Ակնաշարժ նյարդ

Ակնաշարժ նյարդ
Lawrence 1960 9.8.png
Ակնաշարժ նյարդը, նրա ճյուղերը և կապը ԿՆՀ֊ի հետ
Brain human normal inferior view with labels uk.svg
Մարդու գլխուղեղի տեսքը ներքևից՝ գանգուղեղային նյարդերի նշումով
Լատիներեն անվանումNervus oculomotorius
Գրանցամատյաններ

Ակնաշարժ նյարդ (լատիներեն՝  nervus oculomotorius), մարդու և այլ ողնաշարավորների մոտ գանգուղեղային նյարդերից երրորդ զույգն է։ Այն շարժական (մոտոր) նյարդ է․ իր մեջ ներառում է մինչև մկաններ հասնող մարմնական-շարժիչ (սոմատոմոտոր) նյարդաթելեր և վեգետատիվ պարասիմպաթիկ ընդերային-շարժիչ (վիսցերոմոտոր) նյարդաթելեր [1] [2]։ Այն նյարդավորում է ակնաշարժ մկանների զգալի մասը (բացառությամբ աչքի վերին թեք և կողմնային ուղիղ մկանների), ինչի շնորհիվ էլ ստացել է իր անվանումը[3], ինչպես նաև նյարդավորում է վերին կոպը բարձրացնող մկանը (լատիներեն՝  musculus levator palpebrae superioris), բիբը նեղացնող մկանը (լատիներեն՝  musculus sphincter pupillae) և թարթչային մկանը (լատիներեն՝  musculus ciliaris) [4]։ Ակնաշարժ նյարդը նաև հանդիսանում է տեսողության կայունացման բարդ համակարգի բաղկացուցիչ մասերից մեկը (օպտիկոկինետիկ նիստագմ և անդաստակաակնային (վեստիբուլոօկուլյար) ռեֆլեքս ) [5]։ Նյարդի վնասման դեպքում առաջանում է վերոնշյալ ֆունկցիաների խանգարում։

Զարգացումը մարդկանց մոտ

Վեց շաբաթական սաղմի գանգուղեղային նյարդերը
Ակնաշարժ նյարդի դասակարգումը:
  • Ըստ ֆունկցիայի - խառը (իր մեջ ներառում է շարժական և վեգետատիվ նյարդաթելեր)
  • Օնտոգենետիկ դասակարգում - գլխային միոտոմների զարգացման հետ կապված նյարդ
  • Կլինիկական դասակարգում - ակնաշարժ նյարդ
  • Ըստ կառուցվածքի - իրական գանգուղեղային նյարդ

Գեստացիայի հինգերորդ շաբաթում արդեն նկատվում է նեյրոբլաստների կուտակում, որոնք հետագայում սկիզբ են տալիս երկու կորիզների․ պոչային հատվածը փոխակերպվում է ճախարակային նյարդի կորիզի, իսկ գլխային հատվածը՝ ակնաշարժ նյարդի կորիզի։ Լիարժեք շարժական կորիզը կարելի է տեսնել մոտավորապես քառասուներորդ օրը։ Յոթերորդ շաբաթվա կեսից մինչև տասներորդ շաբաթն ընկած ժամանակահատվածում ձևավորվում է կորիզի բարդ կառուցվածքը․ կորիզը բաժանվում է ենթակորիզների և նրանից սկսում են դուրս գալ աքսոնները՝ դեպի այն մկանները, որոնք նյարդավորվելու էին այդ նյարդով։ Նույն՝ յոթերորդ շաբաթում աքսոնները հասնում են դեռևս ոչ լրիվ ձևավորված մկաններին և առաջացնելով ճյուղեր՝ ցանցի նման շրջապատում են այդ մկանները։ Այդ ճյուղերը վերջնական հասուն նյարդաթելերը չեն և դրանց մեծ մասը 11-12 շաբաթական ժամկետում ապաճում են։ Հասուն և մասնագիտացված ճյուղերը սկսում են հայտնվել 12-13 շաբաթական ժամկետում։ 14-րդ շաբաթում արդեն նկատվում են հստակ տարբերակված (ընդերային և մարմնական շարժիչ) նյարդաթելեր։ Սիմպաթիկ նյարդաթելերը կարելի է նկատել քսաներկուերորդ շաբաթում։ Նյարդի միելինապատումը սկսվում է տասնհինգերորդ շաբաթում, սակայն վերջնական ավարտին է հասնում միայն ծնվելուց հետո։[6].

Other Languages