Xeografía

Este é un dos 1000 artigos que toda Wikipedia debería ter.
Xeografía
World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg
Mapa da Terra.
Orixe do nomeγεογραπηία, grego
OrixeGrecia Grecia, séc. III a.C., Eratóstenes
Influenciasquímica, xeoloxía, matemática, historia, física, astronomía, antropoloxía, ecoloxía, positivismo lóxico
Influenciadosmatemática, astronomía, política, economía, arquitectura, urbanismo, turismo, socioloxía, marxismo, dereito, etc.
Principais nomesHeródoto, Estrabón, Pitágoras, Aristóteles, Eratóstenes de Cirene, Tolomeo, Al-Idrisi, Ibn Battuta, Ibn Khaldun, Abraham Ortelius, Bernhardus Varenius, Gerardus Mercator, James Cook, Alexander von Humboldt, Immanuel Kant, Carl Ritter, Ferdinand von Richthofen, Piotr Kropotkin, Eliseé Reclus, Friedrich Ratzel, Paul Vidal de la Blache, Emmanuel DeMartone, Pierre George, William Morris Davis, Milton Santos, Aziz Ab'Saber, Jurandyr Ross, José William Vesentini, David Harvey, Alfred Hettner, Ruy Moreira, entre outros
Definiciónestuda o conxunto de fenómenos naturais e humanos que constitúen aspectos da superficie da Terra, considerada na súa distribución e relacións recíprocas.
Coñecida porutilizar mapas para localización, viaxes e estudos de lugares.
Pretendeestabelecer relación de espazo entre o home e a natureza
DivisiónsXeografía física, Xeografía humana, Xeografía econômica
Ramificaciónsclimatoloxía, xeomorfoloxía, bioxeografía, hidroloxía, edafoloxía, xeografía matemática, oceanografía, meteoroloxía, xeografía da poboación, antropoxeografía, xeografía economica, xeografía social, xeografía urbana, xeografía política, xeografía historica
MapL.png
Nordhalbkugel gr.png
MapS.png
MapW.png

A xeografía (provén do latín geographĭa e este dende o grego «γεωγραφία» xeografía 'descrición da terra'[1], composto de "η γη" (hê gê) a Terra e "γραφειν" [graphein] describir, debuxar) é a ciencia que ten por obxectivo o estudo e a representación gráfica da superficie terrestre así como a distribución espacial de fenómenos significativos na paisaxe.[2][3] Tamén estuda a relación recíproca entre a superficie terrestre e a Lúa e o Sol (xeografía matemática), e entre os humanos e o ambiente (xeografía humana). Un dos temas centrais da xeografía é a relación home-natureza. A natureza enténdese aquí como as forzas que xeraron ou contribúen a moldear o espazo xeográfico, é dicir, a dinámica e interaccións que existen entre a atmosfera, litosfera, hidrosfera e biosfera.

O primeiro autor en utilizar a palabra Xeografía foi Eratóstenes (276-194 a. C.) nunha obra hoxe en día perdida. Con todo, a fundación da xeografía atribúeselle ao tamén considerado pai da Historia, Heródoto (484-425 a. C.). Para os gregos é a descrición racional da Terra, e particularmente para Estrabón, é o estudo das distintas rexións humanas como base para a formación do político.

Existen catro tradicións históricas na investigación xeográfica, as cales son: a análise espacial de fenómenos naturais e humanos, os estudos do territorio (do lugar á rexión), o estudo da relación entre o home e a súa contorna, e a investigación das ciencias da Terra.[4]

A Xeografía moderna é unha disciplina cuxo obxectivo primordial é a explicación de toda unha serie de fenómenos naturais e sociais e non se refire só á localización deses fenómenos, senón que tamén estuda como son e como cambiaron para chegar a ser o que son. A Xeografía divídese en dúas ramas principais, a saber, xeografía física e xeografía humana.

A xeografía humana ocúpase do estudo das persoas e as súas comunidades, culturas, economía e interaccións co medio ambiente mediante o estudo das súas relacións co espazo e o lugar e a través del.

A xeografía física ocúpase do estudo de procesos e patróns na contorna natural como a atmosfera, a hidrosfera, a biosfera e a xeosfera.

Isto quere dicir que a xeografía é unha ciencia que se cuestiona simultáneamente polas pegadas deixadas polas sociedades (desenvolvemento dos espazos) ou a natureza (oroxénese das montañas, impacto do clima, etc.); así mesmo, a dinámica e organización espacial das sociedades e á súa vez as do medio físico (como o cambio climático ou o aumento do nivel medio do mar). É por iso que a Xeografía interésase nos fundamentos (físicos e humanos) así como nas dinámicas (demográficas, socio-económicas, culturais, climáticas, bioxeográficas, xeomorfolóxicas) que teñen lugar nas distintas rexións. Doutra banda esta disciplina comezou a integrar aos poucos diversos campos culturais, como a pintura paisaxista, a literatura descritiva e inclusive o cine.

Concepto

Nun sentido clásico a xeografía é a descrición da Terra, pero hoxe en día, ademais de describila, a xeografía trata de explicala. Considérase á xeografía como unha ciencia que aglutina a todas as demais ciencias, tanto naturais como sociais, desde a historia ata as matemáticas, xa que os obxectos de estudo da xeografía son moitos e moi variados. Con todo, a perspectiva da Xeografía é diferente; estuda os modos de organización do espazo terrestre, a distribución dos elementos que compoñen, entre outros, a paisaxe, as súas formas e as súas poboacións. Ademais, establece unha dialéctica entre a explicación e a descrición da paisaxe; e entre o método inductivo e o deductivo. Para iso estes elementos deben ser elixidos, seleccionados, ordenados, xulgados e presentados. A análise leva ao xeógrafo comprender os modos de organización no espazo.

Other Languages
Acèh: Geografi
Afrikaans: Geografie
Akan: Gyeografi
Alemannisch: Geografie
aragonés: Cheografía
العربية: جغرافيا
ܐܪܡܝܐ: ܓܐܘܓܪܦܝܐ
مصرى: جغرافيا
অসমীয়া: ভূগোল
asturianu: Xeografía
Aymar aru: Uraqita
azərbaycanca: Coğrafiya
تۆرکجه: جوغرافیا
башҡортса: География
Boarisch: Geografie
žemaitėška: Geuograpėjė
Bikol Central: Heograpiya
беларуская: Геаграфія
беларуская (тарашкевіца)‎: Геаграфія
български: География
भोजपुरी: भूगोल
Bislama: Jiografi
বাংলা: ভূগোল
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ভূগোল
brezhoneg: Douaroniezh
bosanski: Geografija
буряад: Газар зүй
català: Geografia
Chavacano de Zamboanga: Geografia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Dê-lī
нохчийн: Географи
Cebuano: Heyograpiya
کوردی: جوگرافیا
corsu: Geografia
čeština: Geografie
kaszëbsczi: Geògrafijô
Чӑвашла: Географи
Cymraeg: Daearyddiaeth
dansk: Geografi
Deutsch: Geographie
Zazaki: Coğrafya
dolnoserbski: Geografija
डोटेली: भूगोल
ދިވެހިބަސް: ޖުޣުރާފީ
Ελληνικά: Γεωγραφία
English: Geography
Esperanto: Geografio
español: Geografía
eesti: Geograafia
euskara: Geografia
estremeñu: Geografia
فارسی: جغرافیا
suomi: Maantiede
Võro: Maatiidüs
føroyskt: Landafrøði
français: Géographie
arpetan: G·eografia
Nordfriisk: Geografii
furlan: Gjeografie
Frysk: Geografy
贛語: 地理學
Gàidhlig: Cruinn-eòlas
Avañe'ẽ: Tetãkuaa
ગુજરાતી: ભૂગોળ
客家語/Hak-kâ-ngî: Thi-lî-ho̍k
עברית: גאוגרפיה
हिन्दी: भूगोल
Fiji Hindi: Jagha
hrvatski: Geografija
hornjoserbsce: Geografija
Kreyòl ayisyen: Jewografi
interlingua: Geographia
Bahasa Indonesia: Geografi
Interlingue: Geografie
Ilokano: Heograpia
ГӀалгӀай: Географи
íslenska: Landfræði
italiano: Geografia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓄᓇᐅᔪᖅ
日本語: 地理学
Patois: Jaagrafi
la .lojban.: tutske
Basa Jawa: Géografi
ქართული: გეოგრაფია
Qaraqalpaqsha: Geografiya
Taqbaylit: Tarakalt
Адыгэбзэ: Хэкумэтх
қазақша: География
kalaallisut: Nunalerineq
ភាសាខ្មែរ: ភូមិសាស្ត្រ
한국어: 지리학
къарачай-малкъар: География
kurdî: Erdnîgarî
kernowek: Dorydhyeth
Кыргызча: География
Latina: Geographia
Ladino: Jeografiya
Lëtzebuergesch: Geographie
лезги: География
Lingua Franca Nova: Jeografia
Luganda: Essomansi
Limburgs: Geografie
Ligure: Geografia
lumbaart: Geugrafia
lietuvių: Geografija
latviešu: Ģeogrāfija
मैथिली: भूगोल
Basa Banyumasan: Geografi
мокшень: Географие
Malagasy: Jeografia
олык марий: Географий
Baso Minangkabau: Geografi
македонски: Географија
монгол: Газарзүй
मराठी: भूगोल
Bahasa Melayu: Geografi
Mirandés: Geografie
မြန်မာဘာသာ: ပထဝီဝင်
مازِرونی: جوغرافی
Napulitano: Giugrafia
Plattdüütsch: Geografie
Nedersaksies: Geografie
नेपाली: भूगोल
नेपाल भाषा: भूगोल
Nederlands: Aardrijkskunde
norsk nynorsk: Geografi
norsk: Geografi
Novial: Geografia
Nouormand: Géographie
Sesotho sa Leboa: Thutafase
occitan: Geografia
Livvinkarjala: Muantiedo
Oromoo: Hawaasa
ଓଡ଼ିଆ: ଭୂଗୋଳ
ਪੰਜਾਬੀ: ਭੂਗੋਲ
Kapampangan: Geografia
Picard: Jografie
पालि: भूगोल
Norfuk / Pitkern: Jiiografii
polski: Geografia
پنجابی: جغرافیہ
Ποντιακά: Γεωγραφίαν
português: Geografia
Runa Simi: Allpa saywachi
rumantsch: Geografia
Romani: Phuvipen
română: Geografie
tarandíne: Sciugrafije
русский: География
русиньскый: Ґеоґрафія
संस्कृतम्: भूगोलम्
саха тыла: География
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱚᱛᱱᱚ
sardu: Geografia
sicilianu: Giugrafìa
Scots: Geografie
سنڌي: جاگرافي
srpskohrvatski / српскохрватски: Geografija
Simple English: Geography
slovenčina: Geografia
slovenščina: Geografija
Gagana Samoa: Geography
chiShona: Taranyika
Soomaaliga: Juqraafi
shqip: Gjeografia
српски / srpski: Географија
SiSwati: Temhlaba
Basa Sunda: Géografi
svenska: Geografi
Kiswahili: Jiografia
ślůnski: Geografijo
тоҷикӣ: Ҷуғрофия
Türkmençe: Geografiýa
Tagalog: Heograpiya
Tok Pisin: Save long giraun
Türkçe: Coğrafya
Xitsonga: Ntivo-mbangu
татарча/tatarça: География
тыва дыл: География
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: جۇغراپىيە
українська: Географія
اردو: جغرافیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Geografiya
vèneto: Giografia
vepsän kel’: Geografii
Tiếng Việt: Địa lý
West-Vlams: Eirdrykskunde
Volapük: Taledav
Winaray: Heyograpiya
Wolof: Melosuuf
吴语: 地理學
isiXhosa: IJografi
მარგალური: გეოგრაფია
ייִדיש: געאגראפיע
Zeêuws: Heografie
中文: 地理学
文言: 地理學
Bân-lâm-gú: Tē-lí
粵語: 地理