Ալկալիական մետաղներ

Խումբ →1
↓ Պարբ․
1H
2Li
3Na
4K
5Rb
6Cs
7Fr

Ալկալիական մետաղները - պարբերական աղյուսակի առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերն են՝ լիթիում (Li), նատրիում (Na), կալիում (K), ռուբիդիում (Rb), ցեզիում (Cs) և ֆրանսիում (Fr)։ Չնայած ջրածինը նույնպես առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբի տարր է, այն շատ հազվադեպ է ցուցաբերում ալկալի մետաղներին բնորոշ հատկություններ։

Հատկություններ

Նրանք բոլորը պարզ նյութ վիճակում պայծառ փայլ ունեցող (նոր կտրված տեղում) մետաղներ են, ոչ-մեծ տեսակարար կշռով և հալման ոչ-բարձր ջերմաստիճանով։ Դրանք էլեկտրական հոսանքի և ջերմության լավ հաղորդականություն ունեն։

Լիթիումը օդում արագորեն օքսիդանում է, իսկ ռուբիդիումն ու ցեզիումը նրա մեջ նույնիսկ բոցավառվում են առանց նախնական տաքացման։

Ալկալիական մետաղները եռանդուն կերպով ջրից ջրածին են դուրս մղում, առաջացնելով իրենց բաղադրությամբ նման հիդրօքսիդներ՝ NaOH, KOH, LiOH, RbOH, CsOH, որոնք հանդիսանում են ալկալիներ։

Մետաղական հատկությունները, հիմնային օքսիդներ և հիմքեր առաջացնելու ունակությունը ալկալիական մետաղների մոտ ավելի ցայտուն են արտահայտված, քան մյուս բոլոր մետաղների մոտ։

Ալկալիական մետաղների հատկություններից յուրաքանչյուրը փոփոխվում է այդ մետաղների ատոմական կշիռների աճման հետ միասին։ Օրինակ, ատոմական կշռի մեծացման հետ միասին նրանց հալման և եռման ջերմաստիճանները իջնում են, իսկ տեսակարար կշիռները, ընդհանրապես, բարձրանում են։

Ալկալիական մետաղներ Ատոմական կշիռը Հալման ջերմաստիճանը (Կելվին) Եռման ջերմաստիճանը (Կելվին) Խտությունը (գր·սմ−3)
Լիթիում 6.941 453 1615 0.534
Նատրիում 22.990 370 1156 0.968
Կալիում 39.098 336 1032 0.89
Ռուբիդիում 85.468 312 961 1.532
Ցեզիում 132.905 301 944 1.93
Ֆրանսիում (223) 295 950 1.87

Ատոմական կշիռների աճման հետ զուգընթաց փոփոխվում են նաև ալկալիական մետաղների քիմիական հատկությունները։ Այսպես, նրանց քիմիական ակտիվությունն ուժեղանում է ատոմական կշռի մեծացման հետ միասին։ Օրինակ, ակալիական մետաղներից ամենադանդաղը ջրի հետ ռեակցիայի մեջ է մտնում լիթիումը, իսկ ամենից բուռն՝ ռուբիդիումն ու ցեզիումը։

Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան

Պարբերական աղյուսակում ալկալի մետաղները միշտ հաջորդում են իներտ գազային տարրերին։ Այդ պատճառով էլ նրանց ամենաբարձր էնենրգետիկ մակարդակը ունի միայն մեկ էլեկտրոն․ այդ էլեկտրոնների էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան է ns1։ Այդ վալենտային էլեկտրոնները շատ կարող են անջատվել իրենց տարրերից՝ տարրերին թողնելով իներտ գազերի կոնֆիգուրացիա։ Դա էներգիտակապես ավելի շահավետ է։ Դրանով է բացատրվում ալկալիական մետաղների վերականգնիչ հատկությունները, ինչպես նաև նրանց ցածր իոնիզացման պոտենցիալներ ունենալը։

Z Տարր Էլեկտրոնային շերտերում էլեկտրոնների թիվը
1 Ջրածին 1
3 Լիթիում 2, 1
11 Նատրիում 2, 8, 1
19 Կալիում 2, 8, 8, 1
37 Ռուբիդիում 2, 8, 18, 8, 1
55 Ցեզիում 2, 8, 18, 18, 8, 1
87 Ֆրանսիում 2, 8, 18, 32, 18, 8, 1
Other Languages
Afrikaans: Alkalimetaal
aragonés: Metal alcalín
العربية: فلز قلوي
asturianu: Alcalín
azərbaycanca: Qələvi metallar
беларуская: Шчолачныя металы
беларуская (тарашкевіца)‎: Лужныя мэталы
भोजपुरी: एल्कली धातु
bosanski: Alkalni metali
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Giĕng-gĭng-sṳ̆k
čeština: Alkalické kovy
Deutsch: Alkalimetalle
Ελληνικά: Αλκάλια
English: Alkali metal
Esperanto: Alkala metalo
español: Alcalino
français: Métal alcalin
贛語: 鹼金屬
galego: Alcalino
客家語/Hak-kâ-ngî: Kán-kîm-su̍k
हिन्दी: क्षार धातु
Fiji Hindi: Alkali dhaatu
Kreyòl ayisyen: Metal alkalen
interlingua: Metallo alcalin
Bahasa Indonesia: Logam alkali
íslenska: Alkalímálmur
日本語: 第1族元素
Basa Jawa: Logam alkali
한국어: 알칼리 금속
Ripoarisch: Alkalimetall
Lëtzebuergesch: Alkalimetall
Limburgs: Alkalimetaal
lumbaart: Metal alcalin
latviešu: Sārmu metāli
македонски: Алкален метал
मराठी: अल्क धातू
Bahasa Melayu: Logam alkali
မြန်မာဘာသာ: အယ်လ်ကာလီသတ္တု
Plattdüütsch: Alkalimetall
नेपाल भाषा: एल्कालाइ धातु
Nederlands: Alkalimetaal
norsk nynorsk: Alkalimetall
occitan: Metal alcalin
ਪੰਜਾਬੀ: ਖ਼ਾਰੀ ਧਾਤ
polski: Litowce
português: Metal alcalino
Runa Simi: Alkali q'illay
română: Metal alcalin
саха тыла: Алкали метал
srpskohrvatski / српскохрватски: Alkalni metali
Simple English: Alkali metal
slovenčina: Alkalický kov
slovenščina: Alkalijska kovina
српски / srpski: Алкални метал
Basa Sunda: Logam alkali
svenska: Alkalimetall
Kiswahili: Metali alikali
Türkçe: Alkali metal
татарча/tatarça: Селтеле металлар
українська: Лужні метали
oʻzbekcha/ўзбекча: Ishqoriy metallar
Tiếng Việt: Kim loại kiềm
中文: 碱金属
文言: 鹼金屬
Bân-lâm-gú: Kiⁿ-kim-sio̍k
粵語: 鹼金屬