի առաջին կեսին ԱՄՆ-ում մեծ թափ ստացավ սևամորթների իրավունքների համար մղվող շարժումը։ Տեղի ունեցան սևամորթ ստրուկների ապստամբություններ։ Կապիտալիստական հյուսիսի և ստրկատիրական հարավի միջև սրված հակասությունները հանգեցրին քաղաքացիական պատերազմի, որի համար առիթ ծառայեց ստրկության հակառակորդ Աբրահամ Լինքոլնի ԱՄՆ-ի նախագահ ընտրվելը։ Քաղաքացիական պատերազմը, հատկապես երկրորդ փուլում, բուրժուա-ժողովրդավարակն հեղափոխության բնույթ ուներ։ Հյուսիսի հաղթանակից հետո ԱՄՆ սահմանադրության մեջ կատարվեց փոփոխություն, որը վերացրեց ստրկությունը և նոր հեռանկարներ բացվեց կապիտալիզմի անարգել զարգացման համար։ Չնայած դրան, սևամորթների ազատագրման գործը մինչև վերջ չհասցվեց։ Ստրկության վերացումը բարենպաստ պայմաններ ստեղծեց բանվորական շարժման զարգացման համար։ 19-րդ դարի վերջին ամերիկյան կապիտալիզմը թևակոխեց իմպերիալիզմի շրջափուլ։ 1898 թվականի իսպանա-ամերիկյան պատերազմի ժամանակ ԱՄ-ն գրավեց Ֆիլիպինները, Պուերտո Ռիկոն և Գուամը, իսկ Կուբան փաստացիորեն վերածվեց ամերիկահպատակ գաղութի։ 1899 թվականին Միացյալ Նահանգները Չինաստանում հռչակեց «բաց դռների» քաղաքականություն։ 1903 թվականին ամերիկյան իմպերիալիստները հեղաշրջում կազմակերպեցին Պանամայում՝ այն անջատելով Կոլումբիայից։ Նույն թվականին Միացյալ Նահանգները իր իսկ ստեղծած Պանամայի Հանրապետությանը պարտադրեց ստորացուցիչ պայմանագիր կնքել՝ հավերժ օգտագործման համար այդ երկրի տարածքում ձեռք բերելով 16,1 կմ լայնությամբ մի գոտի՝ ջրանցք կառուցելու նպատակով։ Նա միաժամանակ իրավունք ստացավ այդտեղ ամրություններ շինել, զորք պահել և իրականացնել իր իշխանությունը։ 1899-1902 թվականներին ամերիկյան բանակը բռնազավթեց Կուբան, իսկ 1912-1933 թվականներին՝ Նիկարագուան, 1915-1934-ին՝ Հայիթին, 1916-1924-ին՝ Դոմինիկյան Հանրապետությունը։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները 1914-1933 թվականներին

ԱՄՆ-ի ռազմատնտեսական պոտենցիալի աճի համար կարևոր խթան հանդիսացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմը, որն ուներ իմպերիալիստական բնույթ։ Պատերազմի սկզբին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները հայտարարեց, որ չեզոքություն է պահպանելու, սակայն ամերիկյան մոնոպոլիաները ստանձնեցին պատերազմող երկրներին՝ գլխավորապես Անտանտին սննդամթերք, ռազմամթերք և փոխառություններ տրամադրելու գործը։ Պատերազմի շնորհիվ 1913-1914 թվականների տնտեսական անկումը տեղի տվեց վերելքի և ամերիկյան մոնոպոլիաները վիթխարի շահույթներ կորզեցին զենքի ու զինամթերքի վաճառքից։ Չեզոքության տարիները ԱՄՆ-ի կառավարությունը օգտագործեց պատերազմին նախապատրաստվելու համար։ Հետին պլան մղվեցին Միացյալ Նահանգների և Անտանտի պետությունների տարաձայնությունները և սուր բնույթ ստացան հակասությունները Գերմանիայի հետ։ Գերմանիան սպառնում էր հաղթանակի դեպքում հաստատել գրեթե անբաժան տիրապետություն համաշխարհային շուկայում։ Միաժամանակ Անտանտի պարտության դեպքում ԱՄՆ-ն կկորցներ նրան տրամադրած զգալի վարկերն ու փոխառությունները։ Բացի այդ, չեզոքությունը ամերիկյան իմպերիալիզմին կզրկեր աշխարհի վերաբաժանմանը մասնակցելու իրավունքից։ 1917 թվականի ապրիլի 6-ին ԱՄՆ հրաժարվեց չեզոքությունից և պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային, որի հետ հարաբերությունները հատկապես սրվել էին գերմանացիների մղած ստորջրյա պատերազմի հետևանքով։ Պատերազմից հետո, լինելով հաղթող պետությունների թվում, ԱՄՆ ամենագործունյա մասնակցություն ունեցավ հաշտության պայմանագրերի Վերսալ-վաշինգտոնյան համակարգի ստեղծմանը, որը կոչված էր հաստատելու ուժերի նոր հավասարակշռության կապիտալիստական աշխարհում։ 1918 թվականի հունվարին նախագահ Վուդրո Վիլսոնը հանդես եկավ «14 կետերով»՝ հետպատերազմյան կարգավորման ամերիկյան ծրագրով։

Իմպերիալիստական մյուս տերությունների հետ ԱՄՆ-ը փորձեց Փարիզի հաշտության կոնֆերանսն օգտագործել խորհրդայնացած Ռուսաստանի դեմ ինտերվենցիան ընդլայնելու և բլոկադա կազմակերպելու նպատակով։ Վիլսոնը հասավ այն բանին, որ Վերսալի հաշտության պայմանագրի մեջ մտցվեց Ազգերի լիգայի կանոնադրությունը։ Սակայն ամերիկյան կոնգրեսը չվավերացրեց այդ պայմանագիրը։ Չնայած դրան, Միացյալ Նահանգները շարունակեցին ամենաակտիվ միջամտությունը մյուս աշխարհամասերի գործերին՝ դրա համար օգտագործելով իր ֆինանսատնտեսական հզորությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքով հարստացած ԱՄՆ-ը պարտապանից վերածվեց պարտատիրոջ, որին Եվրոպայի երկրները պարտք էին ավելի քան 10 միլիարդ դոլար։ ԱՄՆ-ում էր կուտակվել ոսկու համաշխարհային պաշարի ավելի քան կեսը։ Հետպատերազմյան շրջանում բուռն վերելք ապրեց բանվորական շարժումը։ Այդ վերելքի պայմաններում 1919 թվականի սեպտեմբերին ստեղծվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կոմունիստական կուսակցությունը։ ԱՄՆ մասնակցեց Խորհրդային Ռուսաստանի դեմ կազմակերպված ռազմական ինտերվենցիային հյուսիսում և Հեռավոր Արևելքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո սրվեցին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հակասությունները Միացյալ Թագավորության և Ճապոնիայի միջև։ Գերմանիային ԽՍՀՄ-ի դեմ ուղղելու նպատակով ամերիկյան մոնոպոլիաները սկսեցին խրախուսել Գերմանիայի տնտեսական կայունացումը։ Տնտեսական ճգնաժամը ԱՄՆ-ում արտահայտվեց բացառիկ ուժով։ Ճգնաժամի ավերիչ հետևանքների դեմ պայքարելու Հավերի կառավարության փորձերն անցան ապարդյուն։ Նորընտիր նախագահը՝ Ֆրանկլին Ռուզվելտը, մի շարք բարեփոխումներով փորձեց հաղթահարել տնտեսական ճգնաժամի հետևանքները և պետական կապիտալիզմի ուժեղացման ճանապարհով ամրապնդել կապիտալիստական կարգերը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ և տնտեսական մրցավազք

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդած շրջանում Միացյալ Նահանգները վարում էր «չմիջամտելու» քաղաքականություն, որը նշանակում էր թույլտվություն ֆաշիստական ագրեսորներին։ 1935 թվականի օգոստոսի 8-ին կոնգրեսն ընդունեց «Չեզոքության մասին օրենքը», որը փաստորեն նպաստեց Իսպանիայի Հանրապետության դեմ գերմանա-իտալական ագրեսիային։ ԱՄՆ-ն իր դիրքով նպաստեց նաև 1938 թվականի Մյունխենյան համաձայնությանը։ ԱՄՆ-ի, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի քաղաքականությունը հող նախապատրաստեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սանձազերծման համար։ Պատերազմի սկզբից ի վեր ձևականորեն մնալով չեզոք՝ ԱՄՆ-ն պաշտպանում էր Միացյալ Թագավորությանը և Ֆրանսիային՝ դեմ կանգնելով Գերմանիայի։ 1939 թվականի նոյեմբերին կոնգրեսը վերանայեց չեզոքության մասին օրենքը, որը փաստացի նշանակում էր դաշնակից ուժերին զենք արտահանելու թույլտվություն։ Միաժամանակ պաշտոնական Վաշինգտոնը ձգտում էր օգտագործել Մեծ Բրիտանիայի դժվարին կացությունը՝ վերջինիս մի շարք տիրույթներում և ազդեցության ոլորտներում իր վերահսկողությունը հաստատելու նպատակով։

Ամերիկացի զինվորները Օմահա Ափի գրավման ժամանակ

Այսպես, 1940 թվականին ստորագրված համաձայնությամբ 50 հին էսկադրային ականակիրների դիմաց ԱՄՆ -ը Անգլիայից վարձակալական հիմունքներով Ատլանտյան օվկիանոսի մի շարք կարևոր ռազմավարական կետերում 99 տարվա ժամկետով տարածքներ ստացավ ռազմական բազաներ կառուցելու համար։ ԽՍՀՄ-ի վրա հիտլերյան Գերմանիայի հարձակումից հետո՝ 1941 թվականի հունիսի 24-ին, Ֆրանկլին Ռուզվելտի կառավարությունը հայտարարեց Խորհրդային Միությանը աջակցելու պատրաստակամության մասին։ Նույն թվականի օգոստոսի 14-ին ստորագրվեց Ատլանտյան խարտիան՝ ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունների դեկլարացիան պատերազմի նպատակների մասին, իսկ սեպտեմբերի 29-ից հոկտեմբերի 1Մոսկվայում տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչների խորհրդակցությունը, որտեղ որոշումներ ընդունվեցին Խորհրդային Միությանը զենքի, սարքավորման ու պարենի մատակարարումն ընդլայնելու և ԽՍՀՄ-ի կողմից ԱՄՆ-ին ու Մեծ Բրիտանիային հումք տրամադրելու վերաբերյալ։ Ստեղծվեց հակահիտլերյան խմբավորում՝ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի գլխավորությամբ։ Պատերազմի հենց սկզբից սրվեցին ամերիկա-գերմանական և ամերիկա-ճապոնական հարաբերությունները։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ճապոնիան հարձակվեց ԱՄՆ-ի և Բրիտանական կայսրության խաղաղօվկիանոսյան տիրույթների ու բազաների վրա։ Ամերիկյան նավատորմը ծանր կորուստներ կրեց հատկապես Պիրլ Հարբորում։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Գերմանիան և Իտալիան պատերազմ հայտարարեցին Միացյալ Նահանգներին։ Պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ը մասնակցեց երեք մեծ տերությունների կառավարությունների ղեկավարների կոնֆերանսներին Թեհրանում, Յալթայում, իսկ Գերմանիայի կապիտուլյացիայից հետո՝ Պոտսդամում, որտեղ ընդունվեցին պատերազմի և հետպատերազմյան կարգավորման հարցերի հետ կապված համաձայնեցված որոշումներ։ 1945 թվականին ամերիկյան ինքնաթիռներն առաջին ատոմային ռումբերը նետեցին Ճապոնիայի Հիրոսիմա և Նագասակի քաղաքների վրա։ Տասնյակ հազարավոր զոհեր պատճառած այդ ակտը թելադրված չէր ռազմական անհրաժեշտությամբ և հետապնդում էր քաղաքական նպատակներ։ Ճապոնիան կապիտուլյացիան ստորագրեց 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, այն բանից հետո, երբ ԽՍՀՄ-ի զինված ուժերը ջախջախեցին վերջինիս հիմնական ցամաքային բանակը։

Հետպատերազմյան շրջան և Սառը պատերազմ

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Սառը պատերազմ
Աշխարհի երկրները Սառը պատերազմի ժամանակ

ԱՄՆ-ը կապիտալիստական միակ երկիրն էր, որ պատերազմից դուրս եկավ տնտեսապես և ռազմականապես հզորացած։ Արտադրության աճը 1943 թվականին հասավ իր հասավ գագաթնակետին։ Այնուհետև սկսվեց անկումը, որն էլ ավելի ուժեղացավ պատերազմից հետո, երբ կրճատվեցին ռազմական պատվերները։ Դրությունը փրկելու նպատակով ամերիկյան մոնոպոլիաները ուժեղացրին արտահանությունը՝ օգտվելով շատ երկրներում, հատկապես Արևմտյան Եվրոպայում, պատերազմի հետևանքով առաջացած տնտեսական քայքայումից։ Սակայն արդեն 1948 թվականի վերջին սկսվեց նոր տնտեսական ճգնաժամ, որը փոքր ինչ մեղմացավ Կորեայի պատերազմից հետ սկսված սպառազինության մրցավազքի շնորհիվ։ Ֆրանկլին Ռուզվելտի մահից հետո նախագահի պաշտոնը ստանձնած Հարի Թրումենի կառավարությունը լայն հարձակում սկսեց բանվորական շարժման և առաջադիմական կազմակերպությունների դեմ։ Պաշտոնական Վաշինգտոնը հրաժարվեց հակահիտլերյան կոալիցիայի ներսում համաձայնեցված կուրսից և ելնելով «ուժի դիրքի» քաղաքականությունից, «Սառը պատերազմ» սկսեց Խորհրդային Միության և Սոցիալիստական ճամբարի երկրների դեմ, բռնեց Արևմտյան Գերմանիայի վերառազմականացման ուղին, ընդարձակեց ռազմական բազաների ցանցը։ 1947 թվականի մարտին Միացյալ Նահանգները հռչակեց «Թրումենի դոկտրինան», իսկ մեկ տարի անց՝ 1948-ին ընդունեց «Մարշալի պլանը»։ 1949 թվականին ստորագրվեց Հյուսիսատլանտյան պակտը՝ դառնալով կապիտալիստական այս կազմակերպության համահիմնադիրներից մեկը։ ԱՄՆ-ի կառավարող շրջանները ուժեղացրին ծավալային քաղաքականությունը նաև Լատինական Ամերիկայում և Հարավարևելյաև Ասիայում։ 1950 թվականի հունիսին զինված ընդհարում հրահրելով Կորեա թերակղզում՝ ԱՄՆ-ն միջամուխ եղավ քաղաքացիական պատերազմին և զինված ինտերվենցիա ձեռնարկեց Կորեայում։ 1951 թվականի սեպտեմբերին Սան Ֆրանցիսկոյի կոնֆերանսում ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան սեպարատ հաշտության պայմանագիր կնքեցին Ճապոնիայի հետ։ Նույն ժամանակ կնքվեց ամերիկա-ճապոնական «անվտանգության պայմանագիրը», որով ԱՄՆ-ը իրավունք էր ստանում անսահմանափակ ժամանակով զինված ուժեր պահել Ճապոնիայում։ 1954 թվականին ԱՄՆ-ը Հարավարևելյան Ասիայում ստեղծեց ռազմաքաղաքական բլոկ (ՍԵԱՏՕ), որն ուղղված է Ասիայի երկրների ազգային-ազատագրական շարժումներին։ Միացյալ Նահանգները միջամտեցին Վիետնամում Ֆրանսիայի մղած գաղութային պատերազմին և խոչընդոտեցին Հնդկաչինում խաղաղությունը վերականգնելու մասին Ժնևի համաձայնագրերի իրագործմանը։ 1960 թվականին նախագահ ընտրվեց դեմոկրատ թեկնածու Ջոն Քենեդին, որը խոստացավ ամերիկյան ժողովրդին դուրս բերել «նոր բնագծեր»։ 1962 թվականի հոկտեմբերին Քենեդիի կառավարությունը բլոկադայի ենթարկեց սոցիալիստական Կուբան, որի հետևանքով աշխարհը կանգնեց ջերմամիջուկային պատերազմի եզրին։

Ժամանակակից պատմություն

1963 թվականի օգոստոսի 5-ին ԱՄՆ-ն Խորհրդային Միության և Միացյալ Թագավորության կառավարության հետ համատեղ ստորագրեցին Միջուկային փորձարկումները մթնոլորտում, տիեզերական տարածության մեջ և ջրի տակ արգելելու վերաբերյալ Մոսկվայի պայմանագիրը։ Ջոն Քենեդու մահից հետո Նախագահի պաշտոնը ստանձնեց փոխնախագահ Լինդոն Ջոնսոնը։ 1964 թվականի օգոստոսին հրահրելով «Տոնկինյան միջադեպը»՝ ԱՄՆ-ն ձեռնամուխ եղավ Վիետնամի տարածքի զանգվածային ռմբակոծությանը։ Զինված բացահայտ ագրեսիա սկսելով Հնդկաչինում՝ ԱՄՆ-ի կառավարությունը հույս ուներ կարճ ժամանակամիջոցում ջախջախել Հարավային Վիետնամի ազատագրական ուժերը։ Արդեն 1967 թվականի վերջին ամերիկյան զորքերի թիվը Հարավային Վիետնամում հասնում էր 500 հազար մարդու։ Ջոնսոնի կառավարության օրոք խիստ ուժեղացան հակապատերազմական տրամադրությունները բանվոր դասակարգի, մտավորականության, երիտասարդության (հատկապես ուսանող երիտասարդության) և սևամորթ բնակչության շրջանում։ Լայն թափ ստացավ պայքարը աֆրոամերիկացիների քաղաքացիական իրավունքների համար։ Լինդոն Ջոնսոնի արտաքին քաղաքականության հետևանքով լրջորեն թուլացան դեմոկրատական կուսակցության դիրքերը, որը դժգոհության ալիք առաջ բերեց նույնիսկ կուսակցության ղեկավար վերնախավի շրջանում։ Գիտակցելով իր հեղինակազրկվելը՝ Ջոնսոնը 1968 թվականին հրաժարվեց մասնակցել նախագահի պաշտոնի համար մրցապայքարին, որի արդյունքում ընտրություններում շահեց հանրապետական կուսակցության թեկնածուն՝ Ռիչարդ Նիքսոնը։ Նոր նախագահը, որն արդեն հայտնի էր ԱՄՆ-ի քաղաքական պատմության մեջ, իր եռանդուն գործունեությամբ դեռևս Դուայթ Էյզենհաուերի օրոք, երբ գրավում էր փոխնախագահի պաշտոնը, խոստացավ սոցիալիստական երկրների հետ հակամարտության քաղաքականությունից անցնել բանակցությունների քաղաքականությանը։ Շուտով Գուամ կղզում ունեցած ելույթում նա առաջարկեց պատերազմը «վիետնամականացնելու» պլան, ըստ որի ԱՄՆ-ի ցամաքային զինված ուժերը պետք է աստիճանաբար դուրս բերվեին Հարավային Վիետնամից և ցամաքում պատերազմական գործողությունները պետք է վարեին Սայգոնի վարչակարգի զինված ուժերը։ Միաժամանակ ԱՄՆ այնտեղ պահպանում էր իր օդային և ծովային ուժերը, որոնք պետք է հարաճուն ինտենսիվությամբ աջակցեին Սայգոնի ցամաքային զորքերին։ Ռիչարդ Նիքսոնի կառավարությունը ձեռնարկեց սոցիալիստական երկրների հետ համաձայնության հասնելու քայլեր։ Փետրվարին նա այցելեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն։ Թեև դա չհասցրեց երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը, բայց ավելի քան երկու տասնամյակ լիակատար մեկուսացումից հետո ԱՄՆ-ի և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության միջև ստեղծվեցին որոշակի կոնտակտներ։ Առանձնապես կարևոր էր Նիքսոնի այցը ԽՍՀՄ 1972մայիսին, որի ժամանակ . ստորագրվեցին միջազգային խաղաղության համար պատմական նշանակություն ունեցող համաձայնագրեր։ Սովետա-ամերիկյան հարաբերությունների նորմալացմանը մեծապես նպաստեց նաև պատերազմի դադարեցումը Վիետնամում։ 1973 թվականի հունվարի 27-ին ԱՄՆ Փարիզում ստորագրեց «Վիետնամում պատերազմը դադարեցնելու և խաղաղությունը վերահաստատելու մասին համաձայնագիրը», իսկ փետրվարի 27-ին՝ Վիետնամի վերաբերյալ միջազգային կոնֆերանսի «Ակտը»։ Դրանով Միացյալ Նահանգները պարտավորվեցին հարգել Վիետնամի անկախությունը, ինքնուրույնությունը, միասնությունը և տարածքային ամբողջականությունը։ համաձայնագիրը ստորագրելուց հետո 2 ամսվա ընթացքում Հարավային Վիետնամից հեռացան ամերիկյան զինված ուժերը։

1976 թվականին ԱՄՆ նախագահ ընտրվեց Ջիմի Քարթերը։ Նրա օրոք Միացյալ Նահանգներում սկսվեց էներգետիկ ճգնաժամ, որը մեծ վնաս հասցրեց երկրի տնտեսությանը։ Քարթերի կառավարությունը ձեռնարկեց մի շարք քայլեր, որոնք ուղղված էին լիցքաթափման դեմ, սրում էին միջազգային լարվածությունն ու խորհրդա-ամերիկյան հարաբերությունները։ Նրա նախագահության տարիներին 1979 թվականի նոյեմբերի 4-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ԱՄՆ-ի դեսպանատան աշխատակիցները գերեվարվեցին և նախագահը նրանց անվանեց «ահաբեկչության և անարխիայի զոհեր»։ 1980 թվականին նախագահ ընտրվեց դեմոկրատ թեկնածու Ռոնալդ Ռեյգանը։ Իշխանության գալով Ռեյգանը սկսեց իրականացնել նոր տնտեսական քաղաքականություն, որն ուղղված էր կրճատելու գործազրկության ցուցանիշը։ Նախագահության սկզբնական շրջանում Ռեյգանը ԽՍՀՄ-ի դեմ ուղղված կոշտ առճակատման կողմնակիցն էր, սակայն ամեն ինչ փոխվեց, երբ 1985 թվականին վերջինս պայմանագիր կնքեց Միխայիլ Գարբաչովի հետ։ Երկու գերտերությունների առաջնորդների գործակցությունն արագացրեց Սառը պատերազմի ավարտը և Գերմանիայի հիմնահարցի լուծումը։ Ռոնալդ Ռեյգանի հրամանով ամերիկյան բանակը 1983 թվականին ռազմախուժեց Գրենադա, իսկ 1986 թվականին հրթիռահրետակոծություններ սկսեց Լիբիայում։ 2000 թվականին տեղի ունեցած թեժ ընտրություններից հետո երկրի առաջնորդի պաշտոնը ստանձնեց Ջորջ Ուոքեր Բուշը, իսկ մի փոքր ավելի քիչ ձայներ հավաքած Հանրապետական թեկնածու Ալբերտ Գոռը դարձավ փոխնախագահ։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նյու Յորքում տեղի է ունենում ահաբեկչություն, որի արդյունքում զոհվում է 2996 մարդ, ևս 6000-ը վիրավորվում են։ 2003 թվականի մարտի 19-ին ամերիկյան բանակը ներխուժեց Իրաք՝ բռնապետ Սադդամ Հուսեյնին երկրի ղեկավարի պաշտոնից վռնդելու համար։ 2008 թվականին Բարաք Օբաման ընտրվեց նախագահ՝ դառնալով առաջին աֆրոամերիկացի առաջնորդը Միացյալ Նահանգների պատմության մեջ։ Նրա կառավարման առաջին իսկ տարիներին ԱՄՆ-ում սկիզբ առավ ֆինանսական ճգնաժամ, որը շուտով հաղթահարվեց։ ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահ առաքելության շրջանակներում Օբամայի հրամանով ամերիկյան բանակային ստորաբաժանումները հաստատվեցին Աֆղանստանում։ Նրա կառավարման տարիներին ևս Միացյալ Նահանգները միջնորդեց Սիրիական ճգնաժամին։ Օբամայի պաշտոնավարումն ավարտվեց 2016 թվականին։ 2015 թվականի հունվարի 25-ին ԱՄՆ հանրապետական կուսակցության համաժողովում, Թրամփը հայտարարեց, որ կմտածի 2016 թվականի նախագահական ընտրություններին իր թեկնածությունը դնելու մասին։ Հունիսի 16-ին իր շտաբում (տեղակայված Մանհեթենի «Թրամփ թաուեր» երկնաքերում) պաշտոնապես հայտարարեց, որ թեկնածությունը կդնի ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում, ավելացնելով. «Ես կլինեմ մեծագույն նախագահը, ում երբևէ արարել է Աստված»։ Հաջորդ տարի Դոնալդ Թրամփը դարձավ ԱՄՆ նախագահ՝ առաջ անցնելով Հիլարի Քլինթոնին։ Նախագահության առաջին իսկ շրջանում Քլինթոնը ձեռնամուխ եղավ ամերիկա-չինական առևտրական համաձայնագրի վերանայումը, որոշ առևտրային համաձայնագրերի կասեցումը, ներգաղթային օրենքների խստացումը (անօրինական ներգաղթը դադարեցնելու համար նույնիսկ առաջարկելով Մեքսիկայի հետ սահմանին հսկայական պատ կառուցել, որի ծախսերն ամբողջությամբ պետք է հոգա հենց մեքսիկական կողմը), առողջապահական ծրագրերի փոփոխումը և այլն։

Other Languages
Alemannisch: USA
አማርኛ: አሜሪካ
aragonés: Estatos Unitos
مصرى: امريكا
Aymar aru: Istadus Unidus
žemaitėška: JAV
Bikol Central: Estados Unidos
беларуская (тарашкевіца)‎: Злучаныя Штаты Амэрыкі
भोजपुरी: अमेरिका
Bahasa Banjar: Amirika Serikat
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তিলপারাষ্ট্র
Chavacano de Zamboanga: Estados Unidos de America
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-guók
Tsetsêhestâhese: United States
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑭᐦᒋ ᒨᐦᑯᒫᓇᐢᑭᕀ
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Амєрїканьскꙑ Ѥдьнѥнꙑ Дрьжавꙑ
dansk: USA
Thuɔŋjäŋ: Pawuut Matiic
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާ
eʋegbe: United States
emiliàn e rumagnòl: Stat Unî
English: United States
Esperanto: Usono
español: Estados Unidos
estremeñu: Estaus Uníus
Na Vosa Vakaviti: United States
føroyskt: USA
français: États-Unis
arpetan: Ètats-Unis
贛語: 美國
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिकेचीं संयुक्त राज्यां
Bahasa Hulontalo: Amerika Serikat
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌼𐌰𐌹𐍂𐌹𐌺𐌰
客家語/Hak-kâ-ngî: Mî-koet
Fiji Hindi: United States
Kreyòl ayisyen: Etazini
Bahasa Indonesia: Amerika Serikat
Ido: Usa
íslenska: Bandaríkin
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᒥᐊᓕᑲ
la .lojban.: mergu'e
Kabɩyɛ: Etaazuunii
Gĩkũyũ: United States
kalaallisut: Naalagaaffeqatigiit
ភាសាខ្មែរ: សហរដ្ឋអាមេរិក
한국어: 미국
kernowek: Statys Unys
Lingua Franca Nova: Statos Unida de America
Luganda: Amerika
Basa Banyumasan: Amerika Serikat
Malagasy: Etazonia
Baso Minangkabau: Amerika Sarikat
Bahasa Melayu: Amerika Syarikat
Dorerin Naoero: Eben Merika
Plattdüütsch: USA
Nederlands: Verenigde Staten
norsk nynorsk: USA
norsk: USA
Sesotho sa Leboa: United States of America
Chi-Chewa: United States
Livvinkarjala: Amerikan Yhtysvallat
Pangasinan: Estados Unidos
Kapampangan: Estados Unidos
Deitsch: Amerikaa
Norfuk / Pitkern: Yunitid Staits
پنجابی: امریکہ
português: Estados Unidos
rumantsch: Stadis Unids
sicilianu: Stati Uniti
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjedinjene Američke Države
Simple English: United States
slovenčina: Spojené štáty
Sranantongo: Kondre Makandrameki
Basa Sunda: Amérika Sarikat
svenska: USA
Kiswahili: Marekani
ไทย: สหรัฐ
Setswana: USA
Tok Pisin: Ol Yunaitet Stet
Xitsonga: Amerikha
chiTumbuka: United States
Twi: USA
reo tahiti: Fenua Marite
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika Qoʻshma Shtatlari
Tiếng Việt: Hoa Kỳ
Volapük: Lamerikän
吴语: 美国
Vahcuengh: Meijgoz
中文: 美国
文言: 美國
Bân-lâm-gú: Bí-kok
粵語: 美國
isiZulu: IMelika