અંડ કોષ

અંડ કોષ
Gray3.png
માનવ સ્ત્રી અંડ કોષ અને તેની આસ પાસ કોરોના રેડિયાટા


અંડ કોષ એ સ્ત્રી જનન અંગ દ્વારા નિર્મિત થતો પ્રજનન કોષ છે. આને અંગ્રેજીમાં ઓવમ કહે છે. આ કોષ એકગુણી હોય છે. પ્રાણીઓ અને વન્સ્પતિ બંને અંડ કોષ ધરાવે છે. પ્રાણીઓના યુવા અંડકોષને અને વનસ્પતિમાં માદા અંડકોષ ધારણ કરનાર અવયવને ઓવ્યુલ કે બીજાંડ કહે છે. નિમ્નસ્તરની વનસ્પતિઓના અંડ કોષને ઊસ્ફીયર કહે છે.


અંડ કોષનું નિર્માણ

ઉચ્ચ કક્ષાના પ્રાણીઓની માદા જાતિમાં અંડાશય (અંગ્રેજી: ઓવરી) માં અંડ કોષોનું નિર્માણ થાય છે. સસ્તન પ્રાણીઓના જન્મમાં તે બધા હાજર હોય છે. આ કોષ ઉજેનેસીસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા વિકસે છે.


માનવ અને સસ્તન અંડ કોષ

અંડ કોષને ભેદતો શુક્રાણું
અંડ કોષનું ફલીકરણ દર્શાવતી આકૃતિ (ઉપરથી નીચે)

પિંડજ (વિક્સિત બચ્ચાં ને જન્મ આપનાર) પ્રાણીઓ (દા.ત. માણસ અને અન્ય નાડ-સસ્તનો)મઆં અંડ કોષનું ફલીકરણ માદા શરીરની અંદર થાય છે. ત્યાર બાદ ગર્ભશયની અંદર ગર્ભ વિકસે છે જેને પોષણ સીધા માતાના શરીરમાંથી મળે છે.

માનવ અંષ કોષનું નિર્માણ અંડાશયમાંના પદર્થ વડે ઘેરાયલા પ્રાથમિક અવસ્થાના જીવાંશ કોષમાંથી થાય છે. આ દરેક વારંવાર વિભાજીત થઈને ઘણાં નાના કોષો રચે છે જેને ઉગોનીયા (સૂક્ષ્માંડ) કહે છે. આમનો વિકાસ થઈ અંડ કોષ બને છે. [૧]

અંડ કોષ એ માનવ શરીરનો સૌથે મોટો કોષ હોય છે. તે એટ્આલો મોટો હોય છે કે તેને જોવા માટે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર કે બિલોરી કાંચની પણ જરૂર નથી હોતી. માનવ અંડ કોષ લગભગ ૦.૧૨ મિમી જેટલો વ્યાસ ધરાવે છે. [૨]

એકકોષી જીવો કે વનસ્પતિઓ ના અંડ કોષ

એકકોષી જીવો, ફૂગ અને ઘણી વનસ્પતિઓ જેમકે બ્રાયોફાઈટા, ફર્ન અને જીમ્નોસ્પર્મમાં અંડકોષનું નિર્માણ કુંજાશય (આર્કીગોનિયા)માં થાય છે. આ કુંજાશય એ એકગુણીત માળખું હોવાથી, અંડ કોષનું નિર્માન મીટોસીસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. બ્રાયોફાઈટા વર્ગને વનસ્પતિઓનું કુંજાશય લાંબી ડોક અને પહોળો આધાર ધરાવે છે, આ પહોળા આધારમાં અંડ કોષ આવેલું હોય છે. પરિપક્વ થતાંઆની ડોકનો છેડો ખૂલી જાય છે જેમાંથી શુક્રાણુ તરીને અમ્ડ કોષ સુધી પહોંચી જાય છે અને તેનું ફલી કરણ કરે છે. આને પરિણામે તૈયાર થતાં ગર્ભાશયમાં ગર્ભ તૈયાર થાય છે. આ ગર્ભ વધીને યુવા સ્પોરોફાઈટ બને છે. સ પુષ્પ વનસ્પતિઓમાં સ્ત્રી પ્રજનાંશ માંથી જ કુંજાશય બને છે. બીજાંડ માં આવેલો આ ભાગ માત્ર આઠ કોષોનું બનેલો હોય છે જેને ગર્ભ કોથળી કહે છે. જે અંડકોષ બીજાંડ છીદ્રની સૌથી નજીક આવેલું હોય છે તે આગળ જઈ ગર્ભ કોષમાં રૂપાંતર પામે છે. ઓપરાગનયન થતાં પરાગ નલિકા પરાગ રજને ગર્ભ કોથળીમાં પહોંચાડી દે છે ત્યાં પોંકેસર કે વનસ્પતિ શુક્રાણુ અંડ કોષ સાથે સંમિલન પામે છે. સ્ત્રીકેસર અને પુંકેસરના સંમિલન થી તૈયાર થતી ગર્ભપેશી આગળ જતાં બીજાંડમાં ગર્ભનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ બીજાંડ આગળ જઈ બીજ સ્વરૂપ મેળવે છે, ઘણી વખત વનસ્પતિ ગર્ભાશય ફળોમાં નિર્માણ પામે છે જેથી બીજ પ્રસરણમાં સહાયતા મળે. ફલીકરણ થતાં ગર્ભનો વિકાસ થઈ બીજ બને છે.


મોસ નામની એક પ્રકરની લીલમાં પ્રજનન માટે અફલીત અંડ કોષમાં પોલીકોમ્બ પ્રોટીન FIE દાખલ કરવામાં આવે છે. ફલીકરણની તુરંત પછી FIE જીનને નિષ્ક્રીય કરી દેવાય છે. [૩]

Other Languages
Alemannisch: Eizelle
العربية: بويضة
azərbaycanca: Yumurta (hüceyrə)
беларуская: Яйцаклетка
беларуская (тарашкевіца)‎: Заплодкавая вуза
български: Яйцеклетка
বাংলা: ডিম্বাণু
brezhoneg: Viell
bosanski: Jajna ćelija
català: Òvul
کوردی: ھێلکۆکە
čeština: Vajíčko
Deutsch: Eizelle
Ελληνικά: Ωάριο
English: Egg cell
español: Óvulo
eesti: Munarakk
euskara: Obulu
فارسی: تخمک
suomi: Munasolu
français: Ovule
Gaeilge: Ubhán
galego: Óvulo
עברית: ביצית
हिन्दी: डिम्ब
hrvatski: Jajna stanica
Հայերեն: Ձվաբջիջ
interlingua: Ovo
Bahasa Indonesia: Sel telur
íslenska: Eggfruma
italiano: Ovulo (gamete)
日本語: 卵細胞
Basa Jawa: Sèl endhog
한국어: 난자
Кыргызча: Энелик клетка
lietuvių: Kiaušialąstė
latviešu: Olšūna
македонски: Јајце клетка
മലയാളം: അണ്ഡം
Bahasa Melayu: Ovum
Nederlands: Eicel
norsk nynorsk: Eggcelle
norsk: Eggcelle
occitan: Ovul
português: Óvulo
Runa Simi: Runtucha
română: Ovul
русский: Яйцеклетка
Scots: Egg cell
srpskohrvatski / српскохрватски: Jajna ćelija
Simple English: Ovum
slovenčina: Vajcová bunka
slovenščina: Jajčece
chiShona: Dowokadzi
српски / srpski: Јајна ћелија
Basa Sunda: Ovum
svenska: Äggcell
Tagalog: Ovum
татарча/tatarça: Күкәй күзәнәк
українська: Яйцеклітина
oʻzbekcha/ўзбекча: Tuxumhujayra
Tiếng Việt: Noãn
Winaray: Ovum
中文: 卵细胞
Bân-lâm-gú: Loán-sè-pau
粵語: