חלבון

מבנה רביעוני של חלבון קטלאז, המתפקד כאנזים

חלבוןלועזית: פרוטאין, מ יוונית - πρώτειος, פְּרוֹטַאִיוֹס - "ראשוני") הוא תרכובת אורגנית גדולה ומורכבת יחסית, הבנויה מ שרשרת מקופלת של חומצות אמיניות הקשורות ביניהן ב קשרים פפטידיים בין הקבוצה ה קרבוקסילית של החומצה האמינית ל קבוצה האמינית של החומצה השנייה. בסך הכל יש בין 20 ל-22 חומצות אמינו סטנדרטיות שבונות חלבונים בגוף האדם. החלבונים נמנים עם התרכובות החשובות ביותר המרכיבות את ה אורגניזם, והם מצויים בכל תא חי.

רצף חומצות האמינו בחלבון נקבע על ידי רצף ה נוקליאוטידים ב גן (מקטעי DNA או RNA) המכיל את המידע להרכבתו. מכלול תכונותיו של האורגניזם נקבע על ידי ה התקשרויות הכימיות של חלבון אחד עם אחר. לחלבונים מבנה תלת-ממדי מורכב ביותר המכתיב את תפקידם ופעילותם בגוף החי.

החלבונים התגלו לראשונה על ידי ינס יאקוב ברצליוס ב- 1838 והוא כינה אותם בשמם. אף-על-פי-כן, תפקידם המרכזי של החלבונים באורגניזמים חיים לא הוערך במלואו עד 1926, כאשר ג'יימס סאמנר הראה כי האנזים אוראז הוא חלבון. הרצף הראשון של חלבון שנקבע היה של חלבון ה אינסולין, על ידי פרדריק סנגר, שזכה בפרס נובל על הישג זה ב- 1958. המבנה החלבוני הראשון שפוענח היה של ה המוגלובין וה מיוגלובין על ידי מקס פרוץ ו ג'ון קנדרו, גם כן ב-1958. המבנה התלת-ממדי של שני חלבונים אלו נקבע על ידי אנליזה של שבירת קרני רנטגן.

מבחינה של כתיב כימי, הסיבה לכך שבדרך כלל אין נוסחאות שלד (Structural Formula) דו-ממדיות לחלבונים, היא בשל גודלם הרב יחסית למולקולות שכן נפוץ לתאר כך.

בימים עברו, לפני גילוי ה- DNA, נחשב בטעות החלבון ל חומר התורשתי שעובר מההורים לצאצאיהם, ושעל פיו מתפתחים התאים וכל חלקי ה גוף.

Other Languages
English: Protein
Afrikaans: Proteïen
Alemannisch: Protein
aragonés: Proteína
العربية: بروتين
مصرى: بروتين
অসমীয়া: মাংসসাৰ
asturianu: Proteína
azərbaycanca: Zülallar
تۆرکجه: پروتئین
башҡортса: Аҡһымдар
žemaitėška: Baltīms
беларуская: Бялкі
беларуская (тарашкевіца)‎: Бялкі
български: Протеин
Bahasa Banjar: Parotéin
বাংলা: প্রোটিন
brezhoneg: Protein
bosanski: Bjelančevine
буряад: Уураг
català: Proteïna
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lâung-băh-cék
کوردی: پرۆتین
čeština: Bílkovina
Чӑвашла: Шуррисем
Cymraeg: Protein
dansk: Protein
Deutsch: Protein
डोटेली: प्रोटिन
ދިވެހިބަސް: ޕްރޮޓީން
Ελληνικά: Πρωτεΐνη
Esperanto: Proteino
español: Proteína
eesti: Valgud
euskara: Proteina
فارسی: پروتئین
suomi: Proteiini
føroyskt: Protein
français: Protéine
Nordfriisk: Protein
Frysk: Aaiwyt
Gaeilge: Próitéin
galego: Proteína
Gaelg: Proteen
客家語/Hak-kâ-ngî: Thàn-pha̍k-chṳt
हिन्दी: प्रोटीन
Fiji Hindi: Protein
hrvatski: Bjelančevine
Kreyòl ayisyen: Proteyin
magyar: Fehérje
Հայերեն: Սպիտակուցներ
interlingua: Proteina
Bahasa Indonesia: Protein
Ilokano: Protina
íslenska: Prótín
italiano: Proteine
日本語: タンパク質
Basa Jawa: Protéin
ქართული: ცილები
қазақша: Ақуыз
ಕನ್ನಡ: ಪ್ರೋಟೀನ್
한국어: 단백질
Kurdî: Proteîn
Кыргызча: Белок
Latina: Proteinum
Lëtzebuergesch: Protein
лезги: Ладзар
Limburgs: Proteïne
lumbaart: Pruteina
lietuvių: Baltymai
latviešu: Olbaltumvielas
македонски: Белковина
മലയാളം: മാംസ്യം
मराठी: प्रथिने
Bahasa Melayu: Protein
မြန်မာဘာသာ: ပရိုတိန်း
Plattdüütsch: Protein
नेपाली: प्रोटिन
नेपाल भाषा: प्रोटिन
Nederlands: Proteïne
norsk nynorsk: Protein
norsk: Protein
Novial: Proteine
occitan: Proteïna
Oromoo: Pirootiinii
ਪੰਜਾਬੀ: ਪ੍ਰੋਟੀਨ
Kapampangan: Protina
polski: Białka
پنجابی: پروٹین
português: Proteína
Runa Simi: Prutina
română: Proteină
русский: Белки
русиньскый: Протеін
саха тыла: Протеин
sicilianu: Prutiìna
Scots: Protein
srpskohrvatski / српскохрватски: Protein
Simple English: Protein
slovenčina: Bielkovina
slovenščina: Beljakovina
Soomaaliga: Borotiin
shqip: Proteina
српски / srpski: Протеин
Seeltersk: Oaiwiete
Basa Sunda: Protéin
svenska: Protein
Kiswahili: Protini
தமிழ்: புரதம்
Tagalog: Protina
Türkçe: Protein
татарча/tatarça: Аксым
тыва дыл: Белок
українська: Білки
اردو: پروٹین
oʻzbekcha/ўзбекча: Proteinlar
vèneto: Proteina
Tiếng Việt: Protein
West-Vlams: Proteïne
walon: Proteyene
Winaray: Protina
吴语: 蛋白质
хальмг: Ууруг
მარგალური: ცილეფი
ייִדיש: פראטעאין
中文: 蛋白质
文言:
Bân-lâm-gú: Nn̄g-pe̍h-chit
粵語: 蛋白質