Mî-koet

Liá-piên "Mî-koet" ke ya̍p-mien he pha̍k-fa-sṳ, yû hon-sṳ lièn-kiet"美國" ke ya̍p-mien chhai liá-hong tiám-chhut.
Mî-koet
United States of America
Flag of the United States.svgGreat Seal of the United States (obverse).svg
Koet-khìKhì-ho
koet-kâ kiet-ngièn:Sin-ngióng Song-ti
koet-kô: Sên-thiàu-khì kô
Chhṳ-yèn thi-lî
(sṳ̍t-chi kón-hot-khî)
Average precipitation in the lower 48 states of the USA.png
sú-tûWashington, D.C.
Chui-thai sàng-sṳNew York Sṳ
Mien-chit
  • koet-thú mien-chit: 9631420 km2 (sṳ-kie thi-sâm miàng)
Ngìn-mìn sên-fa̍t
kôn-fông ngî-ngiènYîn-vùn
ngìn-khiéu
  • chúng ngìn-khiéu: 301610970 ([[ ngièn)
Koet-kâ chṳ̂-liau
koet-chi khî-khî suk-siá.us .gov .edu .mil.um
koet-chi thien-fa khî-ho+1

America Ha̍p-chung-koet (Yîn-ngî: United States of America) thûng-sòng chhṳ̂n-cho Mî-koet (美國, Yîn-ngî: America), he vi-yî Pet-Mî-chû ke lièn-pâng khiung-fò chṳ koet-kâ, ya-he sṳ-kie sông chui yû-kiú ke koet-kâ.

Mî-koet pún-thú hiong-tûng he Thai-sî-yòng, sî-lìm Thai-phìn-yòng, pet piên-kie kho-chho̍k Kâ-nâ-thai, nàm-fông chiap Me̍t-sî-kô khi̍p Me̍t-sî-kô-vân. Sú-tû he Washington Columbia Thi̍t-khî (Washington, D.C.).

Mî-koet ngièn chhṳ chhut-yì 1776-ngièn thot-lì Yîn-koet thúng-chhṳ ke Pet-Mî chhṳ̍t-mìn-thi, 13 chû ke chhṳ̍t-mìn-thi thoi-péu yit-thùng fat-péu liáu "Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn", chhai kîn-li̍t kiên-khú ke thu̍k-li̍p chan-chên heu, yî 1783-ngièn lâu Yîn-koet chhiâm-thin Pâ-lì hia̍p-yok, chhiùng-chhṳ́ su-tó sṳ-kie kok-koet ke sṳ̀n-ngin.

Kîn-ko 200 tô ngièn ke fat-chán, Mî-koet koet-thú put-thon khóng-chán, sâm-sṳ̍p-chhit ke chû chhṳ̀-siu̍k kâ-ngi̍p lièn-mèn khì-hâ. Muk-chhièn yûńg-sṳ̍p ke chû, yit-ke lièn-pâng chhṳ̍t-hot thi̍t-khî, yî-khi̍p hói-ngoi liâng-thi. Koet-thú mien-chit chhêu-ko 962-van phiàng-fông Kûng-lî, he sṳ-kie sông thi-sâm koet-thú mien-chit ke koet-kâ. Mî-koet yû sâm yi kî-mìn.

Kien-koet lióng-pak tô ngièn yî-lòi, Mî-koet chên kîn-li̍t ko nui-chan (1861-1865 ngièn) lâu kîn-chi thai khiúng-fông (1930 ngièn-thoi), yìn-yèn kiên-sú chhṳ-yù Mìn-chú chṳ chṳn-chhṳ chṳ-thu, sṳ̀n-vì mìn-chú khi̍p kûng-mìn chhṳ-yù ke thoi-péu-sin koet-kâ. Mî-koet Phàng-thai ke Kîn-chi, Vùn-fa, Khô-ho̍k kî-su̍t lâu kiûn-sṳ yáng-hióng-li̍t kon-chhôn liáu cháng-ke 20 Sṳ-ki. Chhai Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan lâu Thi-ngit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan chûng, Mî-koet kiên thùng-mèn-koet yit-thùng tet-tó sṳn-li, pin kîn-li̍t su sṳ̍p-ngièn ke Lâng-chan heu chûng-yî thô Sû-lièn, sṳ̀n-vì sṳ-kie sông vì-yit ke chhêu-khi̍p thai-koet.

Li̍t-sṳ́

Kháu-kú-ho̍k ngièn-kiu péu-mìn, Mî-koet Ngièn-chhu-mìn chûng ke thai-tô-sú he Vòng-chúng-ngìn ke heu-yí, ngìn-lui khôi-sṳ́ yî kûng-ngièn-chhièn 5-van ngièn chó-yu chhut-hien chhai Mî-chû. Kî-pún lâu ngìn-lui chhut-hien chhai ngit-pún lâu Scandinavia ke sṳ̀ -kiên siông-thùng. Sṳ́ -chhièn yì-mìn lòi-chhṳ Â-chû lâu Êu-chû. Chú-yeu ke yì-mìn fa̍t-thûng fat-sâng chhai yok 1.4-van to 1.1-van ngièn chhièn. Chṳ̂-heu hìn-sṳ̀n Mî-chû ngièn-chhu-mìn.

1492-ngièn 10-ngie̍t 12-ngit, chhai Sî-pân-ngà ńg vòng kî-chhṳ̀ -hâ, Cristoforo Colombo to-tha̍t Bahamas Khiùn-tó ke San Salvador Tó. 1493-ngièn, Cristoforo Colombo chhai kîm Santo Domingo kien-li̍p thi-yit ke Sî-pân-ngà chhṳ̍t-mìn-thi. Chhṳ́ -heu, Êu-chû khôi-sṳ́ chhṳ̍t-mìn Mî-chû, Pet-mî-chû ke ngièn-chhu-mìn khôi-sṳ́ ngie̍t-chhìn pong-chhu yì-mìn, than von-lòi he chhṳ̍t-mìn-chá ke pú-sat, khi-kón lâu nù-yi̍t, ngièn-chhu-mìn chhiùng-chhṳ́ khôi-sṳ́ pûn chhṳ̍t-mìn.

1607-ngièn, vi-yî Lùn-tûn ke Virginia Kûng-sṳ̂ chhai Pet-mî Chesapeake-vân ke Jamestown kien-li̍p Yîn-koet ke thi-yit ke tón-chhiam chhṳ̍t-mìn-thi. Khì heu, Yîn-koet chhai Pet-mî Thai-sî-yòng yèn-ngan ke tûng-pet-phu lâu chûng phu liu̍k-sa kien-li̍p chhṳ̍t-mìn-thi. 1624-ngièn, Hò-làn chhai Hudson-hò khiéu kien-li̍p chhṳ̍t-mìn -thi: Nieuw-Nederland, pin chhai chhṳ́ -heu ke kí-sṳ̍p ngièn-kiên khok-chán to Connecticut lâu Delaware hò-kuk. 1652-ngièn chṳ 1675-ngièn Yîn-koet lâu Hò-làn ke 3 chhṳ chan-châng heu, Hò làn yún-kiú chha̍t-lì Pet-mî, Yîn-koet tet-to Nieuw-Nederland pin ki-sa tsak-chán chhṳ̍t-mìn-thi. Chṳ 1775-ngièn Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng, Yîn-koet chhai Pet-mî Thai-sî-yòng yèn-ngan ke hien Mî-koet kin-nui siên-heu kien-li̍p liáu 13 ke chhṳ̍t-mìn-thi (New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, Pennsylvania, New Jersey, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina lâu Georgia).

Other Languages
Alemannisch: USA
አማርኛ: አሜሪካ
aragonés: Estatos Unitos
مصرى: امريكا
Aymar aru: Istadus Unidus
žemaitėška: JAV
Bikol Central: Estados Unidos
беларуская (тарашкевіца)‎: Злучаныя Штаты Амэрыкі
भोजपुरी: अमेरिका
Bahasa Banjar: Amirika Serikat
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তিলপারাষ্ট্র
Chavacano de Zamboanga: Estados Unidos de America
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-guók
Tsetsêhestâhese: United States
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑭᐦᒋ ᒨᐦᑯᒫᓇᐢᑭᕀ
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Амєрїканьскꙑ Ѥдьнѥнꙑ Дрьжавꙑ
dansk: USA
Thuɔŋjäŋ: Pawuut Matiic
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާ
eʋegbe: United States
emiliàn e rumagnòl: Stat Unî
English: United States
Esperanto: Usono
español: Estados Unidos
estremeñu: Estaus Uníus
Na Vosa Vakaviti: United States
føroyskt: USA
français: États-Unis
arpetan: Ètats-Unis
贛語: 美國
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिकेचीं संयुक्त राज्यां
Bahasa Hulontalo: Amerika Serikat
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌼𐌰𐌹𐍂𐌹𐌺𐌰
Fiji Hindi: United States
Kreyòl ayisyen: Etazini
Bahasa Indonesia: Amerika Serikat
Ido: Usa
íslenska: Bandaríkin
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᒥᐊᓕᑲ
la .lojban.: mergu'e
Kabɩyɛ: Etaazuunii
Gĩkũyũ: United States
kalaallisut: Naalagaaffeqatigiit
ភាសាខ្មែរ: សហរដ្ឋអាមេរិក
한국어: 미국
kernowek: Statys Unys
Lingua Franca Nova: Statos Unida de America
Luganda: Amerika
Basa Banyumasan: Amerika Serikat
Malagasy: Etazonia
Baso Minangkabau: Amerika Sarikat
Bahasa Melayu: Amerika Syarikat
Dorerin Naoero: Eben Merika
Plattdüütsch: USA
Nederlands: Verenigde Staten
norsk nynorsk: USA
norsk: USA
Sesotho sa Leboa: United States of America
Chi-Chewa: United States
Livvinkarjala: Amerikan Yhtysvallat
Pangasinan: Estados Unidos
Kapampangan: Estados Unidos
Deitsch: Amerikaa
Norfuk / Pitkern: Yunitid Staits
پنجابی: امریکہ
português: Estados Unidos
rumantsch: Stadis Unids
sicilianu: Stati Uniti
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjedinjene Američke Države
Simple English: United States
slovenčina: Spojené štáty
Sranantongo: Kondre Makandrameki
Basa Sunda: Amérika Sarikat
svenska: USA
Kiswahili: Marekani
ไทย: สหรัฐ
Setswana: USA
Tok Pisin: Ol Yunaitet Stet
Xitsonga: Amerikha
chiTumbuka: United States
Twi: USA
reo tahiti: Fenua Marite
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika Qoʻshma Shtatlari
Tiếng Việt: Hoa Kỳ
Volapük: Lamerikän
吴语: 美国
Vahcuengh: Meijgoz
中文: 美国
文言: 美國
Bân-lâm-gú: Bí-kok
粵語: 美國
isiZulu: IMelika