צורן

צורן
זרחן - צורן - אלומיניום
C
Si
Ge
Si-TableImage.png
כללי
מספר אטומי14
סמל כימיSi
סדרה כימיתמתכות למחצה
צפיפות2330 kg/m3
מראה
אפור כהה בגוון כחלחל
SiliconCroda.jpg
תכונות אטומיות
משקל אטומי28.0855 u
רדיוס ואן דר ואלס210 pm
סידור אלקטרונים ברמות אנרגיה2, 8, 4
תכונות פיזיקליות
מצב צבירה בטמפ' החדרמוצק
נקודת התכה1687.15K (1,414°C)
נקודת רתיחה3173.15K (2,900°C)
לחץ אדים4.77Pa ב-1683K
שונות
אלקטרושליליות1.90
קיבול חום סגולי700 J/(kg·K)
מוליכות חשמלית2.52 /m·Ω
מוליכות חום148 W/(m·K)
אנרגיית יינון ראשונה786.5 kJ/mol

צוֹרָן (Silicon; לטינית: Silicium), הידוע יותר בשמו הלועזי סיליקון, הוא יסוד כימי שסמלו הכימי Si ומספרו האטומי 14. על-פי מדע האסטרוביולוגיה, נוכחות גבוהה של צורן היא אחד המרכיבים הבסיסיים ביותר להיווצרות חיים.

צורן הוא היסוד השמיני בתפוצתו ביקום (לפי מסה), אולם כמעט ולעולם אינו מופיע בצורתו הטהורה. הצורן מופיע לרוב צורות שונות של צורן דו-חמצני (תחמוצת סיליקון) או סיליקטים, והוא שכיח מאוד בחול, באבק, בכוכבי לכת ובפלנטואידים. למעלה מ-90% מקרום כדור הארץ מורכב ממינרלי סיליקט, מה שהופך את הצורן ליסוד השני בתפוצתו בקרום כדור הארץ (כ-28% משקלי) אחרי חמצן.

הרבה מהשימושים המסחריים של צורן אינם דורשים הפרדה או עיבוד שלו מהצורה הטבעית. שימושים כאלה כוללים לבנים קרמיות, חרסית (חימר), חצץ, חרסינה וסוגי זכוכית שונים. צורן קרביד (SiC) הוא תרכובת מודרנית יותר של צורן, המשמש לליטוש, לשיוף וכחומר קרמי בעל חוזק גבוה. צורן הוא גם הבסיס למשפחת תרכובות הפולימרים סיליקון (Silicone). רוב הצורן הנקי (שאינו חלק מתרכובות כגון סיליקט) משמש כתוסף בעיבוד פלדות וביציקות אלומיניום.

לצורן נקי השפעה ניכרת על הכלכלה העולמית המודרנית, דרך תעשיית המיקרואלקטרוניקה, וזאת למרות שהיא צורכת פחות מ-10% מהצורן הנקי סה"כ. השימוש הנרחב בצורן בעל רמות ניקיון גבוהות מאוד בייצור מעגלים משולבים מהווה את הבסיס לרוב המחשבים, עליהם מושתתת מרבית הטכנולוגיה המודרנית.

Other Languages
English: Silicon
Afrikaans: Silikon
Alemannisch: Silicium
አማርኛ: ሲልከን
aragonés: Silicio
العربية: سيليكون
asturianu: Siliciu
azərbaycanca: Silisium
تۆرکجه: سیلیکون
башҡортса: Кремний
беларуская: Крэмній
беларуская (тарашкевіца)‎: Крэмн
български: Силиций
भोजपुरी: सिलिकॉन
বাংলা: সিলিকন
བོད་ཡིག: སྭི་ལི་ཀོན།
brezhoneg: Silisiom
bosanski: Silicij
буряад: Сахюур
català: Silici
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Sĭk (nguòng-só)
Cebuano: Siliko
کوردی: سیلیکۆن
corsu: Siliciu
čeština: Křemík
Чӑвашла: Кремни
Cymraeg: Silicon
dansk: Silicium
Deutsch: Silicium
ދިވެހިބަސް: ސިލިކަން
Ελληνικά: Πυρίτιο
Esperanto: Silicio
español: Silicio
eesti: Räni
euskara: Silizio
فارسی: سیلیسیم
français: Silicium
Nordfriisk: Silitsium
furlan: Silici
Gaeilge: Sileacan
Gàidhlig: Sileacon
galego: Silicio
Avañe'ẽ: Kuarepotiatã
ગુજરાતી: સિલિકોન
Gaelg: Shillagon
客家語/Hak-kâ-ngî: Si̍t
Hawaiʻi: Silikone
हिन्दी: सिलिकॉन
Fiji Hindi: Silicon
hrvatski: Silicij
Kreyòl ayisyen: Silisyòm
magyar: Szilícium
հայերեն: Սիլիցիում
interlingua: Silicium
Bahasa Indonesia: Silikon
Ido: Siliko
íslenska: Kísill
italiano: Silicio
日本語: ケイ素
Patois: Silikan
la .lojban.: cancmu
Basa Jawa: Silikon
ქართული: სილიციუმი
Kabɩyɛ: Sɩlɩsɩyɔm
Gĩkũyũ: Silicon
қазақша: Кремний
ಕನ್ನಡ: ಸಿಲಿಕಾನ್
한국어: 규소
kurdî: Sîlîsyûm
коми: Кремний
Кыргызча: Кремний
Latina: Silicium
Lëtzebuergesch: Silizium
Limburgs: Silicium
Ligure: Siliçio
lumbaart: Silicio
lietuvių: Silicis
latviešu: Silīcijs
Malagasy: Silisiôma
Māori: Takawai
македонски: Силициум
മലയാളം: സിലിക്കൺ
монгол: Цахиур
मराठी: सिलिकॉन
кырык мары: Кремний
Bahasa Melayu: Silikon
မြန်မာဘာသာ: ဆီလီကွန်
Nāhuatl: Tecpatepozteuh
Plattdüütsch: Silizium
नेपाली: सिलिकॉन
नेपाल भाषा: सिलिकन
Nederlands: Silicium
norsk nynorsk: Silisium
norsk: Silisium
occitan: Silici
Livvinkarjala: Pii
ଓଡ଼ିଆ: ସିଲିକନ
ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿਲੀਕਾਨ
पालि: सिलिकन
polski: Krzem
Piemontèis: Silissi
پنجابی: سلیکان
português: Silício
Runa Simi: Ullayayaq
română: Siliciu
armãneashti: Siliciu
русский: Кремний
संस्कृतम्: सिलिकन
sardu: Silìciu
sicilianu: Siliciu
Scots: Seelicon
srpskohrvatski / српскохрватски: Silicij
සිංහල: සිලිකන්
Simple English: Silicon
slovenčina: Kremík
slovenščina: Silicij
Soomaaliga: Silikoon
shqip: Silici
српски / srpski: Силицијум
Seeltersk: Silicium
Basa Sunda: Silikon
svenska: Kisel
Kiswahili: Silikoni
తెలుగు: సిలికాన్
тоҷикӣ: Силитсий
Tagalog: Silicon
Türkçe: Silisyum
татарча/tatarça: Кремний
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: سىلىتسىي
українська: Кремній
oʻzbekcha/ўзбекча: Kremniy
vepsän kel’: Ola
Tiếng Việt: Silic
Winaray: Silicon
吴语:
хальмг: Цәкүр
ייִדיש: סיליציום
Yorùbá: Sílíkọ́nù
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Ke-sò͘
粵語: