חלבון

מבנה רביעוני של חלבון קטלאז, המתפקד כאנזים

חלבוןלועזית: פרוטאין, מיוונית - πρώτειος, פְּרוֹטַאִיוֹס - "ראשוני") הוא תרכובת אורגנית גדולה ומורכבת יחסית, הבנויה משרשרת מקופלת של חומצות אמיניות הקשורות ביניהן בקשרים פפטידיים בין הקבוצה הקרבוקסילית של החומצה האמינית לקבוצה האמינית של החומצה השנייה. בסך הכל יש בין 20 ל-22 חומצות אמינו סטנדרטיות שבונות חלבונים בגוף האדם. החלבונים נמנים עם התרכובות החשובות ביותר המרכיבות את האורגניזם, והם מצויים בכל תא חי.

רצף חומצות האמינו בחלבון נקבע על ידי רצף הנוקליאוטידים בגן (מקטעי DNA או RNA) המכיל את המידע להרכבתו. מכלול תכונותיו של האורגניזם נקבע על ידי ההתקשרויות הכימיות של חלבון אחד עם אחר. לחלבונים מבנה תלת-ממדי מורכב ביותר המכתיב את תפקידם ופעילותם בגוף החי.

החלבונים התגלו לראשונה על ידי ינס יאקוב ברצליוס ב-1838 והוא כינה אותם בשמם. אף-על-פי-כן, תפקידם המרכזי של החלבונים באורגניזמים חיים לא הוערך במלואו עד 1926, כאשר ג'יימס סאמנר הראה כי האנזים אוראז הוא חלבון. הרצף הראשון של חלבון שנקבע היה של חלבון האינסולין, על ידי פרדריק סנגר, שזכה בפרס נובל על הישג זה ב-1958. המבנה החלבוני הראשון שפוענח היה של ההמוגלובין והמיוגלובין על ידי מקס פרוץ וג'ון קנדרו, גם כן ב-1958. המבנה התלת-ממדי של שני חלבונים אלו נקבע על ידי אנליזה של שבירת קרני רנטגן.

מבחינה של כתיב כימי, הסיבה לכך שבדרך כלל אין נוסחאות שלד (Structural Formula) דו-ממדיות לחלבונים, היא בשל גודלם הרב יחסית למולקולות שכן נפוץ לתאר כך.

בימים עברו, לפני גילוי ה-DNA, נחשב בטעות החלבון לחומר התורשתי שעובר מההורים לצאצאיהם, ושעל פיו מתפתחים התאים וכל חלקי הגוף.

Other Languages
English: Protein
Afrikaans: Proteïen
Alemannisch: Protein
aragonés: Proteína
العربية: بروتين
مصرى: بروتين
অসমীয়া: মাংসসাৰ
asturianu: Proteína
azərbaycanca: Zülallar
تۆرکجه: پروتئین
башҡортса: Аҡһымдар
žemaitėška: Baltīms
беларуская: Бялкі
беларуская (тарашкевіца)‎: Бялкі
български: Протеин
Bahasa Banjar: Parotéin
বাংলা: প্রোটিন
brezhoneg: Protein
bosanski: Bjelančevine
буряад: Уураг
català: Proteïna
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lâung-băh-cék
کوردی: پرۆتین
čeština: Bílkovina
Чӑвашла: Шуррисем
Cymraeg: Protein
dansk: Protein
Deutsch: Protein
डोटेली: प्रोटिन
ދިވެހިބަސް: ޕްރޮޓީން
Ελληνικά: Πρωτεΐνη
Esperanto: Proteino
español: Proteína
eesti: Valgud
euskara: Proteina
فارسی: پروتئین
suomi: Proteiini
føroyskt: Protein
français: Protéine
Nordfriisk: Protein
Frysk: Aaiwyt
Gaeilge: Próitéin
galego: Proteína
Gaelg: Proteen
客家語/Hak-kâ-ngî: Thàn-pha̍k-chṳt
हिन्दी: प्रोटीन
Fiji Hindi: Protein
hrvatski: Bjelančevine
Kreyòl ayisyen: Proteyin
magyar: Fehérje
հայերեն: Սպիտակուցներ
interlingua: Proteina
Bahasa Indonesia: Protein
Ilokano: Protina
íslenska: Prótín
italiano: Proteine
日本語: タンパク質
Basa Jawa: Protéin
ქართული: ცილები
қазақша: Ақуыз
ಕನ್ನಡ: ಪ್ರೋಟೀನ್
한국어: 단백질
kurdî: Proteîn
Кыргызча: Белок
Latina: Proteinum
Lëtzebuergesch: Protein
лезги: Ладзар
Limburgs: Proteïne
lumbaart: Pruteina
lietuvių: Baltymai
latviešu: Olbaltumvielas
македонски: Белковина
മലയാളം: മാംസ്യം
मराठी: प्रथिने
Bahasa Melayu: Protein
မြန်မာဘာသာ: ပရိုတိန်း
эрзянь: Ашовт
Plattdüütsch: Protein
नेपाली: प्रोटिन
नेपाल भाषा: प्रोटिन
Nederlands: Proteïne
norsk nynorsk: Protein
norsk: Protein
Novial: Proteine
occitan: Proteïna
Oromoo: Pirootiinii
ਪੰਜਾਬੀ: ਪ੍ਰੋਟੀਨ
Kapampangan: Protina
polski: Białka
پنجابی: پروٹین
português: Proteína
Runa Simi: Prutina
română: Proteină
русский: Белки
русиньскый: Протеін
саха тыла: Протеин
sicilianu: Prutiìna
Scots: Protein
srpskohrvatski / српскохрватски: Protein
Simple English: Protein
slovenčina: Bielkovina
slovenščina: Beljakovina
Soomaaliga: Borotiin
shqip: Proteina
српски / srpski: Протеин
Seeltersk: Oaiwiete
Basa Sunda: Protéin
svenska: Protein
Kiswahili: Protini
தமிழ்: புரதம்
Tagalog: Protina
Türkçe: Protein
татарча/tatarça: Аксым
тыва дыл: Белок
українська: Білки
اردو: پروٹین
oʻzbekcha/ўзбекча: Proteinlar
vèneto: Proteine
Tiếng Việt: Protein
West-Vlams: Proteïne
walon: Proteyene
Winaray: Protina
吴语: 蛋白质
хальмг: Ууруг
მარგალური: ცილეფი
ייִדיש: פראטעאין
中文: 蛋白质
文言:
Bân-lâm-gú: Nn̄g-pe̍h-chit
粵語: 蛋白質