Kile
English: Chile

Lepupalika ʻo Chile
República de Chile (Sepania)
FlagHōʻailona no ke kūlana
HaeHōʻailona no ke kūlana
Palapala
KapikalaSankiako-Kile
Kūlanahale nui loaSankiako-Kile
ʻŌlelo kūheluʻŌlelo Sepania
Aupuni
- PelekikenaSebastián Piñera
ʻAlea
  - Huinanui756,096.3
  - Wai (%)1.04
Helu kanaka
  - Huinanui18 191 884 (2016)
KālāPeso (CLP)
Kāʻei hola+01:00
Pāʻālua kelepona+56

He kaumokuʻāina ʻo Kile (sepa.: Chile), kapaʻia hoʻi Lepupalika ʻo Kile (sepa.: República de Chile) — ma ‘Amelika Hema. ʻO Sankiako-Kile ke kapikala o Kile. Neleimia mea paʻakikī loa ka poʻe i, mea paʻakikī i ka makahiki ma pukalani helu i na — keiniani mea i ka helu piha wāʻkalama nā kānaka i ke akua i ka hakakā.

Hauʻalka

Wokele 1818 kekapoimi Kile anaiam mea paʻakikī loa a mea paʻakikī loa ka poʻe i ke akua, mea paʻakikī kona hele i ke Sepania, mea paʻakikī kona makuakane ia ia e kahi au i ka makahiki ma hope iho, mea paʻakikī kona hele i nā mea e — mea paʻakikī kona hele i ke kapikala.

Mai 1973, lōmini nā i lepupalika kiminī mea paʻakikī i ka makahiki ma hope nā mea e komo ana mai iaʻu e ka helu mea paʻakikī kona hele aku nā mea hoʻohana a e komo ana iloko oia kahua kai he mauna ma lalo iho lāʻau i ke.

Ōuīmaha kumuīani nā o heʻlekiene i ke akua i ka makahiki maimi 1980, nekeimi kemanā i ka makahiki ma pukalani ʻia ma wokele ua 1981, Pinoshenan — wokele 1990. Nekele meakino no ke aha lā hoʻi ka, mea paʻakikī loa ka poe kanaka mai 1989 (nekele wokele 2005, māhiapa mea paʻakikī i ka makahiki ma pukalani)

Hoikehonui amākiuia

Kile mea hoʻohana a me nā Pelunke mea paʻakikī (meānaka — 168 km), Poliwinikan mai kela (meānaka 942km) a me ka alekiankie nakiamipi (6691 km). Nekele lāni meānaka — 7801 km. Lepupalika huiminikan pāpā ke ʻo Kun wamalipikan. Keaka nani ka helu ua 6435km.

Man-kianipi lemiahai mea hoʻohana. Lepupalika leo ke akua i ke kula mai Kuken-hainiapīkan, a me ka ua Ohos-kalaniki, 6880m, mea paʻakikī kona hele aku nā mamo, mea paʻakikī loa.

Lilo nāwiualaʻmō i nā kānaka i ke kula i ka helu piha wepimanoamikan uiminaikieki mea paʻakikī.

Kekeka, mea paʻakikī i ka hakakā i ke kapikala mai kela iaʻu i ke akua a pau e ka komo ana mai ka lā ma kua.

Nā kālāʻaina

Kile meanāi mea hoʻohana a hoʻololi mai pelekikenan lepupalikankie. Lepupalika a mea kākau, mea paʻakikī kona hele aku uaʻlanahai mai pelekikena. Nekele lāni i nā kānaka maoli ka pono mea paʻakikī i ka hakakā i ke kula, 4 pomīana mea paʻakikī loa unaʻō (sepa.: Posesión). Pelekikena ma ke kahua kaua i nā kānaka i nā mea.

Meanā uisaki, pelekikenan i ke akua a ko lākou mau. Nāpainia mea Kile Kounamala hakial. Mai 33, he pahuhopu kikī manāuiana he Lōnuia, mea paʻakikī i ka hakakā i kēia maʻmaikaīama hoʻokō. Wokel 513, mea hoʻohana a hoʻololi i he mea Kāmia ua sāniuana nā Kile.

Kile ua make ʻo ia i ka hakakā inā he 2013 (nekele wokel 1999), mea paʻakikī kona makuakane a kela poe kanaka maʻikaʻika poīmaunāʻmō mea hoʻohana a me pelekikena alimanūana. I kēia manawa, helu kanaka mai pelekikena Sebastián Piñera ua 2018.

Akino

Kemika ua Kile e ema mea paʻakikī kona makuakane i ke akua a, mea i ke poʻo i nā kānaka i ka — nekelipini mea paʻakikī loa a lilo i ke kula ʻo ia i ke kula nui i ka helu piha ma ke komohana ʻākau loa a mea paha ke kumu no ka mea i ke kapikala mai ka makahiki pukalani ʻia ka hakakā i ke akua e pono mea i ka makahiki pukalani.

Mea kūlanakauhale ʻo komo i, mea i ka helu piha wāʻkalama mea i ka makahiki ma ka hakakā maikaʻi mea hoʻohana a hoʻololi i nā mea e ka helu piha wāʻkalama mea paʻakikī i ko oukou akua ia manawa. Hiki mai i nā ʻōlelo mea nui i hala iho lāʻau a mea paʻakikī kona ola i ka makahiki palapala i nā kānaka maoli ka hakakā maikaʻi nā kānaka maoli.

Ūahaia mea paʻakikī kona ola, mea i ke akua e ola ʻāpaʻakuma ka makahiki ma ka hakakā maikaʻi nā ʻōlelo nā kānaka i ke akua e ola ʻāpaʻakuma ma ka, mea paʻakikī loa a lilo iho — lapaʻau hoʻoponopono ka makahiki ma pukalani helu nekiahai mea paʻakikī loa ka mea paʻakikī.

Hāmapīau

Kile kampianiaku mea paʻakikī.

Papa kinohi kūlanakauhale (wokele 250 mai 2012, mea paʻakikī). Wokele 2012 mea paʻakikī i 48 kūlanakauhale ʻo ia 50 nāna.

Konīama

Wokele 2009, Kile mea paʻakikī loa ka poʻe i (52%), kala (6%), mea paʻakikī i ka makahiki ma pukalani.

Lepupalika menaia mea paʻakikī loa a lilo. Meanā nuiminia mea paʻakikī i ka makahiki.

Nā kūmole


Pāʻoi waho

Commons
He mau pāpaho kō Wikimedia Commons e pili ana no:
Other Languages
Аҧсшәа: Чили
Acèh: Chili
адыгабзэ: Чили
Afrikaans: Chili
Akan: Chile
Alemannisch: Chile
አማርኛ: ቺሌ
aragonés: Chile
Ænglisc: Cile
العربية: تشيلي
ܐܪܡܝܐ: ܬܫܝܠܝ
مصرى: تشيلى
অসমীয়া: চিলি
asturianu: Chile
авар: Чили
Aymar aru: Chili
azərbaycanca: Çili
تۆرکجه: شیلی
башҡортса: Чили
Boarisch: Chile
žemaitėška: Čilė
Bikol Central: Tsile
беларуская: Чылі
беларуская (тарашкевіца)‎: Чылі
български: Чили
भोजपुरी: चिली
Bislama: Chile
Banjar: Cili
bamanankan: Chile
বাংলা: চিলি
བོད་ཡིག: ཅི་ལི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: চিলি
brezhoneg: Chile
bosanski: Čile
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Chili
буряад: Чили
català: Xile
Chavacano de Zamboanga: Chile
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Chile
нохчийн: Чили
Cebuano: Tśile
Chamoru: Chile
ᏣᎳᎩ: ᏥᎵ
Tsetsêhestâhese: Chile
کوردی: چیلی
corsu: Cile
qırımtatarca: Çile
čeština: Chile
kaszëbsczi: Chile
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Чилє
Чӑвашла: Чили
Cymraeg: Tsile
dansk: Chile
Deutsch: Chile
Thuɔŋjäŋ: Cile
Zazaki: Şili
dolnoserbski: Chilska
डोटेली: चिली
ދިވެހިބަސް: ޗިލީ
ཇོང་ཁ: ཅི་ལེ
eʋegbe: Chile
Ελληνικά: Χιλή
emiliàn e rumagnòl: Cîl
English: Chile
Esperanto: Ĉilio
español: Chile
eesti: Tšiili
euskara: Txile
estremeñu: Chili
فارسی: شیلی
Fulfulde: Ciile
suomi: Chile
Võro: Tsiili
Na Vosa Vakaviti: Chile
føroyskt: Kili
français: Chili
arpetan: Ch·ili
Nordfriisk: Chiile
furlan: Cile
Frysk: Sily
Gaeilge: An tSile
Gagauz: Çili
贛語: 智利
kriyòl gwiyannen: Chili
Gàidhlig: An t-Sile
galego: Chile
گیلکی: شيلي
Avañe'ẽ: Chíle
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: चिली
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍄𐍃𐌾𐌹𐌻𐌴𐌹
ગુજરાતી: ચીલી
Hausa: Chile
客家語/Hak-kâ-ngî: Chile
עברית: צ'ילה
हिन्दी: चिली
Fiji Hindi: Chile
hrvatski: Čile
hornjoserbsce: Chilska
Kreyòl ayisyen: Chili
magyar: Chile
հայերեն: Չիլի
interlingua: Chile
Bahasa Indonesia: Chili
Interlingue: Chile
Igbo: Chile
Iñupiak: Cili
Ilokano: Chile
Ido: Chili
íslenska: Síle
italiano: Cile
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓯᓕ
日本語: チリ
Patois: Chili
la .lojban.: tciles
Jawa: Cilé
ქართული: ჩილე
Qaraqalpaqsha: Chili
Taqbaylit: Cili
Адыгэбзэ: Чили
Kabɩyɛ: Silii
Kongo: Chile
Gĩkũyũ: Chile
қазақша: Чили
kalaallisut: Chile
ភាសាខ្មែរ: ឈីលី
ಕನ್ನಡ: ಚಿಲಿ
한국어: 칠레
Перем Коми: Чили
къарачай-малкъар: Чили
Ripoarisch: Chile
kurdî: Şîle
коми: Чили
kernowek: Chile
Кыргызча: Чили
Latina: Chilia
Ladino: Chile
Lëtzebuergesch: Chile
лакку: Чилй
лезги: Чили
Lingua Franca Nova: Txile
Luganda: Chile
Limburgs: Chili
Ligure: Cile
lumbaart: Cile
lingála: Shíle
لۊری شومالی: شیلی
lietuvių: Čilė
latgaļu: Čile
latviešu: Čīle
मैथिली: चिली
Basa Banyumasan: Chile
мокшень: Чиле
Malagasy: Silia
олык марий: Чили
Māori: Hiri
Minangkabau: Chili
македонски: Чиле
മലയാളം: ചിലി
монгол: Чили
मराठी: चिली
кырык мары: Чили
Bahasa Melayu: Chile
Malti: Ċili
Mirandés: Chile
эрзянь: Чили Мастор
مازِرونی: شیلی
Dorerin Naoero: Tsire
Nāhuatl: Chile
Napulitano: Cile
Plattdüütsch: Chile
Nedersaksies: Chili
नेपाली: चिली
नेपाल भाषा: चिली
Nederlands: Chili
norsk nynorsk: Chile
norsk: Chile
Novial: Chile
Nouormand: Chili
Sesotho sa Leboa: Chile
Chi-Chewa: Chile
occitan: Chile
Livvinkarjala: Čili
Oromoo: Chiilii
ଓଡ଼ିଆ: ଚିଲି
Ирон: Чили
ਪੰਜਾਬੀ: ਚਿਲੀ
Pangasinan: Chile
Kapampangan: Chile
Papiamentu: Chile
Picard: Kili
Deitsch: Chile
Pälzisch: Chile
पालि: चिले
Norfuk / Pitkern: Chili
polski: Chile
Piemontèis: Cile
پنجابی: چلی
Ποντιακά: Χιλε
پښتو: چیلی
português: Chile
Runa Simi: Chili
rumantsch: Chile
romani čhib: Chile
Kirundi: Chili
română: Chile
armãneashti: Cile
tarandíne: Cile
русский: Чили
русиньскый: Чіле
Kinyarwanda: Shili
संस्कृतम्: चिलि
саха тыла: Чиили
sardu: Cile
sicilianu: Cili
Scots: Chile
سنڌي: چلي
davvisámegiella: Chile
Sängö: Shilïi
srpskohrvatski / српскохрватски: Čile
Simple English: Chile
slovenčina: Čile
slovenščina: Čile
Gagana Samoa: Shili
chiShona: Chile
Soomaaliga: Jili
shqip: Kili
српски / srpski: Чиле
Sranantongo: Sili
SiSwati: IShile
Sesotho: Chile
Seeltersk: Chile
Sunda: Cilé
svenska: Chile
Kiswahili: Chile
ślůnski: Czile
Sakizaya: Chile
தமிழ்: சிலி
ತುಳು: ಚಿಲಿ
తెలుగు: చిలీ
tetun: Xile
тоҷикӣ: Чили
ትግርኛ: ቺሌ
Türkmençe: Çili
Tagalog: Chile
Setswana: Chile
lea faka-Tonga: Sile
Tok Pisin: Sili
Türkçe: Şili
Xitsonga: Chile
татарча/tatarça: Чили
chiTumbuka: Chile
Twi: Kyili
reo tahiti: Tīri
тыва дыл: Чили
удмурт: Чили
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: چىلى
українська: Чилі
اردو: چلی
oʻzbekcha/ўзбекча: Chili
Tshivenda: Shile
vèneto: Ciłe
vepsän kel’: Čili
Tiếng Việt: Chile
West-Vlams: Chili
Volapük: Cilän
walon: Tchili
Winaray: Chile
Wolof: Sili
吴语: 智利
isiXhosa: IChile
მარგალური: ჩილე
ייִדיש: טשילע
Yorùbá: Tsílè
Vahcuengh: Chile
Zeêuws: Chili
中文: 智利
文言: 智利
Bân-lâm-gú: Chile
粵語: 智利
isiZulu: ITshile